Het verlangen naar een vijand

De gedoodverfde nieuwe president van Argentinië, Nestór Kirchner, boekt zondag alleen een monsterzege om trots op te zijn als zijn gehate tegenstander Carlos Menem zich niet op het laatste moment terugtrekt....

Voor het statige Hotel Alvear in Buenos Aires staan reportagewagens. Over het asfalt lopen snoeren. En de kluit verslaggevers die erbij hoort, staat te kleumen in de miezerregen naast het rode tapijt en de goudkleurige draaideuren van de hotelingang. Het wachten is op Carlos Menem, kandidaat voor de presidentsverkiezingen van zondag.

De bejaarde Menem maakt het nieuws dezer dagen in Argentinië. De uitslag van de stembusgang staat vast, wonderen, rampen of goddelijke ingrepen buiten beschouwing gelaten. Menems tegenstander, een kleurloze gouverneur van een provincie in Patagonië en protégé van de zittende president, gaat winnen. De vraag is hoogstens of de overwinning van Nestór Kirchner overweldigend of simpelweg groot zal zijn: enquêtes zondag voorspelden 37 tot 53 procent voorsprong in deze tweede, beslissende ronde.

Zo kan het dat het enige nieuws in deze verkiezingen van de gedoodverfde verliezer moet komen. Dagenlang is het gerucht dat Menem, die nog nooit een verkiezing heeft verloren en dat graag zo wil houden, zich zal terugtrekken. In dat geval wordt de stembusgang afgeblazen en is Kirchner automatisch de gekozen president.

Menem ontkent het gerucht bij hoog en bij laag. Het probleem is evenwel dat niemand hem gelooft. De charismatische ex-president, intens bemind maar ook intens gehaat in Argentinië, is een getalenteerde manipulator zonder scrupules als zijn eigen positie op het spel staat. Het linkse dagblad Pagina 12 bracht De Leider woensdagochtend groot op zijn voorpagina, als herder in een fotomontage. De begeleidende kop: 'Het leugenachtige herdertje'.

Het journaille voor het hotel staat op scherp. Radioprogramma's flitsen heen en weer tussen studio en de trap van het hotel. Menem heeft deze ochtend een debat met ondernemers afgezegd en is vervolgens naar het hotel geraced voor 'spoedoverleg' met zijn kandidaat-vice-president. Ook diverse kandidaat-ministers zijn al door de draaideur naar binnengegaan.

Twee rondes in verkiezingen is sinds 1979 gebruikelijk in Zuid-Amerika. Haalt geen enkele kandidaat een absolute meerderheid, dan moet een tweede ronde tussen de nummers 1 en 2 uitkomst bieden. De idee is voorkomen dat een president veel macht krijgt, maar nauwelijks legitimiteit heeft omdat hij in de verbrokkelde eerste ronde met weinig stemmen kan winnen.

Kirchner heeft een probleem als Menem zich terugtrekt. Hij is zonder tegenstander niet veel meer dan de protégé van president Duhalde. Zijn verwachte monsterzege zondag heeft hij vooral te danken aan de aversie van velen jegens Menem. Zonder vijand wordt Kirchner de president met de minste stemmen uit de geschiedenis van zijn land, namelijk de 22 procent uit de eerste ronde. Met Menem in de ring wordt hij de president met de meeste stemmen uit de Argentijnse geschiedenis.

De onzekerheid zegt veel over de veranderlijke politieke conjunctuur en fragiele instituties in Argentinië. Nergens op het continent heeft een kandidaat zich ooit teruggetrokken uit de tweede ronde. Maar alles lijkt mogelijk dezer dagen. Argentinië had het afgelopen anderhalf jaar vijf presidenten. De verkiezingsdatum werd drie keer veranderd; partijen ruzieden tot aan de rechter aan toe over de spelregels; in een lokale verkiezing liet een geschorste kandidaat de stembussen verbranden zonder dat iemand tussenbeide kwam en vier dagen voor de presidentsverkiezingen is onduidelijk of deze plaats hebben.

Ook kiezers zijn veranderlijk. Anderhalf jaar geleden vond 70 procent van de Argentijnen dat alle politici moesten aftreden. Que se vayan todos (laat ze allemaal ophoepelen) was de strijdkreet bij massale demonstraties. Maar het aantal proteststemmen (blanco en ongeldig) in april was in tijden niet zo laag. 'Men gelooft klaarblijkelijk dat de keuze van president er toch toe doet', meent de historicus Rosendo Fraga, een van de bekendste analisten.

Het is 16.11 uur. Radio Rivadavia meldt opgewonden nieuws vanaf de stoep van Hotel Alvear. 'Menems ploeg blijft diep verdeeld. Het zou kunnen dat Menem zich terugtrekt, maar dat zijn vice-president doorgaat en zich zondag opwerpt als presidentskandidaat.' Niets valt uit te sluiten dezer dagen in Argentinië.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden