Het vet is van de soep

Het zwarte geld is op, de grote meneren met hun dikke portemonnees zijn opgestapt, vreemde attracties en de betere Belgen voetballen in het buitenland....

BELGIE - Macedonië 1-1. België - Spanje 1-4. Verkeert het Belgische voetbal in een crisis? Eric Gerets: 'We moeten al niet gaan overdrijven hè. Dat ons uithangbord, de nationale ploeg, is besmeurd, wil nog niet zeggen dat we reddeloos verloren zijn.'

Club Luik op sterven na dood en meer dan de helft van de overige eersteklassers verkeert in financiële nood. Is er een crisis in het Belgische voetbal? Jan Wauters: 'Er zijn allerlei symptomen van een crisis. En een economische crisis, pff, me dunkt, die is er zeker. Te veel clubs hebben te lang boven hun stand geleefd.'

Het nationale elftal op een dood spoor in de kwalificatiereeks naar het EK. Club Brugge, de enige kwartfinalist in een Europees bekertoernooi, achteloos opzij gezet door Chelsea, momenteel een modale Engelse club. Crisis in België? Walter Meeuws: 'Cijfermatig gezien tellen we in Europa gewoon niet meer mee.'

Voetballend België klampt zich vast aan Gilles de Bilde, het ontluikende talent van Eendracht Aalst, debutant op het hoogste niveau. Zestien wedstrijden pas had De Bilde er in de eerste klasse opzitten toen hem de 'gouden schoen' in handen werd gedrukt. Zijn uitverkiezing tot voetballer van het jaar is illustratief voor de schaarste aan bijzondere spelers in België. De Bilde is de beste bij gebrek aan beter.

Toen Walter Meeuws, oud-international, oud-Ajacied ook, ex-bondscoach en trainer van KV Mechelen, De Bilde als winnaar tipte, werd hij niet serieus genomen. 'Journalisten vroegen mij wie het moest worden en ik antwoordde De Bilde, als het een Belg moet zijn. Men grinnikte eens.

'Maar even later werd hij het en riepen alle voetbalprofessoren, dat het een schande was. Het gaf geen pas de gouden schoen te geven aan een jongen die nog maar een half jaartje meeloopt in de eerste klasse. Maar nu De Bilde bewijst dat hij zeker en vast de beste is, snoeven al die gasten dat ook zij dat altijd al hebben beweerd.'

Jan Wauters, éminence grise van de Vlaamse sportjournalistiek en voor Langs de Lijn al een eeuwigheid 'onze man in België', noemt Gilles de Bilde 'een godswonder dat zomaar uit de hemel is komen vallen'. De 23-jarige spits breekt dit seizoen onstuiming door bij het nietige Eendracht uit Aalst nadat hij ooit door het grote Anderlecht te licht was bevonden.

Meeuws: 'Het geval De Wilde is eens en temeer een bewijs van de slecht gestructureerde jeugdopleiding in België.' Gerets: 'Ach, je kunt het ook anders stellen: het gebeurt maar eens in de vijftig jaar dat zo'n groot talent als De Bilde zo laat wordt ontdekt.'

Op het plein van Anderlecht was Brusselaar De Bilde eind vorig jaar het lichtpunt op een donkere avond voor het Belgische voetbal. Pol van Himst, de bondscoach, noemde hem na het EK-kwalificatieduel met Spanje niet goed, 'maar erg goed'.

Toch verloor België, ondanks de Bilde, met 4-1, de zwaarste thuisnederlaag voor de Rode Duivels sinds het najaar van 1960 toen het Nederlands elftal in de Antwerpse Bosuil met dezelfde cijfers zegevierde. Na twee nederlagen, thuis tegen Spanje en uit tegen Denemarken, plus een beschamend gelijkspel tegen Macedonië weten de Belgen dat hen nog slechts 'een waterkansje' op het EK in Engeland rest.

Pol van Himst en zijn internationals zijn donderdag in afzondering gegaan voor de terugmatch tegen Spanje. Opvallende afwezigen in het trainingskamp te Knokke-Heist: doelman Michel Preud'Homme (36) en middenvelder Franky van der Elst (33). Omdat beide routiniers de nabije toekomst van het Belgisch elftal uitzichtloos vinden, hebben zij hun interlandcarrière abrupt beëindigd.

Bij hun afscheid benadrukten Preud'Homme en Van der Elst dat de sfeer rond de Belgische ploeg beneden alle peil is. Jan Hauspie, voetbalverslaggever van het Brusselse dagblad De Morgen, denkt te weten waar de afzwaaiende internationals op doelden. 'Rond de nationale ploeg lopen verslaggevers die zich schuldig maken aan stemmingmakerij. Er zijn er die geen propere handen hebben.'

Hauspie (28) trok vorig jaar met de Belgische ploeg naar de Verenigde Staten en viel er vaak van de ene verbazing in een andere. 'Mijn eerste grote voetbalevenement op verplaatsing heeft mij de ogen geopend. Sinds het WK heb ik alleszins geen hoge pet op van de Belgische voetbalverslaggeving. Ik heb collega's die ik toch ernst toedichtte heel bedenkelijk te werk zien gaan.'

België begon het WK voortvarend met overwinningen op Marokko en Nederland, de 1-0 in Dallas die voorlopig de laatste heldendaad van de Rode Duivels is gebleken. Een onwaarschijnlijke solo van de Saudi Owairan leidde de ondergang in. België verloor z'n laatste groepswedstrijd en werd veroordeeld tot een achtste finale tegen Duitsland. Die ging kansloos verloren waarna Van Himst en zijn voornaamste spelers er in de pers van langs kregen.

Spelverdeler Degryse zou met zijn openlijke kritiek op spits Weber de geest uit de fles hebben gehaald en Van Himst had 'm er niet meer ingekregen omdat de brave bondscoach nu eenmaal niet durft te zeggen waar het op staat. Hauspie: 'Ik voelde verbazing en ergernis toen ik die verhalen uit de andere kranten onder ogen kreeg.

'Ergernis omdat ik wist dat er voor negentig procent sprake was van opgezet spel. In gang gestoken door een verslaggever die naar Weber was gestapt om te zeggen dat Degryse niet meer met hem wilde samenspelen. Die verslaggever maakte misbruik van de onzekerheid en de onervarenheid van Weber. Om stemming te maken. Zo is de wagen aan het rollen gebracht.'

Sinds het WK ligt het vuur Van Himst na aan de schenen. Het Belang van Limburg liet zijn lezers een pagina lang van leer trekken tegen de bondscoach die vooral werd verweten geen lijn in zijn selectie te kunnen brengen. De krant hield ook een enquete en nog voor de dramatische nederlaag tegen Spanje oordeelde 85 procent van de Vlaamse bevolking dat de Belgische ploeg zonder Van Himst beter af zou zijn.

Gemakzucht en opportunisme lagen volgens Hauspie ten grondslag aan de laffe aanval van Het Belang op de bondscoach. 'Het is toch kwalijk dat je de lezers laat schrijven wat je zelf denkt, maar kennelijk niet op papier durft te zetten? Wie geeft zijn lezers nu een hele pagina om iemand af te branden? Laat verslaggevers die pagina zelf volschrijven. Zij worden immers geacht kennis van zaken te hebben? De lezer weet hooguit vijf procent van wat er speelt.'

Met afschuw volgt Hauspie de kruistocht van zijn oudere collega's tegen Van Himst. 'Er wordt puur op de man gespeeld. En waarom? Ik zou het niet weten. Van Himst is toch echt nog die aimabele en eerlijke man die hij als voetballer was. Ook de spelers zijn hem volgens mij nog helemaal niet beu. Er moeten ooit zaken zijn gepasseerd waar ik geen weet van heb. Misschien dat het dateert uit de tijd dat Van Himst trainer van Anderlecht was. Het valt me op dat de verslaggevers die indertijd ook Meeuws als bondscoach opzij hebben gezet zich het meest roeren.'

De huidige trainer van Mechelen kent ze. 'De heren van de vijfde colonne. Mannen die zwijgen zolang het goed gaat, maar als het tegenzit hun waarheden beginnen te ventileren. Journalisten die willen dat de bondscoach hen belangrijk vindt. Maar die vijfde colonne is nu niet het grote gevaar voor de Belgische ploeg. Dat zijn het grote gebrek aan persoonlijkheden en het vergaande egoïsme. Amai, daar kan ik uren over lullen.'

Meeuws stelt vast dat er nauwelijks meer respect bestaat voor het rode tricot dat hij zelf met zoveel trots heeft gedragen. 'Spelen voor de nationale ploeg dat was vroeger een grote eer, de bekroning voor een buitengewone prestatie die je in de competitie had geleverd. Maar nu misbruiken spelers de nationale ploeg om een mooie transfer naar het buitenland te verzilveren.'

Jan Wauters constateert 'zelfvoldaanheid en gemakzucht' en rept van 'een ernstige welvaartsziekte' die de Belgische sport in z'n geheel kwelt. 'Wij zitten met een generatie van softies, van s'excuser. We worstelen met een gebrek aan punch, inzet en hardheid.

'In de wielersport zijn wij toch gekomen van de uitzonderlijke klasse van een Merckx, De Vlaeminck, Maertens en Van Impe ook. De tijd van van de Flandriens, mannen van de keiharde aanpak, is voorbij en zal nooit weerom komen. Een uitzondering is Frank Vandenbroucke, de Gilles de Bilde van ons wielrennen, een godsgeschenk, maar helaas een eenling.

'Slagen we er niet in die zelfvoldaanheid en gemakzucht af te werpen dan voorzie ik een probleem waarvoor geen oplossing is. Er zal rap iets moeten gebeuren, van boven en van onderen. Van boven lijkt zowaar iets tot stand te komen met de bouw van een nieuw, nationaal stadion. Maar aan de onderkant, gebeurt daar wat? Ik vraag mij wel eens af of het voetbal nog wel in zijn volkse bedding ligt. Ik betwijfel het als ik zie hoezeer onze jeugd bezig is met haar computerspelletjes en andere games.

Sinds onderzoeksrechter Bellemans in de jaren tachtig een omvangrijk zwart-geldcircuit heeft blootgelegd, is het bergafwaarts gegaan in het Belgische voetbal. Het geld is op en de nivellering slaat onbarmhartig toe. Wauters: 'Achter Anderlecht, Standard en Club Brugge, de drie topclobs, klit de rest aan elkaar. Een ploeg die de ene week nog tegen degradatie knokt, is de andere week weer kandidaat voor Europees voetbal.

'De clubs moesten zo nodig Anderlecht volgen en zijn met alle gevolgen van dien boven hun stand gaan leven. Club Luik is nu zo goed als failliet en anderen dreigen te volgen. Door de crisis is het besef teruggekeerd, dat men moet zaaien naar de zak.

'Vroeger werden buitenlandse spelers van formaat naar België gehaald. Maar een Haan of een Rensenbrink, die komt hier niet meer aan. Vreemde attracties zijn er niet meer en de betere Belgen voetballen in het buitenland: Albert, Scifo, Nilis, en Degryse wil nu ook al weg. Nu het vet van de soep is, schrijdt de nivellering ongehinderd voort.'

Club Luik zag trainer Eric Gerets naar Lierse SK vertrekken en ook bij zijn nieuwe club heeft de voormalige PSV'er het niet breed. 'Lierse worstelt nog met de erfenis van Bellemans. We zitten in het laatste jaar van afdokken. Misschien dat we volgend seizoen wat meer armslag krijgen. De schaarste aan financiële middelen heeft Lierse gedwongen zich op de jeugd te richten.

'We hebben van de nood een deugd gemaakt, want in Goossen, Peeters en Snoeckx heb ik toch drie jeugdinternationals in mijn kern. Er loopt dus best wel talent rond in België. Daarom zeg ik: de economische crisis is onmiskenbaar, maar die sportieve crisis zijn we elkaar nu druk aan het aanpraten.'

Veel schade, meent Gerets, is aangericht door vermogende voorzitters annex geldschieters als Cordier die het kortstondige verblijf van KV Mechelen in de Europese top financieerde. 'Grote meneren met een dikke portemonnee die uiteindelijk slechts hun eigen belang dienden. Toen ze hun speelgoed niet meer zo leuk vonden, hebben ze zich teruggetrokken. Ook daardoor zijn er clubs naar de kloten gegaan.'

Een college van wijze mannen, verzameld in de werkgroep Task Force, heeft zichzelf tot doel gesteld het Belgische voetbal te redden. Maar Task Force lijkt aan interne verdeeldheid en de halstarrige houding van de clubs ten gronde te gaan. Een pakket met voorstellen ligt al geruime tijd onderin een bureaulade op het bondsbureau te Brussel.

Vooraan in het korps van hervormers staat Roger Vandenstock, de omstreden bestuurder die is voorbestemd zijn vader Constant, de krachtdadige president van Anderlecht, op te volgen. Vandenstock junior zit de Liga Beroepsvoetbal voor en was op het recente WK delegatieleider van de nationale ploeg.

In de Verenigde Staten riep Roger Vandenstock de hoon van de Belgische voetbalpers over zich af. De chef d'équipe liet op cruciale momenten verstek gaan om zich aan zijn passie, de golfsport, te kunnen wijden. Journalisten noemden hen dan ook spottend Vandengolfstock en een asshole in one.

Jan Hauspie: 'Die man is in Amerika ongelooflijk door de mand gevallen. Nooit had hij iets zinnigs te vertellen en zijn gebrek aan ideeën was ronduit verbijsterend.' Dat Task Force het plan opperde om een solidariteitsfonds op te richten zonder aan te geven waar het benodigde geld vandaan moest komen, verbaast Hauspie dan ook niets.

Nu de Belgische clubs en de nationale ploeg in Europese toernooien belabberd presteren staat de jeugdopleiding meer dan ooit ter discussie. Jan Wauters: 'Er wordt gewezen op de stagnerende doorstroming en het gebrek aan structuur. Terecht, maar het begint wel ergerlijk te worden dat daarbij tot in den treure naar Ajax wordt gewezen. In Nederland is Ajax natuurlijk ook maar een uitzondering.'

Walter Meeuws: 'Het is een utopie te denken dat Belgische clubs de jeugdopleiding van Ajax kunnen copiëren. De Ajax-school is iets bijzonders, dat is cultuur, historie. Zo'n instituut bouw je niet in een paar jaar op.'

Zelfs niet in decennia, vermoedt Simon Tahamata, geschoold in de Watergraafsmeer en op zijn 38ste nog altijd actief als aanvaller van Germinal Ekeren. De kleine Molukker wil als beroepsvoetballer veertig worden waarna hij bij zijn oude club Standard als jeugdwerker zal terugkeren.

Tahamata krijgt in Luik de vrije hand en wil gaan werken aan een verandering van de mentaliteit. 'Dat in België de onderbouw is verwaarloosd, is ook de schuld van de jeugdtrainers. Die vinden zichzelf hier belangrijker dan het produkt waaraan ze werken. De jeugdtrainers willen kampioen spelen om zichzelf op de borst te kunnen slaan. Of de kinderen wel plezier beleven aan hun resultaatvoetbal vragen ze zich niet af.

'Het is toch niet verwonderlijk dat de rasvoetballertjes in België bijna zijn uitgestorven. In Holland heb je nog echte voetballers, links- en rechtsbuitens die een mannetje kunnen passeren. In België haakt talentvolle jeugd massaal af, omdat ze geen lol aan het voetbal beleven. Dàt moet veranderen. Ik lees en hoor nu allerlei mooie verhalen van trainers en bondsbestuurders die het over een andere boeg willen gooien. Maar wat gebeurt er in de praktijk? Niks.'

Tahamata, zo heeft de geschiedenis Jan Wauters geleerd, zal geduld moeten betrachten. 'Want veranderingen voltrekken zich hier nu eenmaal twintig jaar trager dan in Nederland. Bovendien slepen wij onze eigen historie met ons mee. De Belg wacht altijd af en besluit het dan op z'n Belgisch te doen: een beetje aanpassen, een beetje improviseren en ach, dan gaat het wel weer een tijdje goed.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.