Het Verdrag van Carthago

Zou Nicolas Sarkozy nog steeds serieus werk willen maken van zijn Unie van Landen rond de Middellandse Zee?..

Michaël Zeeman

Rome,
Nog geen jaar geleden, op de avond van zijn verkiezing tot president van Frankrijk, kaartte hij zijn voornemens dienaangaande aan. Men herinnert zich de uitgelaten stemming waarin hij begrijpelijkerwijs verkeerde en de ijver waarmee hij steeds ruimere kringen trok voor zijn beloften. Eerst werden de mensen bedankt die op hem gestemd hadden. Toen kregen alle Fransen, ook zijn tegenstanders, de presidentiële zegen. Vervolgens moesten de leden van de Europese Unie daaraan geloven en de betrekkingen met de Verenigde Staten. En moeiteloos zoomde hij ten slotte uit om ook Noord-Afrika en even later het gehele Afrikaanse continent aan zijn Gallische kippenborst te drukken.

Rome,
De retoriek van de euforie, men hoeft er zelfs een gekozen president niet al te hard aan te herinneren.

Rome,
Maar van die Unie van Landen rond de Middellandse Zee, gevormd naar analogie van de EU en die deels overlappend, bleken wij in het schelle licht van de volgende morgen nog niet verlost te zijn. Sarkozy is er inmiddels in Berlijn mee wezen leuren, wat de betrekkingen tussen Duitsland en Frankrijk niet verbeterd heeft. De Franse Middellandse Zeekust is twee, drie keer langer dan de Frans-Duitse grens, maar de Duitsers hebben alleen de Noordzee en de Oostzee. Zij zouden daardoor in zo’n nieuw samenwerkingsverband niets te zoeken hebben.

Rome,
Dat geeft kernachtig weer waarom er een verschil is tussen het Franse belang en het Europese, waar het om zo’n nieuwe unie gaat. Onwillekeurig dwalen de gedachten af naar de entente, de entente cordiale en de triple entente, de majestueuze transcontinentale Europese samenwerkingsverbanden uit het tijdperk van voor de Eerste Wereldoorlog: ook aan gebrek aan gemeenschappelijke belangen ten onder gegaan.

Rome,
De vraag wordt urgenter naarmate het voorjaar verstrijkt. Op 1 juli neemt Frankrijk het periodieke voorzitterschap van de EU immers andermaal op zich. Tegen die tijd zullen behalve de Spanjaarden ook de Italianen wel weer een nieuwe regering hebben en die beide landen hebben bij een heldere trans-mediterrane politiek nog wat meer belang dan Frankrijk. Langere kustlijnen, intensievere contacten, de Franse erfenis van koloniale avonturen in Noord-Afrika niet te na gesproken.

Rome,
De ambitie die geografische positie uit te baten, is hun vertrouwd. Reeds de oude Romeinen koesterden het verlangen de Middellandse Zee door bestuurlijke omsluiting tot een binnenzee te maken. Driekwart eeuw terug propageerde Benito Mussolini de droom dat die zee eigenlijk mare nostrum was, ‘onze zee’, een soort groot meer in het hart van één rijk, het zijne. De Romeinen zijn in het verwerkelijken daarvan een stuk verder gekomen dan de Duce, die zijn handen vol had aan alleen Albanië en Libië.

Rome,
Daar noem je wat: zo’n nieuwe unie zou onvermijdelijk ook curieuze staten als Albanië en Libië moeten omarmen. Laat men dat perspectief op zich inwerken, dan is enig ongelovig gegiechel op zijn plaats.

Rome,
Maar Sarkozy is meer dan een druktemaker en in het pokeren met Europese belangen verliest hij de Franse niet uit het oog. Begin deze maand hebben in Berlijn hij en de Duitse bondskanselier Angela Merkel net zolang op elkaar ingepraat, dat het plan weliswaar enigszins afgezwakt is, maar zeker niet van de baan.

Rome,
De voordelen ervan voor Frankrijk en veel landen in Zuid-Europa zijn duidelijk. Maar de nadelen voor Duitsland en een groot aantal landen waar de Middellandse Zee hooguit beschouwd wordt als een puik watersportgebied eveneens. Sarkozy is grillig en bewegelijk en zodoende kunnen de Europeanen in de tweede helft van dit jaar nog voor verrassingen komen te staan. Hij zal het Franse voorzitterschap zeker benutten om propaganda voor zijn plannen te maken – en voor je het beseft ligt er dan ineens een Verdrag van Car-thago, naar analogie van het Verdrag van Rome van een halve eeuw terug.

Rome,
Op zichzelf is belangstelling voor de overkant van het mediterrane water niet nieuw voor de EU. Enkele jaren terug zijn in Barcelona door die unie de voornemens geformuleerd om tot nadere samenwerking met de landen van Noord-Afrika te komen. Met Turkije zijn de besprekingen over lidmaatschap van de EU gaande. En dat een gemeenschappelijke Israëlpolitiek noodzakelijk wordt geacht, leverde Tony Blair zijn huidige betrekking op.

Rome,
Blijven over Albanië, Kroatië, Libanon en Syrië. Met de Kroaten wordt op gemoedelijke toon over lidmaatschap gesproken en in Libanon liggen Europese vredestroepen. De landen aan gene zijde van de Middellandse Zee zijn, kortom, door Europa in segmenten opgedeeld, waar het om een gemeenschappelijke politiek gaat. De onderlinge verschillen zijn totnogtoe gewichtiger dan dat gemeenschappelijke water.

Rome,
Sarkozy verandert dat perspectief, door die verschillen ondergeschikt te maken aan de overeenkomsten. Hij benadrukt de mediterrane verwantschap, ook die met een aantal Europese landen, en zo biedt hij vooral Zuid-Europa een nieuw geopolitiek besef aan. In Madrid en Rome worden de plannen van Parijs daarom met argwaan en belangstelling gevolgd. Want wat hij om de zuid tracht samen te brengen, veroorzaakt om de noord de ruptuur van gebrek aan belang of de geringere urgentie daarvan. Merkwaardigerwijs lijkt dat vooralsnog ook het ontbreken van belangstelling te bewerkstelligen: terwijl Merkel met Sarkozy kibbelde over zijn visoenen en initiatieven, deden veruit de meeste andere lidstaten in Noord- en West-Europa er het zwijgen toe, Nederland incluis.

Rome,
Die apathie is roekeloos, al was het maar omdat wij door een menigte ingezetenen met dubbele paspoorten – naast die van Nederland ook die van Marokko of Turkije – ondanks onze comfortabele afstand wel degelijk baat zouden kunnen hebben bij een georganiseerde samenwerking tussen de EU en de landen rond de Middellandse Zee. Maar dan moet die niet met de Franse slag worden bereikt.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden