Analysekabinetsbeleid corona

Het virus flakkert op, de onrust groeit, scepsis over kabinetsbeleid neemt toe

Hubert Bruls (l), voorzitter van het Veiligheidsberaad, en minister Ferd Grapperhaus (Justitie) op weg naar de persconferentie waarop ze de onrust de kop proberen in te drukken.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Onrust in de Tweede Kamer, tegendraadse adviezen van deskundigen, onenigheid met burgemeesters. De eerste nieuwe stijging van het aantal coronabesmettingen laat zien hoe broos het draagvlak voor het coronabeleid is. Gaat het kabinet meebewegen met critici?

‘Dit is het beleid en hier gaan we mee door.’ 

Minister van Justitie en Veiligheid Ferdinand Grapperhaus probeert aan het einde van zijn persconferentie vrijdag nog maar eens de onrust de kop in te drukken. De kern van het kabinetsbeleid verandert niet: de anderhalve meter afstand blijft ‘de basis’ en ‘de back bone’  van de Nederlandse aanpak, bezweert de minister samen met Hubert Bruls, burgemeester van Nijmegen en voorzitter van het Veiligheidsberaad. 

Een landelijke mondkapjesplicht in winkels, horeca en bij contactberoepen is volgens Grapperhaus geen alternatief voor het huidige beleid. Wel kunnen steden en regio’s in uitzonderlijke gevallen zelf bepalen dat mensen op bepaalde locaties maskers moeten dragen.

Dat de druk desondanks toeneemt op het kabinet, blijkt al uit het feit dat Grapperhaus opnieuw voor de microfoons staat in de hal van zijn ministerie. Het is de tweede ingelaste persconferentie in drie dagen. Daarnaast komt de bewindspersoon, na vragen vanuit een onrustige Tweede Kamer, vrijdag ook met een kleine concessie. De experts in het Outbreak Management Team (OMT), het belangrijkste adviesorgaan van het kabinet dat vooralsnog weinig heil ziet in mondkapjes, gaan nog eens bekijken of de maskers ‘een toegevoegde waarde’ kunnen hebben.

Het is de vraag of de onrust daarmee weg is. 

Waarom Nederland niet?

In enkele dagen tijd is niet alleen gebleken hoe snel het virus weer kan opflakkeren, maar ook hoe kwetsbaar de steun voor het kabinetsbeleid is. Het begon dinsdag toen uit de laatste RIVM-cijfers naar voren kwam dat het aantal besmettingen in een week tijd bijna is verdubbeld. Omringende landen als België, Luxemburg en Frankrijk bleken uit angst voor een tweede golf wel het gebruik van mondkapjes vaker te verplichten. Waarom Nederland dan niet? 

Donderdag volgde ook nog eens het ongevraagde advies van vier onafhankelijke experts. Die lieten onder andere via Nieuwsuur  weten dat het kabinet binnen drie dagen aanvullende maatregelen moet nemen, waaronder een mondkapjesplicht in bijvoorbeeld de horeca.

De kritiek op het kabinetsbeleid lijkt zo ook in golven te komen. De onrust roept associaties op met de sluiting van scholen in maart. Het kabinet en het OMT waren destijds tegen het thuishouden van scholieren, maar na maatschappelijke druk, kritiek van onder andere de Federatie van Medisch Specialisten en sluitingen in omringende landen gebeurde het alsnog. 

Achteraf is gebleken dat de maatregel amper heeft bijgedragen aan het terugdringen van het aantal besmettingen. Volgens premier Mark Rutte was de stap onvermijdelijk: anders was het draagvlak voor het kabinetsbeleid weggevallen.

‘We volgen het OMT’, benadrukte Grapperhaus nu weer, net als in maart. ‘Dat is de instantie waar wij ons tot richten.’ 

Brandbrief  van deskundigen

Toch vinden ook de vier onafhankelijke deskundigen, onder wie ex-hoofdinspecteur van de Inspectie voor de Gezondheidszorg Wim Schellekens, een gewillig oor voor hun afwijkende adviezen. Sterker nog: volgens Grapperhaus is het kabinet al volop bezig met veel van de aanbevelingen die in hun brandbrief staan. 

Zo werken de GGD’s aan ‘een verfijning’ van het aantal testlocaties, laat het ministerie van Volksgezondheid weten. Verder wordt er gekeken naar een aanscherping van de quarantainevoorschriften, iets waarvoor de Rotterdamse burgemeester Ahmed Aboutaleb eveneens pleit. 

Het zou niet voor het eerst zijn dan het kabinet bijna ongemerkt en terloops meebeweegt met externe critici. Ook met burgemeester Femke Halsema van Amsterdam en Aboutaleb is er volgens het kabinet geen groot meningsverschil, al lieten beide bestuurders deze week weten wel het nut te zien in mondkapjes. 

‘De regels moeten nageleefd worden. Daar staan alle burgemeesters achter’, aldus Grapperhaus. Tegelijkertijd benadrukte hij vrijdag meer dan woensdag dat er ruimte is voor extra maatregelen in de grote steden: ‘Mondkapjes kunnen eventueel een aanvulling zijn.’ 

Beeldbepalende ministers

De aanzwellende kritiek op het communicatiebeleid van het kabinet leidt ook tot kleine aanpassingen. Volgens meerdere fracties in de Tweede Kamer straalt het kabinet te weinig ‘urgentie’ uit. Door de afwezigheid van de twee beeldbepalende figuren van de afgelopen maanden, Rutte en minister van Volksgezondheid Hugo de Jonge, is de indruk ontstaan dat het kabinet ‘op vakantie’ is. Inmiddels wordt er vanuit de ministeries steeds benadrukt dat de belangrijkste bewindspersonen dagelijks ‘uren’ met elkaar overleggen over de stand van zaken in de coronacrisis. 

Ook het dienstenrooster dat eerder was afgesproken -  in de zomertijd zouden de ‘coronaministers’ Rutte, De Jonge, Grapperhaus en Tamara van Ark (Medische Zorg) om de beurt  een week het fort bewaken in Den Haag - moet volgens ingewijden niet al te serieus genomen worden. Als de situatie erom vraagt, zullen De Jonge en Rutte gewoon aantreden in Den Haag. Volgens een kabinetsbron zou dat volgende week ‘zomaar eens kunnen gebeuren’. 

Als het aantal nieuwe besmettingen sterk blijft stijgen, zal er waarschijnlijk weinig anders opzitten.

Lees ook:

Zorgmedewerkers willen voorrang bij coronatests nu wachttijden oplopen
Zorgmedewerkers moeten per direct voorrang krijgen als zij zich willen laten testen op het coronavirus. Die oproep doen zorgvakbond Nu’91, beroepsvereniging VenVN, en branchevereniging voor de ouderenzorg Actiz.

Viruswaanzin verliest kort geding, coronamaatregelen blijven
Actiegroep Viruswaanzin heeft het kort geding tegen de staat verloren. De eis dat de coronamaatregelen van de overheid en de noodverordeningen per direct moeten worden stopgezet is door de Haagse rechtbank niet ingewilligd. 

Wel of geen mondkapje? Overheden buitelen over elkaar heen
Het oplaaiend aantal besmettingen met covid-19 leidt voor het eerst tijdens de coronacrisis tot barstjes in het Veiligheidsberaad. Vanuit de 25 veiligheidsregio’s klinken tegenstrijdige boodschappen over nut en noodzaak van een (onderzoek naar) mondkapjesplicht in de openbare ruimte.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden