Het valt nogal tegen met open wereldbeeld aan universiteit

Column Martin Sommer

Ruud Koopmans kennen we als de dwarse Hollandse migratieprofessor die doceert in Berlijn. Hij kreeg laatst onder uit de zak nadat hij in het AD had gezegd dat vijftig miljoen moslims wereldwijd het gebruik van geweld voor de goede islamitische zaak accepteren. Een paar weken voordien lunchte ik met Koopmans toen hij Amsterdam bezocht. Hij vertelde over de Humboldt Universität, waar hij voor een studententribunaal moest verschijnen omdat hij migrantenonvriendelijk onderzoek zou doen. De cijfers van Koopmans over de integratie van moslims stemden inderdaad niet vrolijk. De studenten wilden er niets van weten; mismoediger nog werd Koopmans over zijn collega-docenten die de kant van de studenten hadden gekozen.

Ruud Koopmans Beeld Hollandse Hoogte

Je zou zeggen dat Duitsland qua politieke correctheid vijftien jaar achterloopt. Maar Koopmans had ook ervaring met Nederland. Tegenwoordig moet een wetenschappelijk artikel voordat het in een tijdschrift verschijnt worden beoordeeld door collega-wetenschappers. Peer review, heet dat. Omdat Koopmans in Nederland net zo min getapt is als in Duitsland, weet hij: als ik een vergelijkend onderzoek wil publiceren en in de kop staat het woord Nederland, wordt het ter beoordeling aan collega's uit het Nederlandse migratie-onderzoek gestuurd. Dikke kans dat ze het afkeuren. Zijn foefje is om maar geen 'Nederland' in de kop te zetten.

Het is treurig en het verbaast niet. Kritische berichten over de multiculturele samenleving moet je op de universiteit nog altijd met een lampje zoeken. Het falen van Academia, noemde politicoloog wijlen Jos de Beus dat alweer jaren geleden. Deze week was er weer een relletje, in verband met een artikel in de NRC, over een antropologe van de Universiteit van Amsterdam die een even welwillend als rammelend onderzoekje had gedaan naar islamitische vrouwen die zich aansluiten bij IS.

Elma Drayer schreef er gisteren haar column over. De ene begeleider heet Martijn de Koning, islamkundige aan de VU. Hij schreef op zijn site een doorwrochte methodologische kritiek op de vijftig miljoen moslims van Ruud Koopmans. In het oncontroleerbare onderzoekje naar de IS-vrouwen zag hij geen bezwaren. De tweede begeleider was professor Annelies Moors. Zij wilde indertijd tegenhouden dat Ayaan Hirsi Ali het academisch jaar aan de Universiteit van Amsterdam zou openen - nota bene op uitnodiging van Jos de Beus. Ayaan mocht uiteindelijk haar rede uitspreken. Ik neem er vergif op in dat dat nu niet meer zou kunnen.

Wat is er loos aan onze universiteiten? Men spreekt er Engels, wijst op zijn internationale roeping. Er moeten studenten uit alle windstreken komen om de eindjes aan elkaar te knopen. Het gaat allang niet meer alleen om de beste waarheid. Bestuurders zijn ondernemers geworden, de universiteit wil populair zijn en zodoende zijn er genderneutrale toiletten, gebedsruimten en diversiteitscommissies. Diverse meningen zijn daarentegen minder in tel. Sociale wetenschappen zijn correcte wetenschappen geworden. Abou Jahjah, deze week te gast aan de Universiteit van Amsterdam, krijgt een warmer welkom dan Ruud Koopmans.

Abou Jahjah Beeld Hollandse Hoogte

Van mij verwacht u het misschien, dat ik hier niet van opknap, maar ook een man van onbesproken gedrag als de socioloog Mark Bovens (van Diplomademocratie) waarschuwde dat de universiteit zich loszingt van de samenleving. Hij vindt dat universitaire kosmopolieten zich ervan bewust moeten zijn dat zij met hun open wereldbeeld in een bubbel leven. Zij zijn de globaliseringswinnaars terwijl de lager opgeleiden, met hun meer gesloten nationalistische opvattingen, wel verreweg de meerderheid vertegenwoordigen. 'De universiteit moet op haar tellen passen.' Wijze woorden waar toch een luchtje aan zit. Hoe kun je tegelijk een open wereldbeeld hebben en in een bubbel leven?

Het antwoord is natuurlijk dat het nogal tegenvalt met dat open wereldbeeld. Ruud Koopmans is in het boven aangehaalde AD-interview bitter: 'Als je niet meedoet aan de lofzang op de islam, op diversiteit en de multiculturele samenleving, ben je een tokkie: kwaadwillend en dom.' Meer universitaire bubbel dan universitaire openheid dus.

Mark Bovens Beeld Gabriel Eisenmeier

Over de universitaire koekoek één zang schreef FT-columnist John Kay een tijdje terug. Van de Amerikaanse sociaal-psychologen was 89 procent links en slechts 3 procent rechts. Kay weet de ideologische eenzijdigheid aan de selectiemethode van peer review, die stimuleert dat gelijkgestemden elkaar beurzen, prijzen en publicaties gunnen. Belangrijker is dat Kay vaststelde dat de wetenschappers zelf helemaal geen probleem zagen, 'omdat de sociale psychologie de objectieve waarheid van linkse standpunten aantoont'. 'Geen ironie', schreef hij er voor de zekerheid bij.

Zo is wetenschappelijke vooruitgang verschoven van de strijd om de waarheid naar de verspreiding van het juiste idee. Een open, internationaal wereldbeeld heeft de toekomst, en het hoeft geen betoog dat dat beter is dan het nationale wereldbeeld van gisteren. Waarom zou je daaraan nog je schaarse tijd besteden? De terminologie om de nieuwe tegenstelling te beschrijven verraadt al een vooringenomen standpunt - 'open' versus 'gesloten', of 'liberaal' versus 'autoritair'. De afwijzing door de intellectuele aristocratie ontgaat de grote meerderheid natuurlijk niet. Dat noemen we voedingsbodem voor populisme.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.