Reportage

'Het volk' opent de jacht op de Islam, EU en Merkel

Geert Wilders vierde zaterdag in Koblenz met zijn Europese bondgenoten het aantreden van geestverwant Trump in de VS. De rechts-populisten zien al een 'tijdperk van het patriottisme' gloren.

'De leiders van de nieuwe wereld', althans dat is de boodschap op de bijeenkomst. Beeld anp

De rivier de Moezel ontspringt in Frankrijk, stroomt naar Duitsland, om daar uit te monden in de Rijn, die later Nederland binnenkronkelt. De rivieren ontmoeten elkaar in Koblenz, net als de vertegenwoordigers van de rechts-populistische politieke stromingen uit de drie genoemde landen: Marine Le Pen, Frauke Petry en Geert Wilders.

Tijdperk van het patriottisme

In de Rijn-Moezelhal roepen ze zaterdag een nieuw tijdperk uit, het tijdperk van het patriottisme. Als 'de toekomstige regeringsleiders van Europa' worden ze aangekondigd, als drie koningen betreden de leiders van het Franse Front National, de Duitse Alternative für Deutschland en de Nederlandse Partij Voor de Vrijheid het podium. De schijnwerpers lichten het blonde haar van Le Pen en Wilders op als een kroon, nationale vlaggen wapperen.

'We zien hier de geboorte van een nieuwe wereld en het einde van een oude', zegt Marine Le Pen, aangekondigd als 'de vrouw met de mooiste glimlach van Frankrijk.' 'Europa moet wakker worden!'

De bijeenkomst is georganiseerd door de echtgenoot van Frauke Petry, AfD-europarlementariër Marcus Pretzell, lid van de fractie Europa van Naties en Vrijheid. Er zijn ook sprekers van de Lega Nord, het Vlaams Belang en de Oostenrijkse FPÖ.

De EU, de islam en Angela Merkel, dat zijn volgens de sprekers de grootste problemen van de oude wereld, die ze in Koblenz met veel nadruk de wacht aanzeggen. Merkel, die volgens Le Pen als humanitaire held wordt aanbeden: 'Incroyable! Merkel moet weg! Merkel moet weg!'

Conservatieve revolutie

Als je de Rijn vanuit Koblenz een kleine 200 kilometer naar het zuiden volgt, kom je uit in het stadje Germersheim, waar Albert Breininger (44) voor de AfD in de gemeenteraad zit.

Zaterdagmorgen vroeg is Breininger naar Koblenz gereden, opgetogen. Hij hoopt dat zich in West-Europa dit jaar 'een conservatieve revolutie' voltrekt, onder leiding van Frankrijk en Nederland.

'Wij Rusland-Duitsers zijn nu eenmaal conservatiever dan Duitsers geweest', zegt hij. Rusland-Duitsers zijn etnische Duitse families die eeuwen in Rusland of, in Breiningers geval, Kazachstan woonden. Velen trokken na de Tweede Wereldoorlog naar West-Duitsland, waar ze vooral werden gezien als ongewenste concurrenten op de arbeidsmarkt.

Vroeger, onder Helmut Kohl, was zijn politieke thuis de rechter vleugel van de CDU, zegt Breininger. Maar sinds Merkel is de partij volgens hem 'niet meer christelijk en niet meer democratisch', maar links en politiekcorrect. 'De Duitse politiek maakt zich meer zorgen over genderneutrale wc's dan over immigratie.'

Ook zijn Duitsland en Europa volgens Breininger de afgelopen jaren 'ingelijfd door Obama.' 'Maar gelukkig is er nu Trump, die is minder anti-Russisch ook.' Niet alleen Breininger, ook de sprekers op het podium putten hoop uit de gebeurtenissen aan de andere kant van de oceaan.

Donald Trump is bij verstek de hoofdgast van het congres. Hij is immers degene die roept dat een omwenteling ook in Europa mogelijk is. 'Gisteren in Amerika, vandaag Koblenz, en morgen het nieuwe Europa!', zegt Wilders, de enige buitenlandse gast die het publiek in het Duits toespreekt.

Zijn toespraak gaat, zoals gewoonlijk, vooral over islamisering en massa-immigratie, in dit geval dus 'Islamisierung' en 'Massen-Immigration.' Nederlandse vrouwen 'zijn bang om op straat hun blonde haar te laten zien', zegt hij in die context. Het publiek uit zijn ontzetting in een langdurig applaus, waarbij de door de organisatie verstrekte bordjes met 'Wilders' de lucht in gaan.

Matteo Silva van de Italiaanse Lega Nord. Beeld anp

'Het volk'

Maar het meest hangt de zaal aan de lippen van Marine Le Pen. Misschien omdat zij in tegenstelling tot Wilders en Petry niet alleen tekeergaat tegen de oude wereld, maar ook een utopische voorstelling van de nieuwe voorspiegelt.

In het patriottistische Europa zal EU 'de volkeren niet langer onderdrukken', zullen 'lokale talen tot bloei komen' en de economie weer 'het ritme van het volk ademen' - een serie metaforen uit de biologie bedoeld om de natuurlijkheid van die toestand te onderstrepen.

'Het volk' - dat begrip ligt in de Rijn-Moezelhal op ieders lippen bestorven. Maar welk volk dan? Het Duitse, het Franse, het Nederlandse? Een patriottistische internationale heeft ontegenzeggelijk iets tegenstrijdigs. En niet voor niets heeft een congres als dit nooit eerder heeft plaatsgevonden: er zijn gevoelige inhoudelijke verschillen tussen de partijen.

Wilders op de bühne in Koblenz. Beeld anp

Dat blijkt als het over Israël gaat. Geert Wilders noemt zich zoals gewoonlijk 'een vriend van Israël'. Daarbij blijft het AfD-publiek opvallend stil. Als ook organisator Marcus Pretzell iets positiefs over dat land zegt, begint iemand in de zaal onverstaanbaar te brullen. Veiligheidsmensen voeren hem af.

Het toont de verdeeldheid in de AfD, die evengoed aanwezig is in de partijtop als in de achterban. Petry en Pretzell vertegenwoordigen daarin de meer gematigde vleugel. Het radicaler rechtse (en zo nu en dan racistische en antisemitische) geluid wordt vertolkt door onder anderen Björn Höcke, de man die het Holocaust Monument deze week een 'monument van schande' noemde.

Misschien maakt die richtingenstrijd het applaus voor Frauke Petry minder lang en minder luid dan dat voor de buitenlandse gasten. Misschien komt dat ook doordat Wilders en Le Pen haar retorisch overklassen. Toen de AfD in 2013 werd opgericht, waren de collega's stroomopwaarts aan de Moezel en stroomafwaarts in de Rijndelta al politiek gepokt en gemazeld.

'We zijn een jonge partij met verschillende stromingen', zegt ook Albert Breininger. 'Dat is toch normaal? Het benadrukken van die verschillen, dat doet de rood-groene pers alleen maar om ons uit elkaar te drijven.'

Selectief deurbeleid

Het slagen van een evenement als dat in Koblenz is grotendeels afhankelijk van de media-aandacht. Toch is niet alle Duitse pers welkom op het congres van de rechts-populistische partijen: de publieke omroepen ARD en ZDF en de economische krant Handelsblatt bijvoorbeeld. En dan zijn er nog Spiegel-redacteur Melanine Amann en Justus Bender van de Frankfurter Allgemeine Zeitung die worden geweigerd vanwege eerdere kritische berichtgeving over de AfD.

Justus Bender weet toch binnen te komen, waarna organisator Markus Pretzell hem vanaf het podium hatelijk begroet. Ook noemt Pretzell herhaaldelijk het aantal aanwezige journalisten: '350, en dat terwijl jullie ons haten.' En als fotografen elkaar voorafgaand aan de persconferentie wegduwen in hun strijd om het beste beeld: 'Ik dacht dat jullie ons niet konden uitstaan, maar elkaar blijkbaar ook niet. Zo zijn jullie gewoon.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden