Reportage Soldaten in Duitsland

Het voelt onwennig: fakkels en soldaten in het hart van München voor de beëdiging van jonge soldaten

De inhuldigingsplechtigheid van de nieuwe soldaten van de Bundeswehr bij het Residentie­paleis in München. Beeld Christof Stache / AFP

Het voelt onwennig: tweehonderd jonge Duitse soldaten die in München op een stadsplein worden ingezworen. Het is militair vertoon dat aan het verleden doet denken. En dus is er protest, maar opvallend weinig. Wat is er gebeurd?

Voor het bordes van het Residentie­paleis in München staan, onberispelijk in het gelid, tweehonderd jonge Duitse soldaten. De knopen aan hun lange jassen glimmen in het licht van de fakkels die hen vanaf de galerij beschijnen. Ook de gezichten onder de baretten glimmen, van trots, nauwelijks te verhullen door de nieuw aangeleerde stuurse soldatenblik. Vanavond leggen deze 18- tot 20-jarigen hun militaire gelofte af, middenin het centrum van de Beierse hoofdstad. De opgewekte marsmuziek van de militaire kapel stuitert de stad in.

Het is de eerste openbare militaire plechtigheid in München in tien jaar tijd, deel van een reeks soortgelijke ­ceremonies in andere deelstaten. Ze moeten de Duitse strijdkrachten zichtbaarder maken in de samen­leving, op initiatief van de in de ­zomer aangetreden Defensieminister Annegret Kramp-Karrenbauer (CDU).

Dat is een trendbreuk. Tot voor kort werden soldaten op de binnenplaats van hun kazernes beëdigd, ver weg van de bewoonde wereld en mogelijke critici. Nu staan die er bijna met hun neus bovenop. Bijna, want het ‘openbare’ aspect van de ceremonie is betrekkelijk. De militairen worden afgeschermd door hekken en vierhonderd politieagenten bewaken de omgeving.

Een groepje demonstranten bij de ceremonie in München. Beeld Matthias Balk / DPA

Als de blaasinstrumenten zwijgen, is het boegeroep duidelijk te horen. ­Iemand houdt een klein spandoek omhoog. ‘Gejubel over militaire vertoningen, is reclame voor de volgende oorlog.’ Een citaat van Duitse schrijver Kurt Tucholsky van vlak na de Eerste Wereldoorlog. ‘Het is goed dat jullie daar staan en wij hier’, aldus Thomas Silberhorn, de staatssecretaris van Defensie, tegen de demonstranten. ‘We zijn er ook voor dat je ­tégen ons kunt zijn.’

De grote broer is weg

Duitsland is op zoek naar een nieuwe verhouding tot zijn strijdkrachten – een betere verhouding. Dat is een ­netelige exercitie, ook al is het bijna tachtig jaar geleden dat Duitse soldaten grote delen van Europa in de as legden. Vooral na het einde van de Koude Oorlog drong de afkeer van de Bundeswehr door tot diep in het politieke midden. Het was in die kringen vrij normaal om het bestaansrecht van het Duitse leger in twijfel te trekken. Om nog maar te zwijgen van Duitse deelname aan internationale missies. 

In 2011 werd de dienstplicht afgeschaft. Maar acht jaar later is het tot veel Duitsers doorgedrongen dat ­Europa te machtig is om zich militair afzijdig te houden. Zeker in deze tijd van onrust aan de grenzen van de Unie, in een tijd dat de VS niet meer de betrouwbare grote broer is die Duitsland de hand boven het hoofd houdt.

Hoe zorg je dat Duitsers niet langer bang zijn voor hun eigen leger? Het was Kramp Karrenbauers voorganger Ursula von der Leyen, nu voorzitter van de Europese Commissie, die met optimistisch opgestroopte mouwen begon aan de onderhoudswerkzaamheden aan de strijdkrachten. Maar Von der Leyen leek zich te hebben verkeken op de deplorabele technische staat van de Bundeswehr, het gevolg van jarenlange bezuinigingen, en de wrok daarover.

Kramp-Karrenbouwer, die als voorzitter van haar partij onder hevige kritiek staat, lijkt het als minister van ­Defensie goed aan te pakken. Zo loste ze al een paar maanden na haar aantreden een lang geleden gedane belofte in: dat iedere militair in Duitsland gratis met de trein mag reizen.

En behalve nog meer geld, beloofde ze de Bundeswehr ook meer zichtbaarheid. ‘Ze komt uit het midden van de maatschappij, en daar hoort ze ook’, zei ze vorige week tijdens de eerste openbare ceremonie voor de Rijksdag in Berlijn. Dat komt in militaire kringen goed aan.

Het generatieverschil

Maar niet alleen de jonge rekruten zelf moeten over de streep worden getrokken, ook hun ouders. Tot hen richt zich in München de Beierse minister-president Markus Söder. ‘Het is goed dat hier u bent’, zei hij, ‘dat toont dat u de beroepskeuze van uw zoon of dochter ondersteunt.’

Als gevolg van negatieve imago kampt de Bundeswehr met een drastisch tekort aan rekruten. Al jaren haalt het ministerie van Defensie van alles uit de kast om jongeren over de streep te trekken, tot YouTube-reality series over het soldatenleven aan toe. Maar alsnog waren er dit jaar in sommige deelstaten te weinig rekruten voor een openbare gelofteceremonie.

De ceremonie in München. Beeld Christof Stache / AFP

‘Het is goed dat we niet meer zo naar binnen gekeerd zijn’, zegt majoor Röhmer, later op de avond, tijdens de feestelijke ontvangst. Ook zijn collega sergeant Weinert ziet een ‘voorzichtig positieve tendens’. ‘Ik merk het in trein. Vroeger werd je aangekeken alsof je een verdachte was, nu stellen mensen geïnteresseerde vragen over het beroep, ook jongeren.’

De receptie vindt plaats in wat volgens minister-president Söder ‘de mooiste zaal van heel Beieren’ is, vol bladgoud, spiegels, loodzware kroonluchters en in dirndl geklede serveersters met grote dienbladen vol bier. In combinatie met de honderden ruisende uniformen heeft het iets van een verkleedfeest met een historisch thema, ook vanwege het enthou­siasme waarmee de rekruten selfies maken.

Blozende zoon

Sommige ouders staan er onwennig bij. Zoals de moeder die de baret vasthoudt van haar grote, blozende zoon die voor anderhalf jaar heeft getekend voor een opleiding tot soldaat-verpleger. Omdat hij niet zo goed weet wat hij als pas ingezworen militair wel en niet tegen de media kan zeggen, willen moeder en zoon niet met hun naam in de krant. ‘Natuurlijk’, zegt de 18-jarige, speelde het Duitse verleden door zijn hoofd toen hij de keuze voor de Bundeswehr maakte. Maar de nieuwsgierigheid won het. ‘Het leek me wel interessant om deel uit te maken van zo’n grote organisatie.’

‘Ik schrok toen hij met dit idee kwam’, zegt zijn moeder. ‘Huh, dacht ik, het leger, toen ik jong was dééd je dat gewoon niet.’

Haar zoon geeft haar een dodelijke blik. ‘Maar vanavond,’ zegt ze, ‘was ik toch wel trots.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden