Het verzet in supermarkt en timmerwinkel

Een plank is een vis is een banaan. En ik ben huisvrouw. Gierig en hebzuchtig tegelijk en telkens toch nog net op het fatsoenlijke spoor gehouden door Lucas Reijnders en de Bond van Plattelandsvrouwen....

Dat wil je natuurlijk niet, je wilt in de hemel komen met schone handen. Maar het valt niet mee een goed mens te zijn, je bent al slecht als je een banaan koopt, een plank uit het regenwoud, een vis uit de zee. Er is overeenkomst tussen deze drie aankopen. De internationale bananenhandel heeft een uiterst smerig verleden en is nog altijd goed fout. In Midden-Amerika werden en worden plantage-arbeiders uitgebuit, vergiftigd door geknoei met bestrijdingsmiddelen, en vermoord als ze zich verzetten of een vakbond willen oprichten. Bovendien heeft de bananenteelt een verwoestend effect gehad op tropische wouden en is een onvoorstelbaar grote hoeveelheid vruchtbare grond verknoeid en weggespoeld in zee. Maar prachtige bananen hoor, vooral die van Chiquita, die zijn zelfs recht.

De internationale houthandel heeft tropische wouden verdonkeremaand, bosbewoners verjaagd of laten vermoorden (soms door het leger van het land waar de bomen stonden) en arbeiders uitgebuit om ze, als het bos omlag, af te danken. Maar onze kozijnen rotten nooit meer weg.

De internationale vishandel laat de zeeën leegvissen en ontneemt kleine vissers in arme landen hun bron van bestaan, en ontneemt de rest van de armen een goedkope bron van eiwitrijk voedsel. Een Belgische supermarkt importeert smakelijke visjes uit West-Afrika, de Noordzee is al leeg.

Wie huishoudgeld uitgeeft, is medeplichtig en dat voelden we deze week weer eens pijnlijk toen berichten verschenen over het eervol ontslag dat de grote Amerikaanse bananenproducenten verleenden aan duizenden plukkers en sjouwers in Honduras en Nicaragua voor wie geen werk meer is nu de bananenstruiken zijn omgewaaid door een orkaan. Er is bij ons aan de keukentafel wel geaarzeld over dat bericht. Want hoe hebben Chiquita en Dole hun mensen in Midden-Amerika kunnen ontslaan? Per post? Dat kan niet want er zijn geen wegen meer. Telefonisch kan het ook niet en het is geen doen de ontslagaanzegging uit een helikopter naar beneden te schreeuwen naar de mensen die op de daken van hun huizen zitten te wachten op hulp.

Dus zijn ze wel ontslagen? Klopt dat bericht wel? Nee, het was onnauwkeurig. Vakbonden en overheden onderhandelen nog met de grote Amerikaanse bananenondernemingen over een schrale regeling met de werkloze plukkers en zijn vooral bang dat Chiquita en Dole de ramp met de oorkaan gebruiken om op een goedkope manier van productiegebieden af te komen. Er worden meer bananen geteeld dan de wereld opeet en de Russen hebben geen geld meer om ze te kopen. De productie moet omlaag. Maar als de Amerikanen de plantages in drie Middenamerikaanse landen niet opknappen, gaat juist in dit ernstig getroffen gebied werk en inkomen voor lange tijd verloren. Een ramp na de ramp.

Er is in elk geval geen enkele reden Chiquita en de andere grote bananenproducenten te vertrouwen. Chiquita begon twee jaar geleden een goodwillcampagne in Europa. Voortaan zou op sommige bananenplantages wat minder gif gespoten worden en er zou hier en daar een nieuw regenwoudje worden aangeplant om tientallen jaren van vernielingen goed te maken. De controle op deze plotselinge milieuvriendelijke wijze van bananenteelt op betrekkelijk kleine schaal zou in handen zijn van een volmaakt onafhankelijke Amerikaanse instantie die verstand van regenwouden heeft.

En doet die instantie dat gratis? Nee, die ontvangt daar zo'n buitensporig hoog bedrag voor dat van onafhankelijkheid geen sprake meer is. De temerige campagne van het schatrijke Chiquita voedde mijn wantrouwen en dan doe je niet lekker je boodschappen. Vooral niet omdat Chiquita opeens wel het milieu ontdekte maar van betere sociale omstandigheden voor de arbeiders op de plantages nog even niks horen wilde. Je moet milieu en mens niet door elkaar halen.

Daarom draai ik de boel om. Het is afgelopen met dat eeuwige fout zijn. Eten is oorlog en je bent fout in de oorlog als je niet in het verzet zit. Ik koop alleen nog spullen waarvan het vast en zeker is dat ze deugen. Dat mijn geld ginder geen kwaad doet. Max-Havelaar-bananen dus, met de Oké-plakker erop. Dat is een omgekeerde boycot. Al smullend van prima bananen doe je Chiquita de das om. Max Havelaar controleert of de arbeidsomstandigheden en het inkomen van boeren een beetje christelijk zijn en probeert de milieuschade bij de teelt steeds verder te beperken. Het lukt soms brandschone biologische bananen te oogsten.

Mitch is zo bekend geworden dat de kranten er niet meer bij schrijven dat het een orkaan was. George is al vergeten. Toch ook een orkaan. Hij richtte een paar weken voor Mitch zijn verwoestingen aan en molde een groot deel (80 procent) van de bananentuinen van kleine boeren in de Dominicaanse Republiek. Max-Havelaar-bananen onder meer, ook uit schone biologische tuinen. Het verschil tussen de Amerikaanse bananenmiljardairs en Max Havelaar is meteen duidelijk. De stichting probeert zonder dralen overal geld vandaan te halen om de boeren weer zo snel mogelijk op de been te helpen. Elke Oké-banaan die we nu kopen, is een demonstratie van solidariteit en helpt ook echt. Chiquita daarentegen kan de Hondurezen van onze centen nog altijd laten barsten.

Wat Max Havelaar doet - op spijtiglijk kleine schaal - voor arme boeren in de wereld, doet nog bijna niemand voor houthakkers in de hardhoutbossen. De regenwouden worden leeggeroofd door grote ondernemingen uit Japan en Europa, de oorspronkelijke bewoners, die je als eigenaar of in ieder geval als gebruiker van het gebied zou mogen beschouwen, worden als wilde dieren verjaagd of vermoord. Overal waar tropisch bos staat. Nog steeds pappa, dat was toch vroeger? Nee, m'n kind, nog steeds.

De internationale milieubeweging en vooral die beschaafde lui van het pandabeertje slaan voortdurend alarm. Niet om de mensen maar om de bossen en de beertjes. De wereldnatuur gaat naar de bliksem. Er lijkt nu iets te veranderen. In een paar landen wordt geprobeerd de grove roofbouw te stoppen en de oogst van hout zo uit te voeren dat de bossen er niet aan kapot gaan.

Afnemers in rijke landen kunnen nu hout kopen, uit elk werelddeel en zelfs van de Veluwe, met een keurmerk. FSC-hout (Forest Stewardship Council: fatsoenlijke houtvesterij) is gegarandeerd netjes geoogst. Geen pandabeertje werd door een boom verpletterd. Maar de mensen?

Er is nog geen officieel FSC-Max-Havelaar-hout al weet ik waar het gezaagd wordt. Wie absoluut schone planken en balken kopen wil, moet z'n hout halen van de Salomon Eilanden. Ook hier wordt FSC-gekeurd hout geoogst, maar niet door grote multinationale ondernemingen die je toch niet vertrouwen kunt. Het zijn de bewoners zelf die percelen bos in bezit hebben en er heel voorzichtig grote bomen uit wegzagen die ze ter plaatse in planken zagen, naar de kust slepen en in boten laden. Heel goed hout voor goed geld dat precies op de goeie plek komt. In het bos waar ze het verdienen. Het is alleen zo moeilijk te vinden hier, een winkel met Max-Havelaar-planken is er niet.

Je zou willen dat er zoiets bestond als een Consumentenbond. Niet eentje in dienst van de hebberigheid van zijn leden, want daar komt de wereld niet verder mee. Maar eentje die ons huisvrouwen helpt bij het verzet in de supermarkt en de timmerwinkel. Je wilt wel, maar waar vind je Max-Havelaar-vissen? Ze staan niet in het telefoonboek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden