Het verzet tegen de Cambodjaanse machthebber Hun Sen is vastberaden, maar maakt weinig kans 'Ze willen onze partij in één klap wegvagen'

Sinds afgelopen zaterdag heeft hij geen nacht op hetzelfde adres geslapen. Bij elk onverwacht geluid dat vanaf de straat het woonhuis aan de rand van Phnom Penh binnendringt, draait zijn hoofd schichtig heen en weer....

Van onze correspondent

Toine Berbers

PHNOM PENH

Hij wil niet dat zijn naam bekend wordt. Hij is ondergedoken om te ontkomen aan de klopjacht van Hun Sens soldaten, die de machtsgreep van afgelopen weekeinde willen afronden met uitschakeling van Cambodja's royalistische partij, Funcinpec. Hij is een van de partijleden die niet willen vluchten en geloven in een comeback.

'Prins Ranariddh komt na zijn missie in het buitenland terug om de guerrillastrijd tegen de Vietnamese marionet Hun Sen te leiden', zegt hij ferm. 'Wij hebben goede mensen en zullen overwinnen.' Op vastberaden toon legt hij uit dat zijn partij in het noordwesten van het land militaire machtsbases heeft, van waaruit de ex-communisten van Hun Sen bestookt zullen worden. 'Het is slechts een kwestie van tijd, want 95 procent van het volk staat achter ons.'

Het bravoure van de onderduiker lijkt evenwel misplaatst. Behalve het slinkende gezelschap trouwe volgelingen geeft niemand in de hoofdstad nog een cent voor de politieke overlevingskansen van de prins. Met zijn coup heeft Hun Sen de jarenlange rivaliteit tussen Cambodja's premiers militair in zijn voordeel beslist. 'Hij heeft misschien enkele politieke beoordelingsfouten gemaakt, maar de veldslag is een klinkende overwinning', zegt een West-Europese diplomaat. 'De Ranariddh-aanhang was zich militair aan het versterken, maar Hun Sen was hen te snel af.'

Het is echter geen smetteloze zege. De reactie van het buitenland heeft Hun Sen onaangenaam verrast. De Verenigde Staten, Duitsland en Australië schortten hun hulp op en Japan maakte het voornemen hiertoe kenbaar. Buitenlandse giften leveren bijna de helft van de staatsbegroting.

Uitstel van het lidmaatschap van de Associatie van Zuidoost-Aziatische landen, was ook een lelijke tegenvaller.

Boos riep Hun Sen gisteren de buurlanden 'niet nodig' te hebben en hij dreigde met intrekking van de lidmaatschapsaanvraag.

Asean-landen gaven woensdag al een signaal door hun burgers te evacueren. De Filipijnse luchtmacht voerde vluchten uit op Phnom Penh om 150 mensen op te halen. Ook Washington krimpt de ambassadestaf in en Tokyo adviseert onderdanen te vertrekken.

De isolatie leidt tot paniek onder de buitenlanders. 'Zo wordt het wel heel moeilijk om landgenoten te overtuigen dat hier blijven veilig is', klaagt een diplomaat van een groot Europees land.

'Onze mensen denken nu dat we hen in de steek laten.' De afgelopen dagen zijn ruim vierduizend buitenlanders Phnom Penh ontvlucht, hetgeen tot een economische recessie dreigt te leiden.

De stad wordt rustiger, maar de spanning is niet geweken. 'Kijk naar de gezichten op straat: de mensen zijn boos en bedroefd. Het is allemaal veel te gewelddadig verlopen', zegt Lao Mong Hay, die het onafhankelijke Cambodjaanse Instituut voor Democratie leidt. 'Hun Sen en zijn kompanen hebben zich echte maoïsten getoond. Ze geloven dat macht alleen uit de loop van een geweer kan komen.'

Lao is erg ontevreden over het niveau van de Cambodjaanse politiek. 'We hebben te maken met mensen die gewend zijn hun zin te krijgen.' Dat geldt ook voor prins Ranariddh. Lao beschouwt hem als een charlatan die in zijn eigen kamp geen rivalen duldde. 'Hij heeft te veel goede mensen zijn partij uitgemanoeuvreerd.'

Tijdens het gesprek krijgt de voorvechter van democratie bezoek van een VN-medewerkster, die in de gaten houdt of andersdenkenden worden lastig gevallen. Hij is blij met haar komst: 'Ja, mensen als ik lopen gevaar, maar ik wil blijven. Ons arme land lijdt nu alweer een aderlating. Er is niemand over.'

Lao bestrijdt ook de visie van de onderduiker dat de prins kan terugkomen via de guerrillastrijd. 'De koude oorlog is voorbij. De grote mogendheden hebben geen zin meer in militaire avonturen met Cambodja.' Hij verwijst naar de jaren tachtig toen de royalisten met de beruchte Rode Khmers een guerrillastrijd voerden tegen Hun Sen en zijn Vietnamese broodheren. Aan deze slepende oorlog kwam pas een eind met het Parijse vredesakkoord van 1991, het vertrek van de Vietnamezen en de door de VN georganiseerde vrije verkiezingen van 1993.

Die werden gewonnen door Funcinpec. En hoewel prins Ranariddh het in de woorden van een westerse diplomaat 'bar slecht' heeft gedaan als premier, is het na de overdosis geweld uitgesloten dat Hun Sen alsnog de harten van het volk steelt.

Ingewijden denken dat de sterke man zijn handen vol heeft om het gemopper in de eigen ex-communistische Cambodjaanse Volkspartij (CVP) de kop in te drukken. 'Hij heeft nu tijd nodig om de vijanden in zijn kamp eronder te houden en die in het andere kamp verder te verzwakken', zegt een westerling die regelmatig contact heeft met Hun Sen.

Funcinpec is onthoofd. De top is naar het buitenland of ondergedoken. De restanten worden door Hun Sen het hof gemaakt of onder druk gezet zich bij de nieuwe status quo neer te leggen. De partij is er beroerd aan toe en veel inwoners van Phnom Penh vrezen dat ze met een militaire wanhoopsactie probeert overlopers af te schrikken.

De onderduiker doet er geheimzinnig over. Hij voorspelt acties, maar wil niet zeggen waar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden