Het voorbeeld geven dat de massa tot daden brengt

Wagen de communisten in Duitsland een gewapende opstand tegen Hitler?

Berlijn, 13 november 1932

Het beslissende probleem is voor alles, wat zullen de communisten zelf doen? Zijn ze bereid, niet om aan het eind van iedere massavergadering een tirade op de dictatuur van het proletariaat af te steken die de arbeiders in beroering brengt, maar om, wanneer Hitler een staatsgreep waagt, de arbeiders tot gewapend verzet op te roepen?

Dat veel socialistische arbeiders en vooral de jeugd in dit geval van uiterste noodzaak mee zullen doen, staat voor mij vast. Maar het hangt af van de slagvaardigheid en de bereidheid van de communisten of ze zelf in de strijd het voorbeeld geven dat de massa tot daden brengt.

Er wordt in de kadercursussen en in cellen veel getheoretiseerd over het probleem wat wel precies en wat niet een revolutionaire situatie is. Als de bourgeoisie geen uitweg meer weet, zo luidt het. Verder: uitwegloze situaties zijn er niet. Wat betekent dat het kapitaal Hitler de macht kan geven.

Het sterkst treft me bij de kleine partijfunctionarissen hun onzekerheid wat Rusland in geval van een opstand tegen Hitler zou doen. Alsof de Russen een revolutie voor de Duitsers kunnen opknappen.

Er zijn nog altijd tienduizenden arbeiders in Duitsland die een praktijk van harde ervaring in de reeks van burgeroorlogen van de laatste dertien jaar verwierven. En die hunkeren naar een laatste afrekening met een maatschappij waarin ze voortdurend gedwongen als onwaardige paria's leven. Toch kan ik het gevoel niet van me afzetten dat er hier en daar iets hapert.

Jacques Gans (1907-1972), Nederlandse bohémien, schrijver en journalist.
Ingekort fragment uit Berlijns dagboek 1931-1933; uitgeverij Peter van der Velden; 1980.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden