Reportage Rini Wagtmans en Rudi Lubbers

Het verhaal van Rini en Rudi: de ex-wielrenner die de oud-bokser redde

Rini Wagtmans in zijn kantoor, omringd door de spullen die hij in de loop der jaren over Rudi Lubbers heeft verzameld. Beeld John van Hamond

Zonder Rini Wagtmans was oud-bokser Rudi Lubbers allang aan zijn laatste ronde begonnen. De ex-wielrenner heeft zich de afgelopen tien jaar geregeld over Lubbers ontfermd. Ook nu is hij de stille kracht achter de spontane hulpactie. Zaterdag keert Lubbers vanuit Bulgarije, waar hij in een busje leefde, terug naar Nederland. 

Ze schelen anderhalf jaar in leeftijd en bedreven topsport in zo’n beetje dezelfde periode. De een nam twee keer deel aan de Olympische Spelen en bleef in 1973, in Jakarta, twaalf ronden overeind in een gevecht tegen Muhammad Ali, The Greatest of All Time. De ander won drie etappes in de Tour de France en droeg één dag de gele trui.

Maar van analogie in hun levens is geen sprake meer. De afslagen in hun bestaan zijn al lang geleden genomen, het onderscheid is gemaakt. Zo zijn de verhoudingen dezer dagen: ex-wielrenner Rini Wagtmans (72), gewezen zakenman met een robuuste bungalow in Sint Willebrord, West Brabant, ridder in de orde van Oranje-Nassau, heeft zich het lot aangetrokken van de voormalige bokser Rudi Lubbers (73), weggedeemsterd in een wrakke camper met levenspartner Ria Bartling en een handvol honden op een oneindige en bitter koude vlakte in Bulgarije, in de buurt van Sveti Vlas aan de Zwarte Zee. Een documentaire van Andere tijden Sport ontrukte hem op 27 januari aan de vergetelheid en weg van de drempel naar totale ontreddering. Zoals de kaarten nu liggen, keert de bokser zaterdag terug naar Nederland. Bartling volgt later, ze kampt met een longontsteking en is nog te ziek voor een vliegreis.

In Bulgarije, februari 2019. Rudi Lubbers leeft zijn met zijn vrouw Ria en hun twintig honden in een busje. Beeld Reuters

Wagtmans was in Nederland de spin in het web van de reddingsoperatie. De programmamakers hadden hem gevraagd de hulp te coördineren. Hij ontving 2.400 mails, waarin de afzenders hun diensten of geld aanboden. Hij richtte de Stichting Rudi Lubbers Aftersport op. Er is intussen ruim 30 duizend euro gestort.

De renner en de bokser zijn weliswaar geen boezemvrienden, maar ze hebben samen een geschiedenis. Achter een gordijn in de werkkamer van Wagtmans gaan planken vol ordners schuil. Krantenknipsels, foto’s, correspondentie, gerechtelijke stukken. Een hele rij is gewijd aan Rudi Lubbers.

Tranen over de wangen

Toen ze nog actief als sporter waren, ­kwamen ze elkaar wel eens tegen, op evenementen, op gala’s. Wagtmans hield van Lubbers’ stijl, hij heeft weleens tijdens diens wedstrijden aan de ring gestaan. ‘Ik heb niks met boksers die binnen 30 seconden ­iemand knock-out willen slaan. Rudi was intelligent en welbespraakt. Een gentleman.’

Rudi Lubbers krijgt een rechtse hoek van Muhammad Ali in een gevecht dat over de volle 12 ronden ging. 21 oktober 1973 Jakarta. Beeld Nationaal Archief / Collectie Spaarnestad / ANP

Na beëindiging van hun sportloopbaan zien ze elkaar lange tijd nauwelijks meer, totdat Wagtmans begin 2009 bij het ontbijt De Telegraaf openslaat. Al snel lopen bij hem de tranen over de wangen. ‘Ik kon niet begrijpen wat ik zag. Dit was een sporter van ­wereldallure.’ Rudi Lubbers, meervoudig Nederlands kampioen, leeft met Ria als een zwerver in een aftandse ­caravan op een parkeerplaats aan een bosrand in Swalmen. Ze hebben geen verwarming, geen water, wel zo’n twintig zwerfhonden –  het verblijf in de haveloze camper in Bulgarije blijkt een herhaling van de geschiedenis. Er is zelfs een gelijksoortig hoofdstuk aan voorafgegaan: enkele jaren eerder verbleef Lubbers in de daklozenopvang in Den Helder. Zijn woonwagen, waarin hij ook met Ria en honden verbleef, werd in beslag genomen. Die stond waar die niet mocht staan en de dieren veroorzaakten overlast.

Het zijn de weerslagen van mislukte pogingen als kermisexploitant het ­leven weer op te pikken, nadat Lubbers in 1986 in de Algarve werd opgepakt wegens drugsmokkel. In een busje van bekenden vond de politie 350 kilo hasj. Hij kreeg 8 jaar cel. Hij houdt nog altijd vol dat hij ten onrechte heeft vastgezeten.

Wagtmans rijdt snel naar Swalmen. Hulp verlenen is voor hem vanzelfsprekend. Hij is actief in de stichting Exodus, die oud-gedetineerden opvangt en begeleidt. Hij maakt in die tijd deel uit van een comité van oud-sporters dat stilzwijgend donaties verstrekt aan personen, vooral collega’s, die in de problemen zijn gekomen. Hij heeft oud-renner Johan van der Velde geholpen toen die aan lager wal was geraakt. Aleksandr Vinokoerov kon rekenen op zijn steun, toen de Kazachse renner werd geschorst wegens doping­gebruik. Wagtmans kwam destijds veel in Kazachstan voor zaken, hij was ­medegrondlegger van wielerploeg Astana. Hij is nog altijd consul. Hij kwam ook op voor Greg LeMond, toen die ervan werd beticht epo in het peloton te hebben geïntroduceerd.

Gecompliceerde relatie

Je hoeft, zegt Wagtmans, niet per se iemand te kennen om hem te helpen. Hij heeft eens ’s nachts in beestenweer een jong stel uit Joegoslavië opgepikt dat bij Eindhoven aan het liften was. Ze wilden naar Vlissingen, ze maakten een huwelijksreis. Hij heeft ze afgeleverd bij een hotel in Bosschenhoofd, waarvan hij mede-eigenaar was. Hij zei tegen de nachtwacht dat hij ze de bruidssuite moest geven en een champagneontbijt. Nooit meer iets gehoord, totdat 25 jaar later een boek werd bezorgd. Hij pakt het erbij en slaat het open. Dit staat er: wij vergeten nooit onze wonderbaarlijke reis en uw gastvrijheid. Groeten, Vesna en Alexander. ‘Zie je?’

Rudi Lubbers met Muhammad Ali, 1976. Beeld Ruud Hoff / ANP

Hij regelt een appartement voor Lubbers in Meerle, België, onder Breda. Hij heeft nog de foto’s. ‘Dit is de slaapkamer. Zo prachtig, kijk eens hier.’ Lubbers wilde weg uit Nederland, hij wilde alleen zijn, een nieuw leven beginnen. Zonder Ria, ja. Ze hebben een – Wagtmans zoekt even naar woorden – gecompliceerde verhouding. Ze kennen elkaar uit hun jeugd, als kinderen van kermisexploitanten. Er zijn perioden dat hij haar niet wil zien. Er zijn ook perioden waarin hij zijn ‘Rietje’, ‘mijn meisje’ weer toelaat. In een schrijnende documentaire uit 2002, Ruud & Ria, tot de dood ons scheidt van Roy ­Dames, wordt duidelijk hoe ze elkaar soms nauwelijks kunnen verdragen. De camera legt zonder schroom hun scheldpartijen vast, gewelddadigheid ligt op de loer.

Nadat Lubbers in België is gaan wonen, leidt hun relatie zelfs tot een procedure bij de Raad van State; Rini en Rudi verschijnen als tweespan in de rechtszaal, bijgestaan door een advocaat uit Breda, Jan Sneep. Lubbers probeert aan te tonen dat hij niet met Bartling is getrouwd. Hij dreigt te worden meegesleept in een faillissement, hij wordt medeaansprakelijk gesteld voor haar schulden.

Ze vangen bot. Zij staat in het bevolkingsregister vermeld als ‘getrouwd met Rudi Lubbers’. Die aantekening kwam er toen zij hem als vriendin in de Portugese gevangenis opzocht. Dat was alleen voorbehouden aan een wettelijke echtgenote. De Nederlandse consul zou voor dat doel ijlings een ­huwelijksverklaring hebben opgesteld, de raad beschouwt het als geldig, er staan stempels en een handtekening op.

Rini en Rudi trekken met dezelfde advocaat ook nog naar de rechtbank in Den Bosch. Na zijn langdurige verblijf in het buitenland en 6 maanden cel in Nederland wegens onbetaalde aanslagen voor een auto die hij bij een boer had achtergelaten, wacht hem nog een stapel aan belastingaanslagen, aanmaningen en dwangbevelen. Hoewel volgens de raadsman de politie al klaar staat om hem wederom in te rekenen, strijkt de rechter over zijn hart.

Bulgarije, de uitweg

Wagtmans hoort enkele weken nadien dat Bartling bij Lubbers terug is, in Meerle. Dat is niet zonder slag of stoot gegaan. Zij klaagt dat ze voortdurend door hem uit zijn woning wordt gezet, de plaatselijke politie verricht 25 interventies wegens overlast. Ze trekken samen weer Europa in. Een enkele keer komt Lubbers nog met zijn zoon Marco langs in Sint Willebrord, met Kerstmis, dat valt samen met de verjaardag van Wagtmans. ‘Vriendelijk, beleefd, zoals altijd.’ Van Nederland moet hij niks meer hebben. Daar staat hij te boek als drugscrimineel. Daar deden de autoriteiten niks voor hem toen hij in Portugal in de bak zat.

In Bulgarije, begin februari. Beeld Reuters

Dat Lubbers en Bartling in Bulgarije weer op de glijbaan naar beneden zijn geroetsjt, hoort Wagtmans van de programmamakers van Andere Tijden Sport. Zij hebben ook in deze werk­kamer gezeten, om de uitzending voor te bereiden. Dat hij zo diep is gevallen, komt als een schok. Wat zijn gevoelens waren? Hij laat als antwoord een mail zien van een in Bulgarije wonende gepensioneerde Nederlander, Arie Grinsven, die de donderdag na de uitzending binnenkomt. Die is bij Lubbers langs geweest. Hij zag Bartling weggekropen onder een deken in de open bestelbus liggen, ernstig ziek. De enige warmte kwam van de honden. In hoofdletters: ‘Hun situatie is onmenselijk en dit verdient hij niet.’ Precies, zo voelde hij het ook. Grinsven zou enkele dagen later Lubbers onderdak bieden en voor de honden een opvang regelen. Bartling belandde op de intensive care van een naburig ziekenhuis.

Is Wagtmans ook niet een beetje kwaad op Lubbers? Hij heeft hem geholpen en hij is toch weer teruggevallen. Ironisch: ‘Godsamme, ja. Wat een ramp, hè. Nee dus.’ Wagtmans legt een folder van de stichting Exodus op tafel en tikt met de vinger op de cruciale ­mededeling: wie problemen heeft kan oneindig terugkeren. Wagtmans: ‘Het is een Wagtmans-trek, denk ik. Ik vraag nooit naar het waarom. Ik vraag alleen: hoe gaan we dit oplossen?’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.