reportage

Het verzet tegen windmolens nam in Groningen en Drenthe ‘extremistische vormen’ aan. Jan en Jan ontkennen alles

Dinsdag stonden twee activisten die strijden tegen de bouw van windmolenparken in Groningen en Drenthe voor de rechter. Ze worden verdacht van het versturen van dreigbrieven aan betrokken bedrijven, maar ontkennen alles. Ook nadat ze geconfronteerd zijn met afgeluisterde telefoongesprekken en dna-sporen.

Actie tegen windmolens in Muntendam, door Platform Storm in samenwerking met de politieke partij 50Plus.  Beeld Hollandse Hoogte / Nederlandse Freelancers
Actie tegen windmolens in Muntendam, door Platform Storm in samenwerking met de politieke partij 50Plus.Beeld Hollandse Hoogte / Nederlandse Freelancers

Met de kennis van nu was het een dubbelzinnige voorspelling. ‘Dit proces’, zei Jan Nieboer in 2018 tegen de Volkskrant over het zonder inspraak van de lokale bevolking bouwen van windmolenparken in de Veenkoloniën, ‘brengt de meest redelijke mensen tot waanzin’.

Sprak Nieboer destijds met voorkennis over zichzelf in de derde persoon? Feit is dat de financieel adviseur annex anti-windmolenactivist dinsdag als een van de hoofdverdachten moest verschijnen in de rechtbank in Assen. Hij zou met zijn medeverdachte, anti-windmolenactivist Jan H. (Nieboer wil met volledige achternaam worden genoemd) dreigbrieven hebben gestuurd aan bedrijven die betrokken zijn of waren bij de bouw van windmolenparken in het Drentse Monden en Oostermoer en van Windpark N33 in Groningen.

‘Dat wat u in twintig jaar heeft opgebouwd gaan wij zorgvuldig afbreken’, waarschuwden de anonieme afzenders de ondernemers in het voorjaar van 2019. Was getekend: ‘De door de overheid en initiatiefnemers/ondernemers van windparken belazerde, belaagde, bedreigde en tot nu toe als uitschot behandelde burgers uit Groningen en Drenthe.’

Sabotage

Bestuurders waren eerder al op posters afgebeeld als nazi-kampbeulen, een schuur van een boer die windenergie opwekt was onder verdachte omstandigheden afgebrand en op de akker van een ander waren zelfgefabriceerde voorwerpen aangetroffen, waarschijnlijk om landbouwvoertuigen te saboteren. Aanleiding voor de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding (NCTV) om te waarschuwen dat het verzet tegen windmolens ‘extremistische vormen’ had aangenomen.

Jan Nieboer (63) geniet bekendheid als woordvoerder van het bovengrondse Platform Storm, Jan H. (59) was voorman van de actiegroep Storm Meeden. Ook hij liet zich voor hun aanhouding in 2019 regelmatig in het openbaar uit over zijn gevecht tegen windmolens. ‘Aan het actievoeren heb ik inmiddels een dagtaak’, zei hij in 2015. En, net als Nieboer via de band: ‘We moeten nu al mensen in toom houden.’

Ook in de rechtbank vormen vermeende anderen de verdedigingslinie van de activisten, die beiden alle betrokkenheid bij de dreigbrieven ontkennen. Ze werden afgeluisterd bij vroege ontmoetingen bij de McDonald’s in Stadskanaal. Ze spraken er blijkens opnames tot in detail over welke firma’s post zouden krijgen, verstuurd vanuit Duitsland.

‘We doen het eerst nog even af met een stuk papier’, zei Jan tegen Jan. ‘Er zijn er weer zestien de deur uitgegaan.’ Maar dat was enkel van horen zeggen, grootspraak en opschepperij, zegt Jan H nu. ‘Ik heb wel spannende dingen gehoord en genoemd. Maar ik had er persoonlijk niets mee te maken.’ En de verwijzingen naar dreigementen? ‘Foute humor, puur cynisme.’

Beide verdachten distantiëren zich van de dreigementen. Nieboer kwam na bijna zes weken vrij, terwijl H. een half jaar vastzat. Hij werd, behalve van de bedreigingen, ook verdacht van het dumpen van asbest bij betrokken bedrijven. Maar die aanklacht moest justitie vanwege gebrek aan bewijs laten vallen.

Over windmolens gaat het amper voor het gerecht. Maar zo uitgesproken als beide verdachten zich daar eerder over betoonden, zozeer houden ze zich nu op de vlakte. Nieboer had naar eigen zeggen geen idee van wie de usb-sticks met dreigteksten kwamen die hij naar de drukker bracht. Hijs wist ook niet welke inhoud ze droegen. Ging het in de getapte gesprekken over brieven? Ja, dan toch die nette brieven waarin ze betrokken ondernemers vriendelijk verzochten af te zien van de bouw van windparken die de streek verscheurden.

Ondergronds verzet

Nieboer deed een speciale hoes om zijn telefoon om afluisteren te voorkomen, ze waarschuwden elkaar handschoenen te gebruiken in de postafhandeling om geen sporen achter te laten, de drukker werd gesommeerd de bestanden van zijn computer te verwijderen en ‘zijn praatje klaar te hebben’. Maar ook achter die voorzorgsmaatregelen moest niks worden gezocht, bezwoeren de verdachten. Evenmin heeft Jan H. een verklaring hoe zijn dna op een van de dreigbrieven belandde. ‘Ik kwam bij veel mensen over de vloer.’

Geconfronteerd met details uit de afgeluisterde gesprekken kan Nieboer zich weinig meer herinneren. Of het waren weer echo’s van verhalen die hij van anderen had gehoord. Namen willen beide verdachten niet noemen. Het brengt een van de rechters tot een verzuchting: ‘Zijn die andere mensen er wel?’

De timing van de behandeling van de strafzaak is saillant: een dezer dagen worden de eerste turbines van het windpark in de Drentse Veenkoloniën in bedrijf genomen. Ze staan zo’n beetje in Nieboers achtertuin in Tweede Exloërmond.

Dreef het de ‘redelijke’ financieel adviseur tot ‘waanzin’? Uit de afgeluisterde gesprekken blijkt in elk geval dat het onderscheid tussen bovengronds en ondergronds verzet vervaagde. ‘Het toneelstuk is enorm’, zei Jan Nieboer op een ochtend in de McDonald’s tegen Jan H. De rechtbank lijkt vooralsnog niet erg goed van geloof en verweet de heren ‘vage verhalen’. De zitting werd dinsdag eerder gestaakt vanwege Jan H.’s concentratieproblemen. Donderdag zal het Openbaar Ministerie met de strafeis komen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden