Reportage

Het venijnige gezicht van de asielketen was te zien in Ter Apel: ‘Wat is definitie van crisis? Dit ís gewoon een crisis!’

Al maandenlang was bekend dat 360 asielzoekers Ter Apel dinsdag moesten verlaten. Maar pas als de avond valt, zijn er slaapplekken geregeld, met grote moeite. ‘Dit is het meest venijnige gezicht van een asielketen die stokt.’

Fleur DamenPieter Hotse Smit en Roos van Riel
Asielzoekers worden van het overvolle AZC ter Apel met een bus naar  een nieuwe opvangplek gebracht. Waar, dat weten ze dan nog niet.  Beeld Harry Cock / de Volkskrant
Asielzoekers worden van het overvolle AZC ter Apel met een bus naar een nieuwe opvangplek gebracht. Waar, dat weten ze dan nog niet.Beeld Harry Cock / de Volkskrant

Gebogen over de stoelleuning van de buschauffeur probeert de asielzoeker Houssan (20) op een TomTom zijn volgende ongewisse bestemming te ontcijferen. Hij werd dinsdagochtend wakker in de opvanglocatie in Ter Apel en dacht ’s avonds weer op dezelfde plek te slapen. Maar als de deuren van de bus rond 19.00 uur sluiten en de chauffeur iedereen maant een gordel om te doen, weet de Marokkaanse man op de voorste rij naar eigen zeggen pas net dat zijn bed dinsdagavond elders staat. Maar waar, dat wordt er niet bij verteld.

Al maanden was bekend dat maandag 18 april 2022 de laatste nacht zou zijn waarop driehonderd asielzoekers in de tenten op het terrein van het aanmeldcentrum in Ter Apel konden overnachten. Ze zullen er écht geen nacht langer slapen en de tenten worden opgedoekt, beloofde staatssecretaris Eric van der Burg (VVD) de inwoners van Ter Apel de vrijdag voor Pasen nog eens.

Maar als dinsdagochtend de tenten worden leeggeruimd, weet niemand waar de 360 asielzoekers uit voornamelijk Syrië, Afghanistan, Jemen en Turkije die avond slapen. In de opvang van het aanmeldcentrum kunnen ze niet verblijven, want die heeft de maximumcapaciteit van tweeduizend bedden bereikt. Terwijl het Centraal Orgaan asielopvang (COA), het ministerie en de gemeente naar elkaar wijzen, wachten de asielzoekers op straat, tassen met hun spullen aan hun voeten.

Harde toezegging

De gemeente Westerwolde, waar ter Apel ligt, vertrouwt erop dat het COA een oplossing vindt. ‘De staatssecretaris en het COA moeten nu vertellen hoe de toezeggingen waargemaakt worden.’ Maar het COA heeft dinsdagmiddag geen idee. ‘We weten het echt niet’. Ook het ministerie weet dinsdagmiddag niet meer zeker of de harde toezegging van een paar dagen daarvoor kan worden nagekomen. Staatssecretaris Van der Burg (Justitie en Veiligheid, VVD) is al dagenlang gemeenten aan het bellen, maar slaagt er niet in om structurele opvang te regelen. Hij kan zelfs niet garanderen dat hij plekken voor dinsdagavond zal vinden, vertelt hij dinsdagmiddag in de Tweede Kamer.

Rond half negen wordt duidelijk dat de 360 asielzoekers dan toch een slaapplek hebben; Nijmegen, Amsterdam en Oss zijn gezwicht voor de aanhoudende telefoontjes vanuit Den Haag. ‘Vandaag zien we het meest venijnige gezicht van een asielketen die stokt’, vindt een verbolgen Hubert Bruls, voorzitter van het Veiligheidsberaad. In een poging de logistieke operatie uit beeld te houden, worden de NOS, RTV Noord en de Volkskrant op afstand gehouden en weggestuurd van de toegangswegen. Waar Houssan eerder op de avond zichtbaar buiten de hekken van het aanmeldcentrum in Ter Apel in een touringcar stapte, vult de volgende bus zich achter de gesloten groene omheining.

Het asielzoekerscentrum in Ter Apel, het enige aanmeldcentrum voor asielzoekers in Nederland, is al maandenlang zo vol dat de gemeente, het COA en mensenrechtenorganisaties de noodklok luidden. Eind maart sliepen mensen in plastic stoelen, elders was geen plek. De veiligheidsregio Groningen dreigde toen het centrum zelfs tijdelijk te sluiten; de volksgezondheid, brandveiligheid en sociale veiligheid zouden in het geding zijn. Vorige week noemde Kinderombudsvrouw Margrite Kalverboer het verblijf van 133 minderjarige kinderen alleen in het centrum, zonder dagbesteding en onderwijs ‘mentale verwaarlozing’.

Dwang via noodwet

De gemeente Westerwolde, waarin Ter Apel ligt, trekt naar eigen zeggen ‘al maanden aan de bel’, maar andere gemeenten schieten niet te hulp. Eind maart riepen de voorzitters de 25 veiligheidsregio’s en de commissarissen van de koning het kabinet op om dan maar via een noodwet dwang uit te oefenen op de gemeentebesturen. Dat kan nu alleen in crisissituaties, zoals de oorlog in Oekraïne. Van der Burg wil daar voorlopig niet aan. Dat zou ‘een nederlaag’ zijn’, vindt de staatssecretaris, die onder druk van de Kamer wel wil onderzoeken wat nodig is om spoedwetgeving aan beide Kamers te kunnen voorleggen.

Ondertussen neemt de politieke druk om tot een snellere oplossing te komen toe. De burgemeester van Groningen en voorzitter van de Veiligheidsregio Groningen Koen Schuiling vroeg begin april aandacht voor de ‘inhumane’ leefomstandigheden in Ter Apel, dat hij ‘ons eigen Lampedusa’ noemde, verwijzend naar het Italiaanse eiland waar asielzoekers onder mensonterende omstandigheden verblijven. Maar zelfs hij is dinsdag niet bereid voor één nacht opvang te bieden voor de driehonderd mensen die in Ter Apel op straat staan. ‘We moeten ergens een grens trekken, en dat doen we nu’, zegt de woordvoerder van Schuiling. ‘Als wij blijven meebewegen en mensen op het laatste moment opvangen, zorgen we niet voor een structurele oplossing’.

Het is een ‘grote tragedie’ die zich dinsdag in Ter Apel ontvouwt, zegt voorzitter van het Veiligheidsberaad en burgemeester van Nijmegen Bruls. ‘Het lijkt er bijna op dat men het steeds zo ver laat komen zodat het doordringt’, zegt Bruls. Ook hij werd dinsdagochtend gebeld door de staatssecretaris: of Nijmegen asielzoekers kan opvangen. ‘Je kunt als gemeente niet zeggen: laat maar lopen’, vindt Bruls, die honderd plaatsen aanbood. ‘Maar dit is geen oplossing, van de ene pleister naar de andere pleister’.

Het argument dat gemeenten wel kunnen worden gedwongen om Oekraïners op te vangen omdat het in dat land om een acute crisis gaat, kan op weinig begrip rekenen bij Bruls. ‘Ik stel dan de retorische vraag; als vanavond weer 300 mensen uit Ter Apel over het land moeten worden verspreid omdat ze anders op straat liggen, wat is dán definitie van crisis? Dit ís gewoon een crisis!’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden