Het vredesproces begint nu pas

Hoewel de vredesbesprekingen in Camp David zijn mislukt, heeft president Clinton wel degelijk wat bereikt. Volgens Thomas L. Friedman hebben Israëli's en Palestijnen enkele taboes doorbroken en 33 jaar lang gekoesterde dromen en waanvoorstellingen opgegeven....

NA het mislukken van de besprekingen in Camp David is de verleiding groot het Israëlisch-Palestijnse vredesproces dood te verklaren. Dat zou een grote vergissing zijn. In feite is het vredesproces nog maar net op gang is gekomen.

President Clinton heeft iets heel belangrijks bereikt in Camp David. Namelijk dat de kwesties rond Jeruzalem, de vluchtelingen en het grondgebied uit de sfeer van dromen en illusies zijn gehaald en op de onderhandelingstafel zijn gelegd. '

Premier Barak bood de Palestijnen een echte staat aan die vrijwel de gehele Westoever en Gaza zou omvatten; hij kwam met een geloofwaardige oplossing voor het vluchtelingenprobleem; hij bood Arafat een mozaïek aan van Palestijnse administratieve controle en soevereiniteit over de Arabische delen van Jeruzalem en de islamitische heilige plaatsen.

Arafat bood Israël voorheen ondenkbare veiligheidsgaranties aan; hij stelde een aanpassing voor van de grenzen van de Westoever van 1967 ten behoeve van een aantal Israëlische nederzettingen en hij was bereid de Palestijnse soevereiniteit over joodse delen van de oude stad van Jeruzalem over te dragen.

Geen enkele van deze kwesties is eerder door beide leiders besproken. Het waren taboes en het doorbreken daarvan is een resultaat waar Clinton trots op kan zijn, omdat dit een noodzakelijke voorwaarde was voor de oplossing van deze kwesties.

Beide partijen droegen hun standpunten over Jeruzalem, de vluchtelingen en het grondgebied, in een verzegelde doos met zich mee. In Camp David werden de zegels verbroken, de kwesties op tafel gelegd en beloftevolle voorstellen gedaan. En er waren genoeg Palestijnse onderhandelaars die erbij Arafat op aandrongen de voorstellen te aanvaarden en genoeg Israëli's die Barak steunden. Helaas was Arafat niet in staat de knoop door te hakken en Baraks aanbod te aanvaarden - een aanbod dat in de ogen van de VS in hoge mate aan de Palestijnse wensen tegemoet kwam.

Dat is niet verrassend. Het is onwaarschijnlijk dat Arafat ook maar een stukje soevereiniteit over Oost-Jeruzalem en de heilige plaatsen op de Tempelberg zou kunnen afstaan zonder een Arabisch-islamitische consensus - dat wil zeggen, zonder de goedkeuring van Egypte, Saudi-Arabië, Syrië, Jordanië en Marokko. En die goedkeuring had hij niet.

Op een gegeven moment zei Clinton tegen Arafat dat hij de toekomst van zijn volk opofferde aan de goedkeuring van de Arabische landen en radicale Palestijnen, die hem als het erop aankwam zonder probleem zouden verraden. Arafat zei dat hij dat wist. Toch kon hij de knoop niet doorhakken. Hij zal voor zichzelf moeten uitmaken of zijn loyaliteit bij de Palestijnse zaak ligt of bij het Palestijnse volk. Als die bij de Palesijnse zaak ligt, dan is hij een held en zal hij zonder twijfel in de hele Arabische wereld worden toegejuicht. Ligt zijn loyaliteit bij het Palestijnse volk, dan staan de zaken er anders voor.

'De Arabische en Palestijnse tegenstanders van vrede hebben altijd weten te profiteren van Arafats compromissen zonder zelf enige politieke of morele verantwoordelijkheid te aanvaarden', constateerde Midden-Oostendeskundige Stephen P. Cohen. 'De Arabische landen zagen de dreiging van Israël verminderen, maar hebben nooit in ruil daarvoor tegen hun bevolking gezegd dat er nu echt een nieuw tijdperk is begonnen. En de Palestijnse intelligentia kreeg grondgebied terug, zonder daarvoor ooit hun handen te hoeven vuilmaken. Dit heeft Arafat nooit kunnen tegenhouden. Maar deze keer, in Camp David, besloot hij het op hun manier te doen en dogma te verkiezen boven pragmatisme.'

'De enige manier om dit op te lossen', meent Cohen, 'is dat Clinton de leiders van Saudi-Arabië, Egypte, Jordanië, Marokko en Syrië opbelt en zegt: ''Het is slikken of stikken. Het is afgelopen met jullie politiek van schone handen. Of jullie delen de verantwoordelijkheid met Arafat - en geven toe dat jullie Jeruzalem met de joden delen die daar ook wonen - of jullie laten de Palestijnen over aan de genade van rechts-Israël. Omdat Barak dan geen premier meer zal zijn, of omdat hij dat nog wel is en zal zeggen dat de Palestijnen hopeloos zijn.''

Er wordt nu al harde taal uitgeslagen door Palestijnse radicalen over hoe zij op 13 september een eigen staat zullen uitroepen, of een nieuwe intifada zullen beginnen. Mag ik een gratis advies geven? De dagen van de intifada zijn voorbij. De Palestijnse politie heeft geweren, en dat maakt alle verschil van de wereld.

'De intifada had succes', meent de Israëlische politicoloog Yaron Ezrahi, 'omdat zij stenen en de Israëli's geweren hadden en de Israëli's niet echt konden terugschieten. Ze konden hun superieure kracht alleen met terughoudendheid inzetten. Als de Palestijnen geweren gebruiken is er geen sprake meer van een intifada. Zo'n conflict zal dan beschouwd worden als een oorlog tussen twee legers, en Israël zal al zijn macht zonder enige reserve gebruiken.'

De Palestijnen gebruikten in Libanon voor het laatst geweren tegen Israëlische kanonnen, en dat eindigde ermee dat de PLO per schip naar Tunis moest vertrekken. Intussen kan in Israël al het geblaat van politiek rechts worden gehoord - Ariel Sharon en Natan Sharansky kletsen maar over hoe zij meer voor Israël gedaan zouden krijgen. Ze kletsen uit hun nek. Dat Clinton Barak uitdrukkelijk inschikkelijker noemde dan Arafat was een belangrijk signaal dat er in de ogen van de VS een grens is aan wat Israël kan inleveren.

In Israël zal de druk toenemen om een regering van nationale eenheid te vormen, maar dankzij Camp David zal het debat heel anders verlopen. De vraag zal zijn op welke basis die nationale eenheid zal worden gesmeed. Op basis van de compromissen die Barak in Camp David op tafel heeft gelegd, of op basis van de rechtse hersenschim dat door keihard vast te houden aan onrealistische posities, de Palestijnen wel zullen inbinden, en zonder dat daarvoor een prijs aan de Amerikanen, de Arabieren of de rest van de wereld moet worden betaald?

De eerste vredesbesprekingen over het Midden-Oosten in 1978 brachten de Arabische wereld tot de erkenning dat Israël niet zou verdwijnen en lieten Israël inzien dat een eindeloze oorlog te vermijden was. Camp David II heeft Israëli's en Palestijnen tot dezelfde drempel gebracht, maar ze zijn er nog niet overheen gestapt.

De onderhanelingen waren niettemin verhelderend, omdat beide partijen nu duidelijk weten wat hun opties zijn. Verder gaan op het pad naar vrede betekent het accepteren van alle gevolgen van het delen van het land van Israël/Palestina en Jeruzalem. Terugkeren betekent een leven op de barricaden en een volledig onzekere toekomst voor beide volkeren. Maar geen van beide partijen kan zich na Camp David II nog maar een moment troosten met de gedachte dat er geen keuze is.

Thomas L. Friedman is columnist van The New York Times en was voordien correspondent in het Midden-Oosten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden