Het verdriet van de Kist van Quist

De Rotterdamse Schouwburg wordt verbouwd, maar niet door architect Wim Quist. Dat grijpt hem aan...

AMSTERDAM Een feestelijke heropening van de Rotterdamse Schouwburg zaterdag, maar de oorspronkelijke architect is verdrietig. De inmiddels bijna 80-jarige Wim Quist vindt dat hij ‘zijn’ schouwburg aan de eisen van de nieuwe tijd had moeten aanpassen. De schouwburg koos echter voor theatervormgever Jan Versweyfeld, vooral bekend van zijn decors voor Toneelgroep Amsterdam.

Quist is een vermaard architect. Hij was tussen 1975 en 1979 Rijksbouwmeester en ontwierp gebouwen als het Maritiem Museum en de uitbreiding van de Eramus-universiteit in Rotterdam. ‘Dit komt hard aan’, zegt Paul Wintermans van Quist Wintermans Architekten. Vooral omdat er indertijd, in 1988, nauwelijks geld was voor de nieuwbouw. ‘Quist heeft het gebouwd voor een bedrag dat ongeveer net zo hoog was als de meerprijs van de Amsterdamse Schouwburg.’ Er nu er geld is om in kwaliteit te investeren, wordt Quist gepasseerd.

Formeel zit er auteursrecht op het ontwerp van een gebouw. Het komt voor dat een architect naar de rechter stapt omdat zijn ontwerp zo wordt verminkt dat hij voor zijn reputatie vreest. Maar in het geval van Rotterdam gaat het alleen om een interieurverbouwing, het gebouw zelf blijft onaangetast. Dan maakt het reputatie-argument weinig indruk bij de rechter, die ook gevoelig is voor de argumenten van de eigenaar om een gebouw te mogen aanpassen aan wijzigende functies.

Deze verbouwing is geen gebrek aan respect voor Quist, zegt Jan Zoet, directeur van de schouwburg. ‘Wij wilden een theatraal contrapunt ten opzichte van het architectonisch ontwerp. Daarom kozen we een theatervormgever, geen architect.’ De verbouwing was nodig omdat het gebouw van binnen ‘op’ was. Er is nu in de foyer een 12 meter lange videowand neergezet, en een flexibele bar. De goedkope geglazuurde tegels van toen zijn vervangen voor natuursteen en hout.

Bovendien, zegt Zoet, werd het gebouw door Rotterdammers als ‘kil en koud’ ervaren. De bijnaam de ‘Kist van Quist’ werd ook wel verbasterd tot ‘De vrieskist van Quist’. Zoet vindt dat de gebruiker het recht heeft om het gebouw zo aan te passen dat het goed functioneert. ‘Daarbij hebben we sterk rekening gehouden met de architectuur. Ik vind het overigens een mooi gebouw. Maar deze verbouwing is geen architectuur, het is interieurarchitectuur.’

Voor Quist komt het verdriet van de Rotterdamse Schouwburg niet alleen. Ook ‘zijn’ uitbreiding van de Erasmus-universiteit en het Martiem Museum gaan op de schop. ‘Bij een stuk of vijf van zijn ontwerpen speelt deze discussie nu. Dat grijpt hem aan’, zegt zakenpartner Timmermans. ‘Natuurlijk moet een gebouw aan de tijd worden aangepast. Maar als er een andere architect langskomt, is het resultaat lang niet altijd een verbetering.’ Overigens is Timmermans genuanceerd over het resultaat van de ingreep. Het architectenbureau heeft niet overwogen een procedure aan te spannen.

Wie dat wel graag mocht doen, was Abe Bonnema (1926-2001), architect van de Delftse Poort in Rotterdam, tot vorig jaar het hoogste gebouw van Nederland. Bonnema voerde procedures als iemand aan zijn gebouw wilde sleutelen. Toen ambtenaren in Tietjerksteradeel het te warm kregen en er zonweringen op het gemeentehuis moesten komen, voorkwam Bonnema dat met een beroep op het auteursrecht. Een voor juristen beroemde casus is het kantoorpand in Tilburg, van architect Van Mourik. Toen het in de jaren negentig onverhuurbaar werd, wilde de eigenaar de gevel aanpakken. Van Mourik stapte naar de rechter, nam Wim Quist in de hand en die schreef een vernietigend rapport over de architectonische aanpassing: ‘Dit werk is zo minderwaardig () Ik protesteer met klem tegen deze verloedering van de beroepsuitoefening.’ Van Mourik won.

Zoet van de Schouwburg Rotterdam zegt dat hij heeft geprobeerd Quist bij de verbouwing te betrekken. Het kantoor Quist Timmermans zegt dat er geen inhoudelijke toenadering is geweest. De oude architect zelf is te emotioneel om over de zaak te spreken. ‘Hij heeft nog niet gezien hoe het is geworden’, zegt Timmermans.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden