Het verzet in Douma is gebroken; internationale gemeenschap veroordeelt gebruik gifgas

Rebellen uit de laatste belegerde stad van Oost-Ghouta, Douma, hebben zich maandag per bus laten evacueren na een deal tussen Rusland, Syrië en Turkije. Daarmee heeft het Syrische leger het verzet in dit gebied bij de hoofdstad Damascus gebroken. De internationale verwikkelingen in de Syrische oorlog stegen maandag naar nieuwe hoogten.

Moeders en kinderen wachten op evacuatie vanuit Douma. Foto anp

Terwijl de troepen van de Syrische president Assad in Damascus feestvierden, sprak de internationale gemeenschap schande van het optreden van ‘het beest Assad’, zoals de Amerikaanse president Trump zijn Syrische ambtsgenoot op twitter noemde. Trump zegt binnen 24 tot 48 uur te besluiten wat de Amerikaanse reactie zal zijn op deze ‘gruwelijke misdaad’. 

Jarenlang liet Assad de rebellenenclave pal naast de Syrische hoofdstad met rust, maar toen in februari de militaire operatie ‘Damacus Staal’ begon om de rebellen te verdrijven, stapelden aanwijzingen voor mensenrechtenschendingen zich op.

De slag om de Oost-Ghouta, die nu zeven weken duurt, eiste meer dan duizend levens. Zondag vielen tientallen doden bij een veronderstelde chloorgasaanval op Douma, aldus onbevestigde berichten uit het rebellenkamp. De Syrische staatsmedia ontkennen alles en spreken van een ‘ongeloofwaardig stereotype’ van westerse landen.

Het eindspel om Douma begon maandag op een wijze die na zeven jaar Syrische oorlog vintage Assad mag worden genoemd: met een massale evacuatie per bus. Ruim dertig bussen brachten strijders van Jaish al-Islam – ‘Leger van de Islam’, de grootste rebellenmilitie in Douma – de stad uit. In hun kielzog maken ook 40 duizend achtergebleven burgers zich op voor vertrek.

Waar de eindhalte voor bussen met rebellen uit Oost-Aleppo en Homs de afgelopen jaren steevast de rebellenprovincie Idlib was, leidt de route uit Douma volgens het Syrische staatspersbureau SANA helemaal naar Jarabulus, een Noord-Syrische grensstad die sinds 2016 in Turkse handen is. De rebellen in Idlib, deels gelieerd aan een plaatselijke Al Qaida-fractie, kunnen niet overweg met de rebellen uit Oost-Ghouta, die overwegend niet met Al Qaida zijn.

Een kleinere busdienst, met slechts twee bussen, brachten Alawitische burgers terug naar regeringsgebied in Damascus. Zij waren gegijzeld door de rebellen sinds 2013. Waarschijnlijk gaat het om mannen, vrouwen en kinderen die eerder als levend schild zijn rondgereden in kooien. Jaish al-Islam geldt niet als een terreurorganisatie, maar wel als extremistisch. De rebellen regeerden Douma volgens de islamitische sharia-wetgeving. Volgens mensenrechtenorganisaties en de VN verboden ze inwoners en in het bijzonder vrouwen om te vluchten naar regeringsgebied.

De organisatie tegen chemische wapens OPCW in Den Haag stelt een onderzoek in naar het gebruik van chemische wapens door Assad in Douma. Maandag kwam ook de VN-veiligheidsraad bijeen om de mogelijke chloorgasaanval te bespreken. Woorden van de internationale gemeenschap maken in Syrië zelden indruk. Een in februari door de VN afgekondigd staakt-het-vuren werd in februari genegeerd door zowel Assad als de rebellen.

De veronderstelde aanval met chloorgas zondag kwam op een gevoelig moment: vlak nadat een eerder vredesakkoord tussen Rusland en Jaish al Islam onverwacht was mislukt. Als gevolg van deze deal hadden de rebellen eventueel kunnen terugkeren naar Douma als lokale politie. Na het klappen van het akkoord begon het Syrische leger met de heftigste bombardementen op Douma in zeven weken oorlog, afgesloten met de mogelijke chloorgasaanval. Zondag zaten de rebellen, die weken geleden nog zeiden nooit te zullen vertrekken, opnieuw aan de onderhandelingstafel. Maandag stapten ze op de bus.

Hoe zat dat ook alweer met chemische wapens in Syrië? Assad moest zijn voorraad chemische wapens inleveren na een internationale inspectie onder leiding van Sigrid Kaag, onze huidige minister van Buitenlandse Zaken. Maar zijn chloorgas mocht hij houden: dat is officieel geen verboden substantie, omdat het ook voor huishoudelijke doeleinden wordt gebruikt. Assad heeft de afgelopen jaren overigens laten zien dat hij ook verboden wapens niet allemaal heeft overgedragen: vorig jaar achtte de OPCW een aanval met sarin bewezen op de Syrische stad Khan Sheikhoun.

Na zeven jaar nam de oorlog in Syrië maandag weer een nieuwe wending. Terwijl Turkse troepen in Jarabulus klaar stonden voor de ontvangst van Jaish al Islam-rebellen en de westerse wereld nog naschuimde over Douma, vond maandagmorgen op een Syrische luchtmachtbasis ten oosten van Homs een mysterieus bombardement plaats, met 14 doden aldus het Syrische Observatorium voor de Mensenrechten.

In buurland Libanon werd gemeld dat straaljagers over de grensstad Baalbek richting Syrië vlogen. De Verenigde Staten, vorig jaar verantwoordelijk voor een vergelijkbaar bombardement in Khan Sheikhoun, ontkennen betrokkenheid, net als Frankrijk. Rusland en Syrië beschuldigen Israël.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.