Het vadercomplex van een maffiabaas (Gerectificeerd)

27 Juni 1991 maakte oud-politieman Martin Hoogland voor het Amsterdamse Hilton Hotel met vier schoten een einde aan het leven van topcrimineel Klaas Bruinsma....

Jan Pieter Ekker

Bruinsma werd al snel een soort mythische figuur, mede dankzij Bart Middeldorps bestseller De Dominee - Opkomst en ondergang van maffiabaas Klaas Bruinsma uit 1992. Gerrard Verhage (Dichter op de Zeedijk) verwierf een jaar later de filmrechten. Alma Popeyus en Hein Schouden het scenario schrijven voor een documentaire-achtige serie, uit te zenden door de TROS, met Thom Hoffman in de titelrol.

Na een telefoontje van Bruinsma's rechterhand Etienne Urka, die Verhage twee miljoen gulden bood als zijn naam niet zou worden gebruikt in De Dominee, verdwenen Popeyus en Schit beeld. Verhage zette zich zelf aan een scenario voor een psychologisch portret van een gangsterbaas. Gepireerd op Bruinsma, maar g letterlijke weergave van de feiten. Bestaande personages zijn samengevoegd tot fictieve; gebeurtenissen en feiten zijn aangepast om een compacter en mooier verhaal te kunnen vertellen. Etienne Urka komt in de film niet voor; Mabel Wisse Smit evenmin. Klaas Bruinsma heet Klaas Donkers, omdat de film volgens de makers anders niet te verzekeren was.

Onder de begintitels van De Dominee is te zien hoe kleine Klaas van de trap springt, in de armen van zijn vader. Die doet op het laatste moment een stap achteruit, waardoor Klaas op de grond smakt. Vertrouw nooit iemand, luidt de boodschap. Wat volgt is een simplistische raamvertelling over loyaliteit en verraad, vol psychologie van de koude grond en overbodige dialogen.

In de jaren zeventig zet Klaas, een Goois lulletje rozenwater, samen met zijn boezemvriend Adri voorzichtig zijn eerste stapjes in de Amsterdamse drugswereld. Al snel groeit hij van een onaanzienlijk hashdealertje uit tot een visionair zakenman. 'Wij gaan het anders doen', belooft Klaas aan Adri. 'Alleen softdrugs, geen geweld.' Dat lukt niet; Donkers eindigt als een drugsverslaafde, doorgedraaide crimineel.

Spannend wordt het niet, vooral omdat de hoofdpersoon Donkers/Bruinsma (Peter Paul Muller) maar niet eng of dreigend wil worden. Ondanks de fraaie fotografie van Theo Bierkens die de drugsbaron steevast in tegenlicht laat baden, wat hem een onaantastbaar aureool geeft.

Ook de drie belangrijkste mensen in het leven van de gangsterbaas lijden onder schematische karaktertekeningen. Annet (Chantal Janzen) verandert al snel in een jaloers, op macht belust gangstermeisje. Bodyguard Adri (Frank Lammers) is een simpele ziel, die stripboeken leest en veel van zijn oude moeder houdt. Huub Stapel is een eendimensionaal-autoritaire vader, die op Klaas hetzelfde effect heeft als de rode lap op een stier.

De rechtszaak tegen Donkers wordt doorsneden met een liquidatie, terwijl op de geluidsband bombastische klassieke muziek klinkt; Verhage laat zien dat hij zijn klassiekers kent. Maar juist dit soort onbescheiden verwijzingen naar The Godfather en andere maffiafilms maakt keer op keer duidelijk dat De Dominee meer een kabbelend polderdrama is dan een klassieke tragedie.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden