Het vergulde nomadenbestaan blijft trekken - apekool-incident of niet

ZOMER 1990, de ambtswoning van Harer Majesteits ambassadeur te Boekarest. De ambassadeur doet zelf open. Het is acht uur in de ochtend en Coen Stork heeft zijn ochtendjas nog aan....

EWOUD NYSINGH

Enkele dagen eerder hebben mijnwerkers op verzoek van president Iliescu en premier Roman de stad schoongeveegd. Hongerstakers, studenten en ander 'rapalje' zijn van straat gehaald om de democratie te redden, zoals het officieel heette. En passant werden wat kantoortjes van heropgerichte politieke partijtjes vernield en kregen tientallen zigeuners de volle laag.

De vrouw van studentenleider Marian Munteanu, die zwaar gewond in het ziekenhuis ligt, heeft uit veiligheidsoverwegingen enkele dagen bij Stork gelogeerd. Wederom een fraai staaltje van participerende diplomatie van de ambassadeur die al eerder de dissidente dichter Mircea Dinescu uit de klauwen van de Securitate had weten te houden.

Tijdens de bloedige revolutie van december 1989 had Stork zich onderscheiden als 'onbezoldigd medewerker van de nationale en internationale media', zoals op het ministerie van Buitenlandse Zaken in Den Haag werd geschamperd.

Na een moeizame, doch boeiende carrière in dienst van Hare Majesteit, beleefde Stork zijn finest hour in Boekarest. Collega's die nog in hun vuistje hadden gelachen toen ze hoorden dat hij naar die grauwe uithoek werd overgeplaatst, konden het niet verkroppen dat hij de show stal. De Tweede Kamer moest eraan te pas komen om de eer van Stork te redden, waarna de koningin hem nog een mooi lintje liet opspelden. Het is waarschijnlijk mede te danken aan deze voormalige ambassadeur in Boekarest dat Nederlandse diplomaten wat opener zijn geworden voor journalisten die op bezoek komen.

Stork, die inmiddels met pensioen is, zal iedere student een diplomatieke carrière afraden. De media zijn de diplomaten tijdens crises te snel af en snedige analyses die vanuit ambassades naar Den Haag worden gezonden, verdwijnen daar vaak ongelezen in een bureaulade. Het overplaatsingsbeleid van Buitenlandse Zaken kenmerkt zich door een zekere grilligheid en slechts weinigen bereiken een post die als de top van de Nederlandse diplomatie wordt beschouwd: ambassadeur in Washington, Bonn, Jakarta of Brussel, bij de NAVO of de Europese Unie.

De diplomatie is in de hectische jaren na de val van de Berlijnse Muur meer in de publieke belangstelling komen te staan en voor 'het klasje' van BZ, waarin pas afgestudeerden het diplomatieke handwerk wordt bijgebracht, bestaat geen gebrek aan belangstelling. De voorlichtingsdagen worden al jaren druk bezocht. Het vergulde nomadenbestaan blijft trekken.

De meeste diplomaten ondergaan de vernederingen van het ministerie gelaten. Stork vocht al die jaren terug, maar stapte niet op. Frederik Philip Kuethe is een diplomaat die wèl voortijdig heeft afgehaakt. Hij stapte op na het zogeheten 'apekool-incident' en koos voor de journalistiek (bij Elsevier), het beroep dat minder status verschaft, maar op onderdelen overeenkomt met de diplomatie.

In zijn boek De zaakgelastigde - hij noemt het een journal intime - beschrijft Kuethe zijn tijd in Sri Lanka. De hoofdpersoon (Kuethe's alterego), zaakgelastigde Willem van Driel, was in eerste instantie zeer ingenomen met zijn benoeming in Colombo. Chef de poste op 38-jarige leeftijd, dat beloofde wat voor de toekomst.

Maar Kuethe vervalt al snel in een totale lethargie. Het werk blijkt oninteressant, zijn staf kan het ook wel zonder hem af en zijn huwelijk loopt op de klippen. De zaakgelastigde krijgt een hartstochtelijke verhouding met Olivia de Silva, de met een Nederlandse advocaat getrouwde Srilankaanse.

Dat het diplomatieke werk zich kan kenmerken door een onthutsende stupiditeit, wordt overtuigend aangetoond, maar nieuwe gezichtspunten levert De zaakgelastigde in dit opzicht niet op. Het boek kan het best worden gelezen als een (sleutel)roman. Dan is Kuethe op zijn best. De eerste ontmoeting met Olivia: 'Zullen we elkaar maar tutoyeren, stel ik voor, terwijl ik de hete thee naar mijn lippen breng. Ze kijkt even naar buiten en zegt dan met een stralende lach: 'Is het gras daar vanavond niet veel te nat voor, meneer Van Driel?' Midscheeps getroffen. Mijn hart maakt een sprongetje.'

De zaakgelastigde krijgt een aanvaring met het ministerie als hij tijdens de pogroms van Singhalezen tegen de Tamils Nederlandse journalisten telefonisch te woord staat. Hij krijgt een telegram met het bevel daar onmiddellijk mee op te houden en de pers door te verwijzen naar de Directie Voorlichting in Den Haag.

Ondanks de prachtige anekdotes (een knokpartij van Gerard Reve tijdens een receptie en staatssecretaris Brokx die een grote kamer liet reserveren in een hotel op Sri Lanka omdat hij 'zo van ijsberen houdt', terwijl op de ambassade bekend was dat een vrouw, niet zijn echtgenote, hem vanuit Nederland nareisde) blijft de lezer die op meer hoopte, met een leeg gevoel achter.

Het boek houdt in september 1993 op. De zaakgelastigde wordt overgeplaatst naar Canada; een baantje in Den Haag, waardoor hij bij zijn geliefde in de buurt zou kunnen komen, gaat aan zijn neus voorbij.

Het 'apekool-incident' van mei 1985 wordt niet beschreven. Kuethe ergerde zich toen hevig aan een rapportage van ambassadeur Henry Wijnaendts. Deze had na een bezoek van een week aan Sri Lanka vastgesteld dat de in Nederland verblijvende Tamil-vluchtelingen wel konden terugkeren naar hun land. Kuethe meldde zich aan bij een praatprogramma op de televisie en noemde het standpunt van Wijnaendts 'apekool'.

Dit going native wordt niet gewaardeerd in de diplomatieke dienst. 'Voor een diplomaat beschik ik eigenlijk over een verbluffend gebrek aan distantie', laat Kuethe Van Driel ergens zeggen. Maar het vreemde is dat de schrijver zich nauwelijks betrokken toont bij het lot van Sri Lanka, terwijl hij dat juist wel was. In De zaakgelastigde heeft de diplomaat het helaas gewonnen van de journalist.

Ewoud Nysingh

Frederik Philip Kuethe: De zaakgelastigde.

Thomas Rap; ¿ 29,50.

ISBN 90 6005 460 1.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden