Het visitekaartje van de HSL

Aannemers gaan bepalen welk ontwerp voor een spoorbrug over het Hollandsch Diep wordt gebouwd. Het mooiste ontwerp is al afgevallen, de keus gaat nu tussen een regenboog en een vakwerk-koker....

DE GRENS wordt al eerder gepasseerd, natuurlijk, maar voor treinreizigers uit het zuiden is de brug over het Hollandsch Diep de echte entree tot dat land met al dat water. Dus als de HSL-trein straks Nederland binnenraast, moet daar een brug liggen die het visitekaartje van het HSL-traject is. Want een geboorde tunnel in de slappe Hollandse bodem mag dan een technisch kunststukje zijn, veel valt er niet aan te zien.

Begrijpelijk derhalve dat de projectorganisatie HSL-Zuid extra aandacht wilde besteden aan het ontwerp van de brug. Ze maakte zelf een voorstel, maar gaf ook aan drie gerenommeerde architectenbureaus de opdracht een alternatief te ontwerpen. Een beoordelingscommissie onder leiding van rijksbouwmeester prof. ir. Wytze Patijn boog zich erover en koos één van de drie uit. Minister Netelenbos deed afgelopen maandag hetzelfde en koos toch een ander ontwerp.

Nu mogen de aannemers aan de slag. Zij mogen nog kiezen: het ontwerp van de HSL-organisatie of dat van Benthem & Crouwel, de tweede keus van de beoordelingscommissie en de favoriet van Netelenbos. Het zal afhankelijk zijn van de technische uitwerking en de offertes van de aannemers welke brug er uiteindelijk komt te liggen. Hoeveel het mag kosten, wil projectdirecteur ir. Wim Korf van de HSL-organisatie nog niet zeggen, maar een dergelijke brug koop je tegenwoordig voor honderd à tweehonderd miljoen.

Genoeg over de procedures. Het gaat tenslotte om de brug zelf. Die komt te liggen vlakbij de bestaande spoorbrug over het Hollandsch Diep, dat ter plekke een dikke kilometer breed is. Bij een snelheid van 300 kilometer per uur ben je er in vijftien seconden overheen. Die hoge snelheid maakt dat de ontwerpeisen wel wat anders zijn dan bij een gewone spoorbrug.

'Bij snelheden tot ongeveer 160 kilometer per uur hoef je geen rekening te houden met resonantie', legt ir. Engelbert Klaver uit. Hij rekende aan de dynamische belasting van de brug. 'Daarboven gaat het probleem wel spelen. Doordat alle assen even snel gaan, krijg je het effect van een peloton stampende soldaten.''

Het probleem is niet zozeer de sterkte van de brug, alswel de stijfheid. De brug kan best wel wat hebben, zeker omdat de passage maar kort duurt, maar voor de passagiers is een fikse trilling niet erg comfortabel. Daarom is een maximale slingering vastgelegd voor brug en trein samen.

Met die randvoorwaarden gingen de bureaus aan de slag. Het Spaanse Batlle i Roig kwam met een relatief eenvoudig ogende brug met één opvallend element: een twintig meter hoog en zevenhonderd meter lang scherm waarop beelden en teksten worden geprojecteerd. De treinreizigers zelf hebben daar natuurlijk weinig aan, maar wie de brug van een afstandje bekijkt, ziet volgens de ontwerpers een spel van licht dat de brug verbindt met het omringende landschap.

Patijn was enthousiast: 'Zo'n brug bestaat nergens en spreekt enorm tot de verbeelding.' Architectonisch was dat ontwerp verreweg het interessantst, maar het stuit wel op beheersmatige problemen. Trekvogels zouden ervan in de war kunnen raken, net als binnenschippers en automobilisten op de aanpalende verkeersbrug. 'Bovendien moet de brug honderd jaar mee', zegt projectdirecteur Korf. 'De vraag is of een scherm niet te snel gedateerd is. Dat geldt in elk geval voor de elektronica die alles aanstuurt.'

Korf kon de keuze van de rijksbouwmeester en de zijnen vanwege die praktische problemen dus niet aanbevelen bij de minister. Dat gold wel voor het ontwerp van het Nederlandse bureau Benthem & Crouwel. Dat ontwerp bestaat, net als dat van de HSL-organisatie zelf, uit een halve koker die in een flauwe boog op elf pijlers over het water gaat. Een soort regenboogje van beton en staal. Patijn: 'Een typsich staaltje Hollandse ingenieurskunst.'

Benthem & Crouwel koos voor Y-vormige pijlers, zodat een vakwerkachtig beeld ontstaat dat herinnert aan het ijzeren vakwerk van de oude spoorbrug ernaast. Ook oogt het ontwerp als geheel lichter dan de variant van de HSL-organisatie. De vraag is alleen nog of dat na een rigoureuze doorrekening nog zo is, want de jury twijfelde of de brug wel stijf genoeg is voor denderende treinen.

Dat zullen de aannemers moeten uitzoeken als zij de twee ontwerpen in detail gaan uitwerken om een offerte uit te kunnen brengen. Het is heel goed denkbaar dat ze dan met varianten komen, zegt Korf, omdat ze denken dat het nog iets mooier, sterker of goedkoper kan. Het laatste woord is dus nog niet gesproken.

Christian Jongeneel

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden