Het verraad der vrienden

President worden van de republiek Suriname, dat is de droom van Desi Bouterse...

DE ONMIN in het kamp der boutisten doet de leider schijnbaar niets. Desi Bouterse lacht en danst op een verkiezingsbijeenkomst in Paramaribo, omringd door vrouwen die provocerend met de billen zwaaien. Het 'verraad' van de jarenlange vrienden zal echter de hele avond domineren. Er wordt gedanst op het nieuwe verkiezingslied Nanga soso saka saka. Ofwel: 'Het zijn allemaal klootzakken!'

Aanwezigen krijgen een NDP-partijfolder in de hand gedrukt met de tekst: 'Hij heeft ze gemaakt; president, ministers, ambassadeurs. Hij heeft ze alle macht, aanzien en vermogen gegeven. Maar hij heeft van hen geen edellieden kunnen maken.'

Bouterse zelf laat zich uiteraard niet onbetuigd. 'Ik kan niet meer oom Sjuul zeggen, het is nu ex-oom Sjuul', zegt de ex-legerleider over de man die zo'n twintig jaar trouw aan zijn zijde stond, president Jules Wijdenbosch. 'Hij leeft niet lang, want de soep die ik voor hem kook. . . Hij vergeet dat in mei vorig jaar 80 duizend mensen tegen hem demonstreerden. En nu wil hij God worden.'

De 'verrader' trekt vandaag naar het Javaanse district Commewijne. President Wijdenbosch rijdt in een karavaan van luxe terreinwagens, over een weg vol gaten en modderpoelen. Hij is op weg om een centrum van zijn nieuwe partij DNP 2000 te openen. Op de tonen van Busje komt zo wordt 'Bosje komt zo' gezongen.

'Blijft er nog een andere keuze?', vraagt het staatshoofd even later aan het publiek. 'Aan de ene kant een bende, aan de andere kant achteruitgang', roept hij, in een verwijzing naar de NDP en de Nieuw Front-oppositie.

Voormalig districts-commissaris H. Wormer van Commewijne, jarenlang aanhanger van Bouterse, legt verantwoording af over zijn vertrek uit de NDP. Wormer: 'De NDP is niet van één iemand. Ik heb Bouterse gezegd: je mag geen boegbeeld meer zijn van de NDP. Want het belang van de partij is groter.'

De verkiezingen van 25 mei, waarvoor deze week het startsein is gegeven, hadden de kroon op zijn werk moeten worden: het presidentschap van de republiek Suriname zou Bouterse eindelijk in handen vallen. Maar 'Baas Bouta' is gewond. Zijn NDP is gesplitst, in Nederland nadert de CoPa-drugszaak tegen hem de ontknoping en zelfs in buurland Brazilië dreigt vervolging.

Hoe groot is de machtsbasis nog van de oud-bevelhebber die al twintig jaar, als militair en als politicus, de Surinaamse politiek domineert? Nadert het tijdperk-Bouterse zijn einde?

Dat is nog maar de vraag. De ex-legerleider is erin geslaagd zijn tentakels tot in alle hoeken van de Surinaamse samenleving uit te spreiden. In de diplomatie, het zakenleven, de ambtenarij en in de politiek kan hij zijn invloed nog altijd laten gelden.

Hoe ziet dat uitgebreide netwerk van trouwe volgelingen eruit dat 'bevel' in staat stelt om ook in slechte tijden het hoofd boven water te houden?

Bouterses macht mag door het wegvallen van president Wijdenbosch cum suis enigszins zijn aangetast, het is niet onherstelbaar beschadigd. Al denkt het Wijdenbosch-kamp daar dezer dagen anders over.

'The man is hurt', zegt minister van Natuurlijke Hulpbronnen en Financiën E. Alibux in zijn werkkamer. 'Voor het eerst in twintig jaar.' Alibux, in de jaren tachtig korte tijd premier onder Bouterse en naar verluidt betrokken bij het opstellen van de lijst voor de 8-decembermoorden, is zelfverzekerd. Hier zit de man die geldt als de strateeg van het Wijdenbosch-kamp.

Van Bouterse-vertrouweling werd Alibux tijdens zijn ministerschap een van de meest gehate bewindslieden in het Bouta-kamp. Het was Alibux, verantwoordelijk voor de uitgifte van gronden, die vorig jaar bijna door Bouterse naar de president werd gesleept om zijn ontslagbrief te laten tekenen. Want de minister zou corrupt zijn.

Omringd door dossiers ontkent Alibux een gerucht dat deze dag de ronde doet: dat hij een collega-minister een flink stuk grond zou hebben toegekend. Ten koste van het bedrijf Henko Mining, dat al twee jaar over het terrein beschikt. Officieel is Henko van H. Kotzebue, vriend van Bouterse. Officieus is het bedrijf van de oud-bevelhebber. Alibux: 'Het verhaal klopt niet, ik heb niemand bevoordeeld.'

Twee dagen na het bezoek aan Commewijne, waar Alibux fel van leer trekt tegen baas en waarschuwt voor een isolement van Suriname als de ex-legerleider president wordt, bestrijdt de minister dat de strijd op een ordinaire ruzie zal uitlopen. 'Wij schelden niet. We zullen met argumenten duidelijk maken dat wij de beste keuze zijn.'

Kotzebue: 'Twintig jaar was Bouta goed en nu zegt meneer Alibux plotseling dat hij niet meer deugt. Godzijdank zijn deze mensen nu weg uit de partij. Personen als Alibux die zich schandalig hebben verrijkt, horen niet in de NDP thuis.'

LIBUX is slechts een van de Bouterse-vertrouwelingen die van hun positie in de regering gebruik maakten om een onafhankelijke koers te varen. Presidentieel adviseur Ch. Mijnals, een van de militairen van het eerste uur, levert al twee jaar kritiek op de dictatoriale wijze waarop Bouterse volgens hem de NDP leidt.

Ook met ex-militair B. Sital, die in 1980 door Bouterse samen met Mijnals werd beschuldigd van een linkse coup, leeft de NDP-voorzitter op gespannen voet. De breuk met Wijdenbosch heeft duidelijk gemaakt dat de ex-legerleider ook niet meer kan rekenen op de man die hem jarenlang diende als secondant: kolonel E. Boerenveen.

De zelden op de voorgrond tredende Boerenveen, chef defensiestaf van het ministerie van Defensie én een belangrijk zakenman, leidt nu de verkiezingscampagne van de president. Ook oud-militair M. Linscheer, veiligheidsadviseur van Wijdenbosch en de man die het vuile werk opknapte in de oorlog tegen Ronnie Brunswijk, heeft nu zijn kaarten gezet op 'Bosje'.

Bouterse kan onder de oud-militairen nog wel rekenen op leden van de 'groep van 16' die de staatsgreep van 1980 pleegde, zoals oud-commandant M. Zeeuw van de militaire politie en R. Esajas, die binnenkort in Nederland wordt aangeklaagd wegens drugshandel. Op belangrijke diplomatieke posten zitten Bouterse-getrouwe ex-militairen zoals R. Christopher, die ambassadeur is in Brazilië.

S. Dendoe, een van de groep van zestien, is consul in Frans-Guyana. De ambassadeurs in Guyana en Trinidad, H. Hasrath en H. Naarendorp, gelden als zijn trouwste aanhangers. Bouterse gaat ook om met voormannen van het Surinaamse bedrijfsleven, onder wie de handelaar D. Sardjoe, die 'de rijkste man van Suriname' wordt genoemd.

Ook E. Tjon Kie Sim, aannemer en president van het succesvolle overheidsbedrijf Staatsolie, behoort tot dit gezelschap. Evenals de vermogende rijsthandelaar I. Manglie in het landbouwdistrict Nickerie. Verder heeft Bouterse een belangrijke steun in I. Graanoogst, oud-waarnemend bevelhebber en nu een van de grootste groentehandelaren. Als directeur van het kabinet van Wijdenbosch fungeerde Graanoogst als de ogen en oren van Bouterse.

Ondanks de breuk blijft hij gewoon in functie. 'Hij moet niet denken dat hij hier kan blijven spioneren', zei Wijdenbosch onlangs over Graanoogst. 'Ik ben en blijf ambtenaar', merkt Graanoogst nogal droogjes op. 'Op het kabinet doen we aan staatszaken, niet aan politiek.'

Splitsing vindt hij een te groot woord voor de ruzie binnen de NDP. Graanoogst: 'Slechts een paar mensen zijn uitgetreden. Mijn partij is de NDP en we zullen op 25 mei grandioos winnen. Het bewustzijn van het Surinaamse volk is groot. Zij zien wel wie er in hun belang werkt.'

Nee, op het NDP-partijcentrum OCER maken ze zich ook niet druk om de scheiding der geesten. Elke dag verzamelen zich hier de partijbonzen en andere intimi van de oud-legerleider. Mensen als R. Abrahams, lid van de Nationale Militaire Raad die Suriname bestuurde na de coup. Abrahams: 'Bouterses machtsbasis zal nooit wegvallen. Ik doe niet aan persoonsverheerlijking. Maar er is maar één man die Suriname tot ontwikkeling kan brengen: Bouterse.'

Ook NDP-woordvoerder I. The men is er niet van overtuigd dat de voorzitter afstevent op een verkiezingsnederlaag. Waarom, zo luidt de stelling van Themen, zou de NDP zich druk maken om het vertrek van een impopulaire president, van slechts vier van de zestien parlementariërs en een paar honderd leden? De NDP, die ruim 40 duizend leden telt, blijft straks toch gewoon de grootste partij?

Themen: 'Twintig jaar is het de tegenstanders van Bouterse niet gelukt hem uit te schakelen. Waarom zou het nu wel lukken? Mensen zoals Alibux zijn niet de NDP. Zijn vertrek is écht geen aderlating. Er zijn altijd personen geweest in Bouterses omgeving die dachten dat ze belangrijker dan hem waren. Kijk wat er met hen is gebeurd. Wijdenbosch is vorig jaar op een unieke manier door het volk afgewezen. Zo iemand konden we toch niet weer kandideren?'

Toegegeven, als partijbaas is Bouterse erin geslaagd van de NDP een van de best georganiseerde partijen te maken. Een partij die kiezers uit alle etnische groepen trekt. Op 25 mei zal de NDP sterk uit de strijd moeten komen, wil Bouterse politiek overleven. 'Op 25 mei zullen zaken zich uitkristalliseren', zo houdt Bouterse zijn aanhangers voor. Over de afvalligen: 'Ik zal medelijden met ze hebben.'

Oud-premier J. Sedney denkt dat Bouterse verzwakt is. Maar hij schrijft hem beslist niet af. 'Ik begraaf nooit levende mensen', zegt Sedney, die in 1983 na een conflict met Bouterse uit Suriname vluchtte. 'Dat men zo met hem bezig is, bewijst dat hij een dreiging is. Hij wil een herkansing. Bouterse wil het volk laten zien dat hij iets goeds kan doen. Hij blijft gevaarlijk.'

Omgeven door zijn trouwste medewerkers, onder wie K. Middellijn, eet Desire Delano Bouterse ('een zoon van het Surinaamse volk') hindoestaanse hapjes na afloop van een matig bezochte bijeenkomst in Paramaribo. 'Ik word gevraagd of ik nog bij Baas ben', zo hield Middellijn eerder het publiek voor. 'Maar als ik niet bij Baas ben, bij wie moet ik dan zijn?'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.