reportage Protest Bilthoven

Het verhaal van RIVM-baas Hans Brug was zo kort, dat geen boer boe heeft kunnen roepen

Boeren verzamelen in de omgeving van het gebouw van de Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Beeld ANP

Duizenden boeren trokken naar De Bilt om de verlossende woorden van RIVM-directeur Hans Brug te horen. Want die stikstofmetingen, dat kan toch niet kloppen? Hans kwam, zag en vertrok, zonder dat een boer boe kon roepen.

Daar staat hij dan op het podium. Hans Brug, directeur van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. Voor deze man zijn de boeren in het holst van de nacht uit hun bed gekomen. Ze hebben urenlang in hun wiebelende trekkersstoel gezeten, turend naar voorbij glijdend asfalt. Om uiteindelijk op een sportveld in De Bilt op een kilometer afstand van het RIVM deze man ter verantwoording te kunnen roepen.

De afslag van snelweg A27 naar de Bilt staat helemaal vast. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Ze zijn met duizenden. Hun trekkers staan in het gelid vier rijen breed langs de Biltse Rading, van De Bilt tot aan Utrecht, zo ver het oog reikt. Twee weken geleden verlieten ze ook al hun boerderijen, toen om een dag lang het Haagse Malieveld te bezetten. Want het land zit in een stikstofimpasse. En de boeren moeten het weer oplossen. De veestapel moet gehalveerd, had D66-Kamerlid Tjeerd de Groot geroepen. Daar dachten de boeren anders over. Ze veroorzaakten met hun tractoren de grootste file ooit en veranderden het Malieveld in een boerenfestival.

De boodschap moest wel zijn overgekomen bij de politiek. Toch? Toch niet. Landbouwminister Carola Schouten volgde daags na het protest het advies van de commissie-Remkes: er moesten boeren verdwijnen. Weliswaar niet gedwongen, maar de veestapel moest krimpen. Wie wil stoppen, gaan wij helpen met stoppen, zei Schouten. Vanwege de stikstof. Het RIVM had het immers berekend: de boeren waren verantwoordelijk voor het grootste deel van de stikstofuitstoot. De boeren met hun koeien, kippen en varkens.

Rekensommen

Maar hoe zat het eigenlijk met die rekensommen van het RIVM? Al snel richtte de woede van de boeren zich op de wetenschappers en hun modellen. Daar viel het een en ander op af te dingen, stelde Jan Cees Vogelaar, paardenboer, bestuurder van een stimuleringsfonds voor melkveehouders en activistisch behartiger van het boerenbelang. Vogelaar had eerder met dit bijltje gehakt, hij was een van de drijvende krachten achter de dierenprotesten rond de Oostvaardersplassen.

Het RIVM haalde zijn stikstofdata uit de lucht in plaats van uit de grond. Terwijl het probleem hem nu juist zat in de neergedaalde ammoniak. Bovendien stonden meetstations van het RIVM vlakbij een riool en dicht op een kippenboerderij. Niet bepaald zuivere data, zei Vogelaar. En de boeren zeiden het hem na.

‘We willen echte, fatsoenlijke metingen’, zegt John Boer (‘Ja, dat is echt mijn naam’). Hij was melkveehouder en heeft nu een loonbedrijf – zijn mensen en machines zijn te huur voor boeren die capaciteit te kort komen. Het RIVM moet er wel naast zitten. Kijk maar naar het jacobskruiskruid, een geel plantje dat uitstekend gedijt in de Oostvaardersplassen, zegt Boer. ‘Dat plantje kan niet tegen stikstof, maar het natuurgebied staat er vol mee.’ Pas als het RIVM andere ‘onafhankelijke’ partijen wil toelaten tot het onderzoek, keert wellicht zijn vertrouwen terug.

De voorstellen van Schouten zinnen hem niet. Boeren zijn ook niet gebaat bij een vrijwillige ‘warme sanering’. ‘De grond van de boer die wordt uitgekocht, wordt natuur. Vervolgens zit de volgende boer weer pal aan een natuurgebied. Zo wordt het spel gespeeld.’ Daarom wil hij opheldering van Hans Brug.

Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Net als Harmen van der Sluis (24), zelf geen boer, maar als werknemer van zaadveredelaar Barenbrug wel altijd onder agrariërs. ‘Vroeger zei ik altijd: helaas zijn mijn ouders geen boeren. Nu ben ik blij dat ik geen bedrijf hoef over te nemen.’ Hij kent gras. Hij weet dat bijvoorbeeld klavergrasland stikstof vasthoudt. De metingen van het RIVM ‘kloppen gewoon niet’.

Boer Herwin van der Steege (33) heeft zijn vrouw en drie kinderen achtergelaten op zijn melkveeboerderij in Genemuide. ‘Kijk, deze koeien zijn net gemolken.’ Op een app laat hij de laatste statistieken van zijn melkrobot zien. Hij is geen stikstofexpert, maar dat van die meetstations van het RIVM, dat is niet in de haak.

Dus is daar Hans Brug. De vurig gewenste opheldering moet van hem komen. Brug is klein van postuur en kort van stof. De berekeningen zijn ‘zorgvuldig en robuust’, zegt hij, en bovendien ‘internationaal gewaardeerd en van een hoge standaard’. Elke paar jaar worden de modellen geëvalueerd, zegt Brug. De volgende evaluatie komt eraan. ‘We nemen jullie kritiek daarin mee.’ Meer heeft hij niet te melden. Zijn verhaal was zo kort, dat geen boer boe heeft geroepen.

De volgende sprekers richten hun peilen weer op zijn instituut. Maar de gehoopte duidelijkheid blijft uit. ‘Hij was wel erg snel weg’, zegt Van der Steege terwijl hij terugloopt naar zijn trekker. Volgende bestemming: Den Haag. Een uur later staat hij nog steeds vast op de ring van Utrecht. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden