nieuwsGapers

Het verhaal achter de ‘gaper’ die van een Amsterdamse gevel gaat verdwijnen

Namen van musea en straten, maar ook standbeelden: veel staat ter discussie sinds de fatale arrestatie van George Floyd. Worden in het kielzog van de protesten tegen en debatten over racisme ook de gapers bij drogisterijen voorwerp van herijking?

De gaper boven drogisterij Het Heertje in de Amsterdamse binnenstad. Het beeld wordt weggehaald naar aanleiding van een ‘twitterstorm’. ‘Er is geen steen door de ruit gegaan, maar het voelde niet goed, die negatieve sfeer’, aldus de eigenaar.Beeld Eva Faché

Hoe moet het omstreden gevelbeeld van een zwart hoofd met een witte tulband boven de Amsterdamse drogisterij Het Heertje worden aangepast? Of kan het niet meer terugkeren in deze vorm? Eigenaar Harry Piet van de drogisterij vraagt het publiek met suggesties te komen, nu hij, in samenspraak met de eigenaar van het pand, heeft besloten ‘de Zwarte Gaper’ op korte termijn weg te halen.

De commotie erover ontstond nadat columnist Sylvia Witteman eerder deze maand een foto van het beeld had getwitterd met het onderschrift: verbazend dat dit hier nog hangt, midden in Amsterdam. ‘Ze heeft mij verteld dat ze het niet zo bedoelde, maar er ontstond een te negatieve dynamiek’, vertelt eigenaar Piet. ‘Als dit beeld leidt tot meer polarisatie, dan moet het weg.’

Historicus Peter van den Hooff, die zich al jaren verdiept in de gapers, begrijpt de ophef over juist dit beeld. Sinds de 17de eeuw deden opvallende, uit hout gesneden hoofden dienst als uithangbord voor apothekers en drogisterijen. De meeste nog bewaarde gapers zijn gemaakt tussen 1850 en 1900. ‘De gezichten drukken verbazing uit, ze vergapen zich over wat zich in en om de winkel afspeelt’, vertelt Van den Hooff. ‘Sommige gapers hebben een oosterse uitdossing en een wat donkere huidskleur, die verwees naar de oosterse herkomst van sommige ingrediënten van geneesmiddelen.’

Replica

Maar de Amsterdamse gaper die nu ter discussie staat, is gemaakt in de jaren tachtig. ‘Dat hij zo zwart is, is atypisch, en ook zijn gelaatstrekken zijn karikaturaal. Het is geen historisch beeld’, zegt Van den Hooff.

Daarbij is de gaper die er nu aan de gevel hangt daar weer een replica van. Het beeld werd gestolen in 2016. ‘Die diefstal had niets te maken had met de discussie over Zwarte Piet, zoals je soms hoort’, zegt eigenaar Piet. ‘Het waren beschonken studenten.’ Mede omdat de buurt aan het beeld gehecht is, liet hij het toen namaken.

Maar de gaper begon steeds vaker negatieve aandacht te trekken. Soms ging een voorbijganger dan in discussie met een winkelmedewerker. Piet had al eerder bedacht dat er misschien een moment zou komen dat het beeld weg moest. De huidige ‘twitterstorm’ heeft dit proces versneld. ‘Er is geen steen door de ruit gegaan, maar het voelde niet goed, die negatieve sfeer.’

Na verwijdering van het beeld wil Piet formulieren in de drogisterij neerleggen. Zo kan het publiek met suggesties komen. ‘Kan het beeld terugkomen in een andere vorm? Het is een prijsvraag. In welke kleur moet dit beeld geschilderd worden? Kan het dan in plaats van polariseren, verbinden?’

Groen

In september is in het centrum van Haarlem een gaper met een donkere huidskleur, boven de monumentale drogisterij Van der Pigge, lichtgroen geschilderd. ‘Niet vanwege de discussie over racisme, maar omdat groen de oorspronkelijke kleur was van dit historische beeld’, legt mede-eigenaar Sophie van Os uit. ‘Een groene huidskleur staat voor je ziek voelen.’

Historicus Van den Hooff denkt dat het verven van de Amsterdamse gaper geen soelaas zal bieden, vanwege de karikaturale gelaatstrekken. Die zijn, beklemtoont hij, atypisch voor gapers. Hij denkt dan ook niet dat het weghalen van het Amsterdamse gevelhoofd tot een beeldenstorm zal leiden. ‘Ten eerste zijn er niet meer zo veel gapers in het straatbeeld. En de meesten hebben geen donkere huidskleur.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden