Het vordert vlot, de bestuurlijke reorganisatie. Maar is dat zo?

DEN HAAG - Het kabinet wil een kleinere overheid en minder ambtenaren. Dan kan het aantal ambtenaren bestuurders ook niet achterblijven, is de filosofie. Minister Piet Hein Donner van Binnenlandse Zaken was maandag tijdens een debat tevreden over zijn reorganisatie van bestuurlijk Nederland. 'We liggen op koers.'


De Tweede Kamer zag maandag tijdens een debat echter vooral problemen. 'De minister kiest ervoor om blind met een autootje tegen de muur aan te rijden', vatte SP'er Ronald van Raak samen. 'Donner zal het allemaal wel zien', reageerde Gerard Schouw (D66). 'Hij kiest de werkelijkheid die hem uitkomt.'


Niet alleen de oppositie morde. 'U weet dat u geen meerderheid in de Kamer heeft voor een Randstadprovincie', zei Kamerlid Hero Brinkman van gedoogpartij de PVV. 'Wij willen geen concentratie van overheidsdiensten in twaalf steden', aldus CDA'er Ger Koopmans over het samenvoegen van rijkskantoren als de belastingdienst.


De minister gaf niet zomaar toe. 'De Kamer weet vooral wat men niet wil, niet wat men wel wil', sneerde hij. Maar hoe staat het nu met het ontrafelen van de bestuurlijke kluwen, een van de prioriteiten van dit kabinet?


De Randstadprovincie

Het plan had er in maart al moeten liggen, maar met enig getouwtrek ontvouwde Donner vorige maand zijn visie op de Randstad. Het kabinet wil dat Noord-Holland, Utrecht en Flevoland vergaand samenwerken. Die provincies moeten voor 1 januari met een plan komen hoe ze gaan fuseren. Daarna zal de minister gaan schrijven aan een wetsvoorstel.


Nu al is echter duidelijk dat een meerderheid in de Kamer zo'n fusie niet ziet zitten. PVV'er Brinkman heeft al een voorstel ingediend tégen zo'n superprovincie, een meerderheid van de Tweede Kamer steunde dat. Donner noemde dat voorstel 'voortijdig' en gaat door. Hij haalde laconiek zijn schouders op bij de vraag van Brinkman of ambtenaren nu niet aan het werk gingen met een wetsvoorstel dat het nooit zou halen.


Minder kamerleden

Donner wil eenderde van de Eerste en Tweede Kamer afhalen. Een meerderheid (VVD, PVV en CDA) steunt die wens. Maar de steun is wel nipt. En dat is te weinig in dit geval. Want voor het verminderen van het aantal parlementariërs is een grondwetswijziging nodig en daarvoor moet door beide Kamers twee keer worden gestemd (een keer na verkiezingen). Tweederde van de parlementariërs moet in de tweede ronde voor stemmen.


Het voorstel tergt de SGP (twee zetels in de Tweede Kamer), de officieuze gedoogpartner van het kabinet. 'Een kleinere fractie is beter in staatzich te focussen', zei fractieleider Kees van der Staaij. 'Bestaat nu niet het risico dat kleine fracties verdwijnen?'


Minder gemeente

Meer kans maakt het schrappen van de raadsleden (2.400 zetels) en wethouders. Ook hier is een nipte meerderheid voor, maar hier is geen grondwetswijziging voor nodig. PvdA'er Pierre Heijnen gaat dat te ver, kleinere partijen hebben dan geen kans volgens hem. Zijn voorstel om dan slechts duizend zetels te schrappen, gaat voor de meerderheid echter niet ver genoeg.


Daarnaast zijn de coalitiepartijen en de gedoogpartij voor het opheffen van de deelraden. De minister denkt dat een vermindering van volksvertegenwoordigers (landelijk en lokaal) 'een verbetering' is voor de democratie. 'Zo komt er minder versnippering en een grotere focus in het debat.'


Waterschappen weg

Donner ziet er zelf niets in, maar D66 lanceerde een voorstel om de waterschappen af te schaffen en krijgt steun van een meerderheid in de Kamer (inclusief de PVV). D66'er Schouw verwijst naar een onderzoek van het Interprovinciaal Overleg dat stelt dat met de afschaffing jaarlijks 500 miljoen euro kan worden bespaard. Als de taken naar de provincies gaan.


De Unie van Waterschappen noemden dat bedrag, na onderzoek, onzin. De bestuurskosten zouden 23 miljoen euro per jaar zijn. Donner ziet voorlopig niets in het onderbrengen van de waterschappen bij de provincies. Hij kreeg steun van VVD'er Willibrord van Beek, die wees op eerdere bezuinigingen bij de waterschappen. 'We hebben ze al geschoren, je kunt een kip niet twee keer plukken.'


De Randstadprovincie

Het kabinet wil 70 miljoen besparen door meer overheidsdiensten bij elkaar te zetten in rijksgebouwen. Concreet betekent dat een verhuizing naar locaties 'met een stedelijke uitstraling' zoals Groningen, Zwolle, Amsterdam en Utrecht (in totaal twaalf steden). Daardoor verdwijnt bijvoorbeeld de belastingdienst uit Enschede en een vestiging van het Openbaar Ministerie uit Assen.


In Drenthe alleen al staan door de concentratie negenhonderd banen op de tocht. Daardoor keert een meerderheid van de Kamer zich tegen de concentratie van Donner. Tijdens het debat schrapte hij na lang aandringen van het CDA de concentratie in twaalf steden.


Commentaar pagina 28

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden