Het vernis van de beschaving is heel dun

In het water ligt een man, er knaagt een rat aan hem. Op de stoep van het Conference Center sterft een vrouw in een rolstoel....

Tot zover de beschaving.

Natuurlijk, er was een storm. Een zware storm. En natuurlijk kwam hij heel ongelukkig uit, met een wind die precies uit de verkeerde richting kwam, precies zodanig dat het water van Lake Pontchartrain hoog tegen de dijken van New Orleans werd opgezwiept.

Maar dat twee simpele dijkdoorbraken een hele samenleving kunnen ontwrichten, was onvoorstelbaar. De anarchie doet denken aan post-apocalyptische films als Mad Max en Waterworld. Is de westerse maatschappij zo kwetsbaar of is dit een Amerikaans probleem?

In Nederland heeft het ministerie van Binnenlandse Zaken een groot onderzoek laten uitvoeren naar de vitale infrastructuur. Er zijn twaalf voorzieningen aangemerkt waardoor een stad niet meer kan functioneren. Waterbeheer, energie, communicatie, maar ook voeding en geldwezen. Sectoren die stuk voor stuk meer of minder problemen opleveren, wanneer ze door storing gebrekkig draaien.

Het ergste is echter dat die sectoren onderling verbonden zijn, elkaar beïnvloeden en versterken. Doordat de dijken doorbreken valt de stroom uit. Doordat de stroom uitvalt werken de ijskasten niet meer. Doordat de ijskasten niet meer werken komt de voedselvoorziening in gevaar.

Dat er dan geplunderd wordt, zoals deze week in New Orleans, is eigenlijk niet meer dan logisch. Deze mensen plunderen, omdat ze honger hebben, zo verklaarde burgemeester Nagin.

Cultuurfilosoof René Boomkens (Rijksuniversiteit Groningen) ziet de desintegratie in New Orleans niettemin als typisch Amerikaans verschijnsel. Je ziet dat het vernis van de beschaving heel dun is, aldus Boomkens, maar dit zou in een willekeurig Europeese land niet zo kunnen gebeuren. De kanslozen vormen de risicogroep. Hier is het sociale vangnet groter.

De linkse cultuurcriticus Mike Davis (Universiteit van Californië) heeft rampscenarios als die van Katrina, maar dan gesitueerd in Los Angeles, min of meer voorspeld in twee klassieke studies: City of Quartz en The Ecology of Fear.

In City of Quartz (1990) schetste Davis Los Angeles als een postmoderne nachtmerrie, die symbool staat voor alles wat in de VS sinds de Reagan-jaren is misgegaan. Het is een kritiek op de teloorgang van de stad als een publiek domein.

Er gaapt een groeiende kloof tussen enerzijds zakencentra, shopping malls, en beveiligde woonwijken voor de welvarende blanke middenklasse, anderzijds verpauperde binnensteden, gettos en barrios voor de rest: arme zwarten en Hispanics, daklozen en junkies. Hoe explosief deze ruimtelijke apartheid is, bleek in 1992 toen rassenrellen uitbraken in LA.

Davis breidde in The Ecology of Fear (1997) zijn analyse uit tot natuurlijke rampen, zoals aardbevingen, bosbranden en orkanen. Volgens Davis holt de ongebreidelde urbanisatie niet alleen de publieke ruimte uit, maar overschrijdt ze ook alle grenzen van ecologisch gezond verstand. Wat volgt is de wraak van de natuur.

Volgens Davis schept de moderne samenleving zelf de condities voor zulke natuurrampen. Door bijvoorbeeld woonwijken te bouwen op breuken in de aardkorst, zoals in LA, of, zou je inmiddels kunnen toevoegen, huizen te bouwen onder zeeniveau en hoogwater temperende moerassen droog te leggen, zoals in New Orleans.

De gevaren hiervan worden versterkt doordat de Amerikaanse overheid zich de afgelopen decennia steeds verder heeft teruggetrokken uit het publieke domein. In winkelcentra, op golfbanen en in omheinde suburbs is dat vacuüm opgevuld door de private sector, maar daarbuiten is veel verwaarloosd. Ook dijken, wegen en andere infrastructuur, tot en met de rampenbestrijding toe.

En met zon kloof tussen private rijkdom en publieke armoede eindig je zoals deze week: de witte middenklasse heeft New Orleans tijdig verlaten, de zwarte onderklasse is in zijn verpauperde wijken achtergebleven en bivakkeert steeds wanhopiger en hongeriger op de daken en in de geïmproviseerde opvangcentra.

De desintegratie van New Orleans, met gevechten om voedsel, plunderingen en brandstichting, is in die context alllerminst verwonderlijk. Niet alleen de infrastructuur, ook de sociale structuur heeft veel achterstallig onderhoud.

We zijn gewoon een stel ratten, zei de 31-jarige Earle Young donderdag in New Orleans tegen een verslaggever van de The New York Times. Tenminste, zo behandelen ze ons. Dat je je dan als rat gaat gedragen, is misschien wel logisch.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden