Het verlangen om Frans te worden

Welk boek moet de man/vrouw van de week lezen? Peter Giesen raadt Christian Piquemal, ex-commandant van het Vreemdelingenlegioen, Histoire de France van Jules Michelet aan, om te leren dat Frankrijk zich van oudsher openstelt voor vluchtelingen van goede wil.

Christian Piquemal, voormalig commandant van het vreemdelingenlegioen. Beeld PHILIPPE HUGUEN / Getty
Christian Piquemal, voormalig commandant van het vreemdelingenlegioen.Beeld PHILIPPE HUGUEN / Getty

Hij ziet er uit als een echte oude stomp, een kale kop op een pezig lichaam. Christian Piquemal, ex-commandant van het Vreemdelingenlegioen, werd opgepakt bij een demonstratie van Pegida in Calais, waar naar schatting vierduizend migranten in de duinen bivakkeren.

Hij noemde zich een 'patriottische citoyen', die 'de grandeur en de identiteit van Frankrijk, bedreigd door Calais, wilde verdedigen'. De 75-jarige generaal b.d. riep op tot erkenning van 'het eeuwige Frankrijk' dat 'een baken voor de wereld' is.

Maar wat is 'het eeuwige Frankrijk'? Er zijn er ten minste twee. Het ene is traditionalistisch en benadrukt de katholieke en royalistische wortels van het oude land. Het andere is het land van de Verlichting, de Revolutie en de Rechten van de Mens.

Levenskracht

In deze traditie staat Histoire de France van de befaamde 19de-eeuwse historicus Jules Michelet, een mooi boek voor generaal Piquemal. 'Frankrijk heeft Frankrijk gemaakt, en het fatale element van ras lijkt me er secondair. In de menselijke vooruitgang is het essentiële deel de levenskracht, dat wat men mens noemt', schreef Michelet in ronkende 19de-eeuwse zinnen.

Michelet was een kind van de Verlichting: alle mensen waren met elkaar verbonden door de rede. Frankrijk was bij uitstek het land dat de universele waarden van de Verlichting belichaamde. Daardoor kon het gemakkelijk immigranten opnemen. De Fransen geloofden dat iedereen uiteindelijk het verlangen koesterde om Frans te worden.

Inmiddels zijn we anderhalve eeuw verder. We kunnen het optimisme van de 19de-eeuwse universalisten niet meer delen. Niet elke migrant wil Frans worden. De erfenis van de Verlichting wordt bedreigd door mensen die een eigen, perverse vorm van universalisme meebrengen, de islamitische heilstaat.

Maar toch: de Verlichting leerde open te staan voor migranten en vluchtelingen van goede wil. Als Frankrijk zich sluit voor 'de Ander', zoals Franse filosofen dat noemen, treedt evenzeer de Verduistering in.

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden