Het voetspoor van Sadat en Begin

De Israëlische premier Benjamin Netanyahu verzuchtte vorige week, vlak voor hij naar de vredebesprekingen met de Palestijnen in Washington vertrok, dat hij hoopte op een opponent à la de Egyptische president Anwar Sadat, met wie Netanyahu’s voorganger Menachem Begin in 1978 vrede sloot. Sadat, die in 1973 nog oorlog met Israël had gevoerd, baarde in 1977 opzien door naar het land van zijn vijand te vliegen om daar de olijftak aan te bieden.

Twee jaar later was het vrede en gaf Israël de Sinaïwoestijn op. Alle Joodse nederzettingen werden ontruimd. Daar was voor Begin veel moed voor nodig. Hij ging, in zijn mars richting vrede, dwars tegen de wens in van een groot deel van zijn raadgevers. Zo liet hij zich urenlang door de Israëlische legerleiding voorlichten over de strategische gevaren van het opgeven van de Sinaï. Na het exposé stond hij op en sprak de historische woorden: ‘Heren, ik weet genoeg. Ik onderteken het vredesverdrag.’

Begin en Sadat waren krachtige persoonlijkheden. De vraag is nog maar of Netanyahu en zijn Palestijnse opponent Mahmoud Abbas zo’n stevige ruggegraat bezitten. Van Netanyahu weten we dat nog niet, hij houdt zijn kaarten tegen de borst. Abbas wordt als een krachteloze leider gezien. Eenheid in zijn eigen achterban heeft hij niet kunnen brengen. Gaza verloor hij aan zijn politieke vijanden, Hamas, dat zich ook weer op de Westelijke Jordaanoever roert, getuige de recente aanslagen tegen Joodse kolonisten.

De beleefde inleidende besprekingen, onder supervisie van president Obama, zijn achter de rug. Het tafelzilver is opgeborgen, nu moet blijken of Netanyahu en Abbas in de voetsporen van Sadat en Begin kunnen treden. Ze zullen allebei stevige concessies moeten doen.

Bouwstop


Netanyahu zal veel Israëli’s van zich vervreemden als hij een definitieve bouwstop voor nederzettingen afdwingt. Nog erger, hij zal een aantal van die nederzettingen, waaronder Ariel, dienen te ontruimen. Abbas, op zijn beurt, zal moeten slikken dat grote nederzettingen, zoals Maaleh Adumin, Gutz Ezion en delen van Jeruzalem in Joodse handen zullen blijven.

En daarmee zijn ze er nog lang niet. Hoe moet het met de status van Oost-Jeruzalem, de voor moslims en joden heilige plaatsen in de oude stad, wat is de oplossing van het vluchtelingenprobleem en waar komen de grenzen tussen Palestina en Israël te liggen?

En dan is er nog de vraag of Israël militair in de Jordaanvallei actief mag blijven – Jeruzalem vreest een zwakke oostgrens van Palestina. In regeringskringen in Ramallah is gesuggereerd dat NAVO-troepen daar een buffer zouden kunnen vormen. Onzeker is of Israël hiermee akkoord gaat, los nog van de vraag of de in Afghanistan murw geslagen NAVO-leden überhaupt soldaten naar deze onrustige regio willen sturen.

Onmiddellijk aansluitend hierop: wat doet Hamas? Voorlopig saboteren deze fundamentalisten elke stap richting vrede en dreigen ze met meer geweld. Wat als Hamas de komende weken nog meer Joodse kolonisten vermoordt en het weer raketten gaat regenen vanuit Gaza? Wat trouwens als Iran zijn handlangers van Hezbollah opdracht geeft projectielen op Noord-Israël af te schieten? Houdt Netanyahu zich in? Een agressieve reactie van Israël zou de vredesbesprekingen subiet beëindigen.

Om waarlijk in de voetsporen van Begin en Sadat te treden is, kortom, bovenmenselijke moed nodig. Sadat werd na het sluiten van de vrede in 1981 door moslimextremisten vermoord. Er zijn allicht joodse extremisten die Netanyahu naar de hel wensen, mocht hij ‘het door God aan de joden gegeven Judea & Samaria’ aan de Palestijnen geven.

Half september praten beide partijen verder in Sharm el Sheikh. Op de Sinaï, het schiereiland dat volgens de Israëlische generaals niet mocht worden teruggegeven aan Egypte. De visionair Begin deed het toch.

De Palestijnse president Mahmoud Abbas (rechts) en premier Benjamin Netanyahu van Israël (links) bij de opening van nieuwe vredesbesprekingen. In het midden Hillary Clinton, de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken (AP) Beeld null
De Palestijnse president Mahmoud Abbas (rechts) en premier Benjamin Netanyahu van Israël (links) bij de opening van nieuwe vredesbesprekingen. In het midden Hillary Clinton, de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken (AP)
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden