ReportageCloud Gate

Het verhaal van deze Taiwanese dansgroep is het verhaal van Taiwan

Een repetitie van Cloud Gate in het gebouw van de danscompagnie in Nieuw Taipei. Op dit moment toert het gezelschap door Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en Zweden.Beeld Marlena Waldthausen

Cloud Gate is een van de befaamdste gezelschappen in de hedendaagse dans en de trots van Taiwan – er is zelfs een nationale Cloud Gatedag. De geschiedenis is nauw verweven met die van het eiland. 

Op een sprookjesachtige heuvel langs de Tamsui-rivier, omgeven door grasvelden en bloemenweides, doemt een grillig gebouw van glas en staal op, als een zwevende wolk boven het landschap. Beneden rollen golven af en aan, boven wiegen winterbloesems in de wind, en binnen – achter de hoge ramen – wervelen dansers op kousenvoeten door de zaal. Dit is een adempauze, een wereld in harmonie.

Dit stukje aards paradijs is het universum van Cloud Gate, een van de meest befaamde hedendaagse danscompagnies ter wereld, en Taiwans nationale trots. De choreografieën van Cloud Gate worden bejubeld door recensenten, zijn bekroond met gerenommeerde prijzen en zijn in theaters over de hele wereld te zien. Op dit moment toert het gezelschap door Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en Zweden, om daarna naar Australië, Brazilië en de Verenigde Staten te gaan.

Maar meer nog dan een geslaagd kunstgezelschap is Cloud Gate een publiekslieveling, omarmd door de Taiwanese bevolking. Hun jaarlijkse openluchtvoorstelling trekt meer dan 50 duizend toeschouwers, alsof het geen hedendaagse dans is maar een popconcert. En hun invloed op de Taiwanese maatschappij wordt zo groot geacht dat Taiwan een nationale Cloud Gatedag heeft, hoofdstad Taipei een Cloud Gatestraat, en de luchtvaartmaatschappij een Cloud Gatevliegtuig.

Het verhaal van Cloud Gate is niet alleen het verhaal van een Taiwanese danscompagnie. Het is het verhaal van Taiwan.

‘We zijn een echte volkscompagnie’, zegt Lin Hwai-min, in een zijkamertje van het theater, met uitzicht op ruisende bamboestokken. ‘We willen voor gewone mensen optreden, in scholen, op dorpspleinen, in gemeenschappen. We hebben nooit gedroomd van optredens in New York, Moskou of Londen. De Taiwanese maatschappij heeft ons aanvaard en gesteund, doorheen onze hele geschiedenis hebben we voor hen gedanst.’

Oprichter en tot voor kort artistieke directeur Lin Hwai-min (voorgrond) en zijn opvolger Cheng Tsung-lung.Beeld Marlena Waldthausen

Megaster

Lin (72) is oprichter van Cloud Gate en – als we hem eind december spreken – nog heel even artistiek directeur. Hij is een megaster in Taiwan, die tot in de verste uithoeken van het land wordt herkend. Toen zijn eerste theater in 2008 afbrandde, stuurden duizenden mensen spontaan donaties. Zodat zijn idyllische theater zo goed als zonder overheidssubsidies kon worden gebouwd. De namen van alle donateurs zijn in de buitenmuur gegraveerd.

Dat is mede de reden dat Lin, ook al had hij nog een paar jaar kunnen doorgaan, per 1 januari het stokje aan zijn voormalige pupil Cheng Tsung-lung (43) heeft doorgegeven. ‘Cloud Gate is een soort publiek bezit’, zegt Lin, een frêle man met witgrijs haar, maar jongensachtig energiek. ‘Ik zal verdwijnen, maar ik wil dat dit gezelschap blijft voortbestaan. Het enige waar ik om geef, is dat dit verdergaat.’

Het verhaal van Cloud Gate begint in het zuiden van Taiwan, waar Lin wordt geboren in een intellectuele familie en wordt grootgebracht met klassieke muziek en kalligrafie. Als hij op zijn vijfde de dansfilm The Red Shoes ziet, wil hij balletdanser worden, maar in zijn slaperige geboortestreek zijn geen fatsoenlijke lessen te krijgen. Hij schuift zijn dansdroom aan de kant, en besluit schrijver te worden.

Pas als Lin een beurs krijgt voor een schrijversopleiding in de Verenigde Staten, komt hij weer in aanraking met dans. Hij woont tal van voorstellingen bij, volgt les in de school van Martha Graham, de grondlegger van de moderne dans, en experimenteert met choreografie. Of zoals hij het in The New York Times verwoordt: ‘Ik bracht er meer tijd door aan de barre dan met schrijven.’

Bij zijn terugkeer in 1972 is Lin per direct Taiwans grootste dansautoriteit. Lokale dansers vragen hem om les te geven en een compagnie op te richten. Hij laat zich overtuigen, verkoopt drieduizend tickets voor een show. ‘Ik was krankzinnig’, lacht Lin, terugdenkend aan zijn jeugdige overmoed. ‘Ik moest leren choreograferen, geld inzamelen, kostuums maken, posters printen. Ik moest zelf de theatertechnici opleiden. Er was helemaal niets.’

Gesloten doos

Cloud Gate – genoemd naar een traditionele dans – is geboren, en Lin heeft grootse plannen. ‘Ik groeide op in de jaren zestig, ik dacht dat ik de wereld kon veranderen’, zegt hij. ‘Na mijn verblijf in de VS ging ik door Europa reizen. Ik herinner me Amsterdam: alles was bespreekbaar, alles was open, het was fantastisch. Ik huilde toen ik terugging naar Taiwan. Ik had de grote wereld gezien en ik ging terug naar een gesloten doos. Maar ik wilde ook terug. Ik dacht dat ik een verschil kon maken.’

Taiwan verkeert op dat moment al jaren in een staat van beleg. Het eiland, in de Qingdynastie even een deel van China, is in 1945 in handen gekomen van de Chinese Kuomintang, die zich er kort daarna terugtrekt na een nederlaag tegen de Chinese Communisten. Het is het begin van de Taiwanese onafhankelijkheid (die door China wordt betwist), maar ook van brute dictatuur en vervolging. Zo vallen op 28 februari 1947 – het 228-incident – duizenden doden bij een volksopstand.

Taiwanese journalisten en schrijvers gaan gebukt onder censuur, maar in zijn choreografieën heeft Lin iets meer vrijheid. In Legacy (1978) vertelt hij over de vroegste Chinese migranten in Taiwan, ver voor de komst van de Kuomintang. Hij mixt klassiek ballet en westerse hedendaagse dans met Chinese volksdans en gevechtskunsten. Hij geeft met andere woorden vorm aan een Taiwanese identiteit, in een tijd dat die identiteit nog sterk wordt onderdrukt.

Cloud Gate werd in 1973 gesticht door choreograaf Lin Hwai-min. Beeld Marlena Waldthausen

Zelfvertrouwen

Lin bereidt met Legacy de weg voor het latere Taiwanese zelfvertrouwen, maar hij zegt dat hij dat niet bewust deed. ‘Ik dacht dat ik een verhaal over mijn familie maakte. Pas halverwege de productie besefte ik: mijn hemel, dit gaat over de vroege Taiwanese geschiedenis. In paniek verhuisde ik de première naar het zuiden van Taiwan, ver weg van de censuur in Taipei. Ik dacht: als ze er lucht van krijgen, dan heb ik in ieder geval mijn première gehad.’

In 1997 creëert Lin Portrait of the Families, waarin op de achtergrond foto’s van het 228-incident worden getoond, en nabestaanden over hun familie vertellen. ‘Mensen waren in de war, ze huilden’, zegt Lin. ‘De feiten waren bekend, maar nu werden ze publiekelijk getoond. Een paar jaar later werd de voorstelling opnieuw opgevoerd en zeiden mensen: je hebt veel veranderd, dit keer is het mooier. Maar ik zei: ik heb niets veranderd, jullie zijn veranderd. Jullie hebben er meer over gepraat.’

Lin blijft zijn Taiwanese publiek trouw, ook als hij succes krijgt in het buitenland, en dwingt respect af voor cultuur. Hij staat erop – heel ongewoon – dat laatkomers pas tijdens de pauze binnen mogen, en dat toeschouwers hun afval opruimen. In zijn kielzog krijgt Taiwan ook een nationaal theater, een concerthal en een nationaal orkest. ‘Cloud Gate en Lin hebben vanuit het niets drie generaties cultuurpubliek opgebouwd’, aldus museumdirecteur Chien Wen-pin in The New York Times.

De doos gaat open

Zo ontwikkelen Cloud Gate en Taiwan zich zij aan zij, en gaat de gesloten doos geleidelijk open. ‘De staat van beleg werd in 1987 opgeheven’, zegt Lin. ‘En mijn God, we kregen presidentsverkiezingen, en mijn God, we kregen een vrouwelijke president, en mijn God, afgelopen jaar werd het homohuwelijk gelegaliseerd. Ik weet het: we hebben nog altijd een olifant in de kamer (de relatie met China, red.). Maar Taiwan is open en de mensen zijn vriendelijk. Ik hou van deze plek.’

Nu is het de beurt aan een nieuwe generatie, met Cheng Tsung-lung als nieuwe artistiek directeur. Op het eerste gezicht lijken mentor en pupil volkomen tegenpolen. Lin – een geboren verteller – is van bemiddelde afkomst, en kreeg cultuur met de paplepel ingegoten. Cheng – bedachtzamer, afstandelijker – groeide op in armoede en moest zichzelf omhoogwerken. Maar elk op hun eigen manier leverden ze een gevecht om te dansen.

In zekere zin is Cheng de verpersoonlijking van waar Cloud Gate voor staat. Als kind groeide hij op in een wijk die hij beschrijft als ‘de Walletjes’ van Taipei. Hij verkocht hij slippers op straat, raakte als tiener verzeild in drugs en criminaliteit, werd zelfs veroordeeld tot een voorwaardelijke gevangenisstraf. Zijn enige redding was altijd de dansles, waar zijn ouders hem als overactieve 8-jarige naartoe hadden gestuurd. Zijn hele leven hielp dans hem telkens weer overeind.

Het theater van Cloud Gate in Nieuw Taipei is een grillig gebouw van glas en staal.Beeld Marlena Waldthausen.

‘Je verbindt er mensen mee’

‘Dans is iets fantastisch’, zegt Cheng. ‘Je hebt er geen dure producten voor nodig, alleen wat muziek, en je wordt er helemaal vrolijk van. Er zijn geen strikte vereisten, je moet gewoon je lichaam bewegen. Als je overstuur bent, kun je de druk verlichten. En je verbindt er mensen mee. Dat proberen we op onverwachte plaatsen te doen. Vandaag waren in een regeringsgebouw, en lieten we ambtenaren dansen. Het is mooi om te zien hoe mensen hun rol als ambtenaar of baas vergeten.’

Cheng werd in 2002 door Cloud Gate ontdekt en aan een professionele dansopleiding geholpen. Na een rugblessure vormde hij zich om tot choreograaf, en sinds 2014 was hij artistiek directeur van Cloud Gate 2, het juniorgezelschap. Lins invloed op hem is groot, zegt hij. Want zoals Lin de maatschappij uitdaagde, zo deed hij dat ook met zijn eigen dansers. ‘Meester Lin liet mensen nadenken over hoe ze betere burgers konden worden. Dat heeft ons ook beïnvloed.’

Nu is het aan Cheng om dat werk verder te zetten, zij het in een andere tijdgeest. In zijn laatste choreografie, 13 Tongues, wordt gedanst tegen een achtergrond van LED-schermen, als een soort commentaar op digitalisering. Maar in se, zegt Cheng, blijft de missie van Cloud Gate gewoon hetzelfde. ‘Mijn hoop is om iedereen onze voorstellingen te laten zien of om iedereen te laten dansen. Het gevoel dat ik van dansen kreeg, dat wil ik onder zo veel mogelijk mensen verspreiden.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden