'Het UWV heeft weinig vrienden, dat wel'

UWV-topman Tjibbe Joustra zit thuis na de affaire over het te dure hoofdkantoor. Verbouwereerd, maar strijdlustig. 'Kamerleden zijn door UWV-werknemers gevoed met suggesties en documenten.'

Donderdag 12 februari. Om 16.00 uur wordt per koerier het rapport van de Commissie Meijer over de huisvestingskosten bij UWV-baas Joustra op kantoor bezorgd.

'We moesten binnen 24 uur reageren', zegt Joustra (VVD, 53). 'Dat was wat boud. Het rapport was een paar weken vertraagd en nu moest op stel en sprong gereageerd worden. We waren pijnlijk getroffen door de conclusies, met name de suggestie dat we bewust zaken verdoezeld hadden.'

Joustra spreekt in de pluralis majestatis. Niet alleen hijzelf maar ook zijn compaan Pieter Cloo heeft een probleem met minister De Geus van Sociale Zaken. Die heeft het vertrouwen in beiden opgezegd. Zelf houden ze het erop dat ze vrijwillig vier weken hun functie hebben neergelegd.

Verbouwereerd maar onaangedaan kijkt Joustra terug. 'Er zijn zes onderzoeken gedaan naar die huisvestingskosten. Zelf hebben we twee externe accoutants laten kijken naar de kosten van het complex van vier torens. Daarna is gekeken naar de toren waarin de raad van bestuur, de directeuren en de vergadercentra zitten. Daarna heeft de Rijksgebouwendienst in opdracht van het ministerie naar het complex, en vervolgens naar die ene toren gekeken. Daarna Twynstra Gudde en toen de commissie-Meijer.'

Die laatste concludeert dat het oppervlak van de parkeergarage doelbewust is meegerekend om zo de kosten per vierkante meter te drukken. 'In onze eerste brieven aan het ministerie is die garage expres buiten de berekening gehouden. Bij de controles door de Rijksgebouwendienst is die erin geslopen. In november zijn binnen het UWV nog eens wat zaken nagerekend en toen werd duidelijk dat de uitgangspunten waren gewijzigd. Dat is toen niet apart aan Meijer gemeld. Ik wist dat niet, maar ben er wel voor verantwoordelijk', zegt Joustra.

Haast heeft Joustra en het UWV opgebroken.

Drie jaar geleden, begin 2001, gaf Joustra zijn toenmalige baas, minister Brinkhorst van Landbouw in het kabinet Kok II, te kennen dat hij toe was aan iets anders. 'Iets hectisch. Geen ander ministerie. Iets heel anders.'

Joustra was toen veertien jaar de hoogste ambtenaar op het ministerie van Landbouw. 'Die laatste jaren op Landbouw waren er wat crises geweest - varkenspest, mond-en klauwzeer. Maar als zelfs dat routine wordt, is het tijd voor iets anders.'

In 1992 raakte Joustra verzeild in een managementcrisis op Landbouw. Hij werd door anonymi in de organisatie beticht van een Stalinistische, centralistische bestuursstijl. 'De meest bijzondere zaken zou ik uithalen: intimideren, afluisteren', zegt Joustra. 'Ik was opgegroeid op Landbouw. Dan zie je sommige dingen op den duur niet goed. Twee cruciale processen speelden toen. Het ministerie had een snelle omslag gemaakt. Van groeibeleid gingen we naar een rembeleid: superheffing op melkproductie, een mestheffing. Daarnaast kwam natuurbeleid naar Landbouw. Die afdeling had het gevoel dat ze werd ingekwartierd bij de vijand.'

Joustra overleefde de crisis, ook al eiste de Tweede Kamer zijn vertrek na een vernietigend rapport van ex-minister Neelie Kroes.

De affaire heeft parallellen met zijn positie bij het UWV. 'Tweede Kamerleden zijn door werknemers van het UWV gevoed met documenten en sugggesties over misstanden bij de verbouwing van het nieuwe UWV-hoofdkantoor. Toen had ik de volle steun van mijn minister, Piet Bukman. Dat is nu anders', zegt Joustra koeltjes.

Nog een parallel. Toen Joustra op 1 januari 2002 begon als voorzitter van de raad van bestuur van het UWV, werd hij baas van een virtuele organisatie. 'Het was de start van een ongelooflijk ingrijpend proces voor 23 duizend mensen bij zes totaal verschillende organisaties. Dat moest een bedrijf worden. Dat brengt grote spanningen met zich mee. Problemen, dingen die mis gaan, worden dan geprojecteerd op een ander, de baas. Dat is de voedingsbodem voor de misleidende berichtenstroom naar de Tweede Kamer.'

Het was een cultuurschok. Van een geolied apparaat kwam Joustra terecht in 'georganiseerde chaos'. Op de nieuwjaarsreceptie 2002 liep hij wat verloren rond. 'Ik kende niemand. Ik vroeg de secretaris van de raad van bestuur me voor te stellen aan de directeuren. De secretaris zei dat hij zich dan zelf ook zou moeten voorstellen. Bovendien waren directeuren nog niet benoemd. De organisatie moest van de grond af worden opgebouwd.'

Er was totaal geen overzicht van de organisaties. Elke club had een eigen computersysteem. De zes clubs hanteerden achttienduizend verschillende formulieren, ieder iets anders voor hetzelfde doel. Functieomschrijvingen ontbraken, van honderden mensen was niet duidelijk wie hun chef was. Tegelijk eiste de politiek dat de uitvoeringsorganisatie jaarlijks goedkoper zou worden. Na vijf jaar moet het 25 procent goedkoper. 'Die doelstelling halen we. Wat we bezuinigen, mag gebruikt worden voor de fusie. In 2005 vervalt de bezuiniging. In 2002 is tachtig miljoen euro bezuinigd, vorig jaar 104 miljoen en dit jaar is honderd miljoen begroot. Daar hoor je niemand over.'

Niemand wist hoeveel kantoren de organisaties hadden, vertelt Joustra. 'Na weken inventariseren bleken het er 176 te zijn, met allemaal verschilende huurcontracten. Sommige contracten waren net voor 2002 voor lange tijd - tien, vijftien jaar - verlengd. Waarom, Joost mag het weten.' Een prioriteit werd om zo snel mogelijk samen in kantoren te komen. Dat worden er in totaal 28. Het hoofdkantoor had prioriteit, om op die manier een organisatie te smeden.

Maar in de twee jaar die Joustra bij het UWV heeft gezeten, draaide de politieke wind. Bij zijn aantreden ging VVD-staatssecretaris Hoogervorst van Sociale Zaken over het UWV, sinds juli 2002 is dat CDA-minister De Geus van Sociale Zaken. 'Hoogervorst was zeer verbonden met het UWV. Het was zijn creatie en het stond hem na aan het hart. De Geus zei in het kennismakingsgesprek kort na zijn beëdiging dat het UWV niet zijn idee was. Zoiets is niet echt een opsteker.'

Bovendien wil het kabinet de uitvoering van de WAO grotendeels privatiseren. Het UWV heeft, zoals gebruikelijk, de uitvoerbaarheid van dat kabinetsplan bekeken en kwam met weinig vleiend commntaar. 'Maar ik kan me niet voorstellen dat door onze zakelijke adviezen de relatie met het ministerie is verslechterd. Het UWV heeft weinig vrienden, dat wel. Dat maakt het werk niet altijd makkelijk. Maar wel interessant. Dan is het fascinerend dat voor het hoofdkantoor zoveel aandacht is, maar nauwelijks voor de hoofdlijnen. Pennywise, pound foulish.'

Joustra spreekt nog steeds alsof hij voorzitter van de raad van bestuur van het UWV is. Terwijl De Geus aanstuurt op ontslag en een vertrekregeling. Joustra ervaart dat als onrecht en miskenning. 'We leven in een rechtsstaat. Als hier iemands onterecht, op onjuiste gronden ontslagen wordt, zijn daar regels voor.' Met het risico als 'graaier' betiteld te worden. 'Zo'n betiteling zou net zo'n onrecht zijn als alle verhalen over geldsmijterij.'

De Geus heeft tijdens het Kamerdebat met de Tweede Kamer over de 'UWV-affaire' een snelle en goedkope afvloeiing toegezegd. 'Ik ken zijn definitie van goedkoop niet, maar er zit waarschijnlijk licht tussen zijn definitie en de mijne', zegt Joustra. Hij wil ook compensatie voor 'reputatieschade'.

Wrang vindt Joustra dat in het debat geen zorg was over het UWV zelf. 'De reorganisatie loopt zo geweldige vertraging op. Dat gaat dit jaar tientallen miljoenen euro's kosten.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden