Het valt niet mee slachtoffer op een terreurcursus te zijn

De workshop terreur en rampen is uitverkocht

Beeld de Volkskrant

Van Anne Jan ken ik alleen zijn naam, en nu buigt hij zijn oor naar mijn mond. Ik adem. Beschroomd legt hij mijn lichaam in de stabiele zijligging. Onbekenden aanraken is noodzakelijk, zegt Claudia, ook als er bloed uit spuit.

Ik lig op hard projecttapijt en stel me de situatie voor. Lijken en schotwonden, ijle echo's in een stofwolk. Het valt niet mee om slachtoffer te zijn.

Het is vandaag 11 september, een datum zonder jaartal. Elk jaar meer data: 22 maart, 7 april, 20 april, 22 mei, 3 juni, 17 augustus - te veel om te onthouden. 'Je ziet het op tv, je wilt erop voorbereid zijn', zegt Annet, die zich net als ik heeft ingeschreven voor de terreurcursus. 'Het komt steeds dichterbij.' Dit is meer dan een terreurcursus, zegt instructeur Claudia, we leren ook te handelen bij natuurrampen en andere ongelukken. Alle situaties waarin we plotseling zijn omgeven door slachtoffers waar bloed uit spuit.

Kan overal gebeuren, ook in Hardenberg, Kampen of Steenwijk. Dat is de les van de afgelopen jaren.

Het idee komt uit Frankrijk, waar het Rode Kruis sinds de aanslagen in Parijs gewone mensen leert levens te redden. De Veiligheidsregio IJsselland houdt 24 workshops en die zijn in een paar dagen volgeboekt. Ik doe mee aan de eerste, 'maar wel echt als cursist', zegt Claudia.

We oefenen 's avonds in een vergaderzaaltje van het ziekenhuis, links achter brasserie Santé. We zijn met twaalf. Tijdens het voorstelrondje blijken de cursisten 'doeners' die 'graag anderen helpen'. De meesten hebben een ehbo-diploma. Ik niet. Dat is mooi want Claudia gaat ons de 'pure basics' leren: 'Werken met niets.' Ineens ligt iemand op de grond 'en als ik niets doe, weet ik zeker dat hij gaat sterven'.

Instructeur Claudia Batterink met oefenslachtoffer Jan.

Wat dan? Wat is het eerste dat je doet, vraagt Claudia. 'Anderen helpen', antwoorden mijn medecursisten maar ik zeg: 'Mezelf redden.' Dat is het goede antwoord. 'Denk aan jezelf. Eerst ik! Je moet superegocentrisch zijn. Doe het alsjeblieft.'

Helden zijn voor films.

Claudia Batterink werkte jaren bij de marine en heeft dat sociaal-kordate, precies wat nodig is. Ze is niet bang onbekenden aan te raken. De telefoon is in een noodsituatie cruciaal, zegt ze, 'maar 112 is waarschijnlijk onbereikbaar'. Ze wijst op de levensreddende app van het Rode Kruis.

Liggend op het projecttapijt probeer ik me een voorstelling te maken van de situatie door te denken aan de documentaire 102 Minutes That Changed America, gemaakt van wat we toen nog homevideo's noemden, een patchwork van ellendige beelden waarvan ik me een ijl lawaai herinner, het koude 'help me now'. Ook daarin zie je mensen zichzelf redden. De brandweerman die anderen gaat helpen komt niet terug.

Ik kom overeind en leg Anne Jan in de stabiele zijligging, daarna verbinden we elkaar. Anne Jans beenwond druk ik dicht met een sok. 'Er is altijd meer voorhanden dan je denkt', zegt Claudia. De vraag of een gebruikte sok geen bacteriën in de wond brengt, beantwoordt ze met: 'Doodbloeden is erger.'

Mijn hoofdwond verbindt Anne Jan met een sjaal. Hij probeert eerst mijn bril af te zetten 'maar dat kan het slachtoffer ook zelf doen', zegt Claudia. Alles wat slachtoffers zelf doen is meegenomen. 'Bril afzetten!', beveelt ze, 'mensen reageren heel goed als je ze duidelijke opdrachten geeft.'

Beeld uit de documentaire 102 Minutes That Changed America.

Op geplastificeerde kaarten staat het protocol, dat Anne Jan en ik proberen te onthouden. 'Benader het slachtoffer aan aangezichtszijde', 'schud het slachtoffer voorzichtig aan'. Ik vraag Claudia of ik bij een echte terreuraanslag kan afwijken van het protocol. 'Natuurlijk. Als je maar iets doet. Bij iemand blijven is óók eerste hulp verlenen.'

We schenken koffie in. Het komt ook door al die filmpjes, concluderen we, die brengen de terreur dichtbij. Het is vaak alsof je er zelf deel van bent. Een van de cursisten zag een vrachtwagen stilstaan op de brug in Kampen, 'dan denk je toch meteen: hé, hier ook al!'

Daarna reanimeer ik Jan, de oefentorso. Ik druk op zijn borstbeen denkend aan de Bee Gees, Stayin' Alive, ook dat is een tip van Claudia. 'Dat liedje heeft precies het goede ritme.' En precies de goede tekst, zeg ik erbij.

Een van de deelnemers heeft een militaire achtergrond en zegt: 'Bind twee jassen aan elkaar, steek stokken door de mouwen en je hebt een brancard.'

Na afloop complimenteren we Claudia met haar workshop en krijgen we een reddingsdeken mee. Annet vertelt dat ze collega's heeft in Brussel, hun kantoor is bij metrostation Maalbeek. Die hebben de terreur gezien (22 maart): 'Ik weet wat de consequenties zijn.'

Nu zijn we beter voorbereid. 'Maar hé', zegt Claudia. 'Als het je tijd is, is het je tijd.'

Reageren? t.heijmans@volkskrant.nl

Luisteren of het slachtoffer nog ademt.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden