'Het voedt het idee dat alle politici schurken zijn'

De Grieken hadden al geen hoge pet op van hun politici, die ze de schuld geven van de zware economische crisis. Dat belastingontduikers en corrupte politici de dans nu lijken te ontspringen, maakt het er niet beter op.

ATHENE - 'Het is absurd', grinnikt de Griekse parlementaire journalist. 'Onze politici zouden zich bezig moeten houden met de grote kwesties, zoals de bezuinigingen en de euro. In plaats daarvan hebben ze het de hele tijd over 'de lijst': waar is de lijst? Wie heeft de lijst? Wie staat erop?'


De Griekse journalist zit 's morgens een cappuccino te drinken op een steenworp van het parlement in de Griekse hoofdstad Athene. Om hem heen zitten cafégasten te ontbijten. De lijst waar hij het over heeft, is een computerbestand met de namen van zo'n tweeduizend Grieken, die in totaal 1,5 miljard zouden hebben staan op rekeningen bij een Zwitserse bank.


De Franse topvrouw van het IMF, Christine Lagarde, gaf het bestand in 2010, toen ze nog minister van Financiën was, aan haar Griekse collega, om te helpen in de strijd tegen belastingontduiking. De Fransen hadden de gegevens gekregen van een ex-werknemer van de Zwitserse bank en spoorden er in eigen land veel belastingontduikers mee op.


De Griekse autoriteiten deden twee jaar lang vrijwel niks met de gegevens. Toen oud-minister van Financiën Evangelos Venizelos er onlangs vragen over kreeg, bekende hij de lijst mee naar huis te hebben genomen. Hij bezwoer de gegevens niet te hebben bekeken. Waarom hij de lijst mee naar huis had genomen, bleef onduidelijk. En waarom er geen onderzoek was ingesteld, bleef ook schimmig. 'Het gaat allemaal weer op zijn Grieks', zegt de verslaggever.


Tegelijk met het schandaal rond de zogenoemde Lagardelijst circuleert in Athene een tweede, eveneens geruchtmakende lijst, met de namen van tientallen politici tegen wie al wél corruptieonderzoeken zouden lopen. Naar aanleiding van dit document doen allerlei verdachtmakingen over omkoping en chantage de ronde. De parlementsvoorzitter, die op de lijst staat, is tijdelijk afgetreden. En een oud-onderminister, die er eveneens op staat, hing zichzelf onlangs op.


Wanbestuur

De gang van zaken rond de lijsten heeft het vertrouwen van de Grieken in hun politici verder ondermijnd. 'Het voedt het idee dat alle politici schurken zijn', verzucht de verslaggever op het terras bij het parlement. 'Het maakt de mensen alleen maar bozer.'


De Griekse politiek maakt, mede door de economische recessie, een diepe crisis door. Bij de laatste verkiezingen in juni schraapten de twee oude gevestigde partijen, de socialisten en conservatieven, gezamenlijk nog maar eenderde van de stemmen bijeen, in plaats van de driekwart die ze vroeger vaak samen kregen. De partijen werden door de kiezers gestraft voor de ingrijpende bezuinigingen die ze moeten doorvoeren en voor hun wanbestuur en corruptie van de laatste decennia.


In plaats van de oude partijen komen extremistische groeperingen op, die de kiezers verleiden met populistische oplossingen. Zo belooft het radicaal-linkse Syriza, dat inmiddels de tweede partij van Griekenland is, dat het mogelijk is te stoppen met bezuinigen en toch in de eurozone te blijven. En de nazibeweging Gouden Dageraad, die derde staat in de peilingen, legt de schuld van veel problemen bij de immigranten.


De conservatieve premier Antonis Samaras slaagde er na de verkiezingen in een coalitie te vormen met de socialisten en de kleine partij Democratisch Links. Die coalitie is niet erg stabiel. Samaras waarschuwde er onlangs voor dat de Griekse democratie een zware beproeving doormaakt. De premier trok een vergelijking met de aanloop naar het Duitse naziregime. 'Het gaat om de sociale samenhang van onze samenleving. De groeiende werkloosheid brengt die samenhang in gevaar, zoals dat ook gebeurde tegen het einde van de Weimarrepubliek in Duitsland.'


Is de Griekse democratie inderdaad in gevaar? Zou er een volksopstand kunnen komen? Of een staatsgreep? Veel Grieken waren geschokt toen stakende arbeiders onlangs het ministerie van Defensie bestormden. Op televisie was te zien hoe de geüniformeerde bevelhebber van de strijdkrachten probeerde de arbeiders tot bedaren te brengen. Volgens de Griekse kwaliteitskrant Kathimerini waren het de beelden van 'een staat in ontbinding'.


Toch achten deskundigen een volksopstand onwaarschijnlijk. Want de demonstraties tegen de bezuinigingen zijn de laatste tijd juist in omvang afgenomen. 'De meeste mensen zijn te druk op zoek naar inkomstenbronnen', zegt Thanos Veremis, politiek analist van denktank Eliamep. 'Mensen doen allerlei losse baantjes of proberen het land te verlaten. Ze hebben geen tijd voor revolutie.'


Ook de kans op een legercoup wordt uiterst klein geacht. Griekenland was van 1967 tot 1974 een militaire dictatuur. Hier en daar wordt wel gespeculeerd over groeiende onvrede onder officieren. Zo berichtte het dagblad To Vima onlangs dat toenmalig socialistisch premier Giorgos Papandreou eind 2011 een legercoup voorkwam door in één keer de hele militaire top te ontslaan.


Legercoup

De meeste experts nemen dergelijke verhalen niet al te serieus. 'Het oude type officier, zoals toenmalig juntaleider Papadopoulos, bestaat niet meer', zegt Veremis. 'Twee, drie generaties generaals zijn gehersenspoeld tegen dit soort ideeën. Als het leger op dit moment een coup zou plegen, zou mij dat zeer verbazen.'


Wat overblijft is een sluimerende, af en toe oplaaiende woede. En veel cynisme. 'Ik denk dat de politici niks doen met die lijsten, omdat ze allemaal corrupt zijn', zegt de werkloze Katerina Papapetrou op het plein voor het parlement. 'De politici zitten allemaal in het zelfde schuitje en beschermen elkaar.'


Manager Stella Manika, gekleed in een beige mantelpakje, komt net uit het drukke metrostation op het plein en denkt er precies zo over. 'Het gedoe met die lijsten heeft mijn vertrouwen in de politiek nog verder verminderd. Dat vertrouwen was al minimaal, maar nu vertrouw ik de politici helemáál niet meer.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden