Het verschil tussen Bill Clinton en Jan van Zijl

Bill Clinton en Jan van Zijl dragen beiden hun politieke hart links van het midden. Beiden zijn begaan met de financiering van de oudedagsvoorziening in hun vergrijzende economieën....

FRANK KALSHOVEN

Er zijn ook verschillen. Clinton is president van de Verenigde Staten, terwijl Jan van Zijl door het leven gaat als PvdA-fractiesecretaris in de Tweede Kamer - ook een mooie baan. Het belangrijkste verschil is dat Clinton denkt dat het verstandig is om AOW-geld te gaan beleggen op de beurs en Jan van Zijl (nog) niet.

Clinton kondigde vorige week in zijn State of the Union aan dat hij het overschot op de begroting wil gebruiken voor het veiligstellen van de AOW. Hiertoe zou gedurende de volgende vijftien jaar 700 miljard gulden moeten worden belegd in aandelen.

Jan van Zijl is de geestelijk vader van het Nederlandse AOW-fonds. Dit ontving in 1997 de eerste giro van het kabinet: 750 miljoen gulden. De stortingen lopen de komende jaren op, de rente van, zeg 5 procent, wordt netjes bijgeschreven, zodat in 2020 een lieve som is opgebouwd van 272 miljard gulden. Dan begint het fonds met uitkeren.

Even leek het erop dat Jan van Zijl Clinton zou navolgen. Donderdag bracht De Telegraaf een verhaal onder de kop 'Pleidooi voor belegging AOW-fonds in aandelen' met een foto erbij van de PvdA'er. Dat was een tikkeltje te wild, blijkt bij consultatie van Van Zijl. Hij wil in geen geval nu al beleggen in aandelen; in de toekomst wordt dat misschien anders. Als voorwaarde geldt wat Van Zijl betreft in elk geval dat er een overschot moet wezen op de begroting.

Dus is er in de mondiale beschaafd-linkse beweging een schisma over het beleggingsbeleid van de staat.

Wie heeft gelijk?

Op het eerste gezicht lijkt beleggen in aandelen door de staat buitengewoon aantrekkelijk. De overheid kan het goedkoopste lenen van iedereen en het moet wel heel raar lopen wil de opbrengst van beleggingen niet hoger uitkomen dan het door Zalm betaalde rentepercentage. Het verschil is pure winst, te gebruiken voor het nobele doel de AOW te financieren.

De Rabobank is al eens aan het rekenen geslagen. Vorig jaar presenteerde de bank van toekomstig SER-voorzitter Herman Wijffels een rapport. Stap 1: beleg ook in aandelen. Stap 2: gebruik het kapitaal in het fonds als een 'hefboom', dat wil zeggen: geef extra staatsleningen uit en beleg het geld dat hierdoor binnenkomt ook in aandelen. Het AOW-fonds bevat dan in 2020, afhankelijk van het behaalde rendement, tientallen miljarden meer dan de nu geprojecteerde 272 miljard.

Slim toch?

Zo denkt niet iedereen erover. Alan Greenspan, de voorzitter van het Amerikaanse stelsel van centrale banken, verklaarde zich tegenstander van Clintons plan. Op 28 januari vertelde hij de begrotingscommissie van het Huis van Afgevaardigden in ronde bewoordingen dat Clinton van de ratten besnuffeld moest zijn. 'Dit voorstel brengt onze economie in gevaar', zei Greenspan.

Hij heeft twee bezwaren. Ten eerste vreest Greenspan politieke inmenging in het beleggingsbeleid van het fonds. Politici zullen de AOW-miljarden willen inzetten voor secundaire doelen. Het stimuleren van de high tech-sector bijvoorbeeld. Of het in problemen brengen van de tabaksindustrie.

Dit, zegt Greenspan, tast de efficiënte werking van de kapitaalmarkt aan. En de soepele werking van deze verdeelmachine van kapitaal is er nu juist de oorzaak van dat de Amerikaanse economie zo goed groeit, ondanks de lage besparingen in de VS.

Hij heeft ook bewijs. Het beleggingsrendement van staats- en gemeente-pensioenfondsen in de VS is lager dan dat van commerciële beleggingsfondsen. Bovendien blijkt uit onderzoek dat het rendement lager is naarmate het bestuur meer politici, of door politici benoemde personen, bevat.

De voor de hand liggende tegenwerping tegen dit bezwaar is natuurlijk dat er een structuur kan worden bedacht waarin politici geen invloed uitoefenen op het beleggingsbeleid. De staat zou zich ook kunnen beperken tot indexbeleggen - passief, nooit geen trammelant. De kapitaalmarkt kan gewoon zijn werk doen.

Greenspans tweede argument is sterker: het beleggen in aandelen door de staat is niet zo voordelig als het lijkt. Stel dat de besparingen in de VS niet veranderen. Stel voor het gemak bovendien dat Amerika een gesloten economie is. Wat gebeurt er dan als het fonds obligaties gaat verkopen en aandelen gaat kopen?

Anderen, dat wil zeggen, particulieren of commerciële beleggingsfondsen zullen per saldo obligaties gaan kopen en aandelen gaan verkopen. Er resulteert dus een andere verdeling van obligaties en aandelen onder de deeelnemers aan de economie. Maar het totale rendement van alle beleggingen in Amerika verandert niet. Gemiddeld, stelt Greenspan, brengt het plan daarom geen 'echt voordeel' voor huishoudens. Een echte oplossing vereist dat de besparingen toenemen.

Jan van Zijl wordt in zijn voorzichtige aanpak dus gesteund door Alan Greenspan.

In Amerika zal de komende maanden een scherp debat gevoerd worden over de staatsbeleggingen. Greenspan mag dan tegen zijn, er zijn ook economen met reputatie die het plan van Clinton van harte ondersteunen, onder wie Martin Feldstein.

Nederlandse beleidseconomen en politici lijken er verstandig aan te doen om de argumenten die in dit debat gewisseld worden nauwkeurig te inventarisen. De manier waarop het Nederlandse AOW-fonds nu is ingericht heeft namelijk een belabberde economische onderbouwing. Het is een puur politiek fonds, met als belangrijkste rendement wat zetelwinst voor Van Zijls PvdA.

Misschien moet De Telegraaf die foute kop maar bewaren. Wie weet komt-ie op een dag toch nog van pas.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden