Het uur waarin het paradijs de hel werd

Zondag is het een jaar geleden dat Anders Breivik een dubbele terreuraanslag pleegde in Noorwegen, waarbij 77 mensen omkwamen, onder wie 69 op het eiland Utøya. Daar hield de jongerenafdeling van de regerende Arbeiderspartij een zomerkamp. Zes overlevenden vertellen hoe de schietpartij op Utøya hun leven veranderde.

Sebastian Johansen Perreau uit Trøndelag ontsnapte met elf andere jongeren in de roeiboot 'Reiulf'. Tweehonderd meter van de kant werden zij beschoten, maar ze gingen op de bodem van de boot liggen en werden niet geraakt. Sebastian kreeg het kaartje en de reis naar Utøya van zijn oudere broer Christopher. Christopher kwam om.


'Toen ik terugkwam uit Utøya stonden er veertig vrienden op me te wachten in de tuin. We aten cakejes en pizza en keken films. Het leven gaat door, ondanks wat er is gebeurd. Het beste wat ik me kan voorstellen, is een normale dag met vrienden en dat ik dan piano speel. Dan laat ik mijn gevoelens de vrije loop. Ik draag nog altijd mijn Utøya-bandje. Vooral om me de perfecte zomer te herinneren voordat dit allemaal gebeurde. Ik had het kaartje en de reis naar Utøya cadeau gekregen van mijn oudere broer Christopher. Hij was al een aantal keer naar Utøya geweest en vertelde altijd hoe geweldig het was.


'Op zijn begrafenis speelde ik het lied Wat zijn woorden op de piano. Soms voelt het alsof ik altijd enig kind ben geweest, maar toch mis ik hem constant.'


Cecilie Herlovsen uit Sarpsborg verborg zich op de zuidpunt van het eiland met haar beste vriendin Andrine. Cecilie werd in haar arm, schouder en kin geschoten. De laatste kogel werd tegengehouden door haar verstandskies, wat haar waarschijnlijk het leven heeft gered. Andrine stierf. Cecilies arm moest worden geamputeerd.


'Ik herinner me hoe ik tien dokters om mijn bed heen zag staan, samen met mijn moeder, vader en broer. Ze vertelden mij heel ernstig dat mijn arm geamputeerd moest worden. Ik was niet geschokt door dat nieuws. Het voelde alsof ik de situatie van een afstand meemaakte. Ik had mijn arm al zien hangen, onbruikbaar door de enorme beschadigingen. Ik accepteerde dat hij eraf moest. Hulp krijg ik wanneer ik dat nodig heb, maar de meeste dingen kan ik inmiddels zelf.


Het gevoel dat ik ben verslagen, heb ik niet meer. Ik ben gewend geraakt aan de gedachte dat ik met slechts één arm door het leven ga.'


Iselin Rose Borch uit Grong verstopte zich achter een rots bij het Pomphuis op het eiland. Ze werd door een boot gered.


'In de tijd na Utøya kon ik heel moeilijk slapen. Ik was bang voor het donker en had afschuwelijke paniekaanvallen 's nachts. Mijn moeder en ik bedachten dat een hond misschien zou helpen, dus toen kreeg ik Athene. Nu slaapt ze iedere nacht op mijn buik. In het begin stopte ik alles weg wat er was gebeurd. Het voelde allemaal heel onnatuurlijk, als een mistige nachtmerrie. Soms trok de mist op en dan was ik daar weer in het water - al de geuren en beelden kwamen weer terug. Na Kerstmis werd ik ongelofelijk depressief. Ik huilde veel en meldde me ziek op school. Het enige dat ik deed, was in mijn kamer zitten en tv kijken. Dat ging maanden zo door. Tot ik besloot dat ik mijn ervaringen moest gebruiken om sterker te worden. Veel mensen zeggen dat ik volwassener ben geworden. Terwijl mijn vrienden Paradise Hotel kijken, lees ik liever boeken. Ik neem thuis meer verantwoordelijkheid, ik plan mijn toekomst. Ik heb het achter me gelaten, maar ik zal het nooit vergeten.'


Eivind Rindal uit Tolga nam de leiding over een groep van elf jongeren en slaagde erin te ontsnappen in een oude roeiboot genaamd 'Reiulf'. Halverwege werden ze beschoten, maar niemand raakte gewond.


'22 juli 2011 is een datum die ik nooit zal vergeten. In één afgrijselijk uur veranderde mijn zomerparadijs in de hel op aarde. Diezelfde nacht, de nacht van 23 juli, besefte ik twee dingen: allereerst dat we Utøya moesten heroveren, er moeten nieuwe zomerkampen worden gehouden in de toekomst. De tweede was dat ik niet langer een goede reden had om de extreem-rechtse opvattingen te gedogen die steeds luider klinken in onze samenleving. Als de rechtszaak (tegen Breivik, red.) voorbij is en de spotlights en tv-camera's weg zijn, begint een nieuw leven. Voor mij zal dat in het teken staan van het gevecht voor een vrij, democratisch en divers Noorwegen. Dat zijn we verschuldigd aan de vrienden en kameraden die zijn omgekomen, zodat hun dromen zullen voortleven.'


Ina Libak uit Baerum verschool zich achter de piano in het cafetariagebouw. Ze werd vijf keer door kogels geraakt: in haar handen, kaak en borst. Nadat ze was beschoten, rende ze naar buiten en schreeuwde: 'Ik ben geraakt, ik ben geraakt, ik ga dood!' Ze werd het bos in gedragen en zeven andere jongeren verzorgden haar. Ze legden stenen op haar wonden om het bloeden te stoppen en lagen vlak bij haar om haar warm te houden. Ina en de anderen verstopten zich anderhalf uur in hun schuilplaats totdat de schutter werd gearresteerd. Ze werden door een boot gered. Ina lag een aantal weken in het ziekenhuis


'Terwijl ik in het bos schuilde, dacht ik aan mooie dingen. Ik keek naar de regendruppels die van een klein blad vielen en ik dacht dat het vreemd was dat iets zo mooi en perfect kon zijn terwijl de wereld om ons heen instortte.'


Alexander Sandberg uit Levanger verstopte zich samen met 47 anderen onder een bank in het schoolgebouw, tot de politie hen kwam redden.


'Ik stel andere prioriteiten. Mijn familie is het belangrijkste voor mij. Ik zag het altijd als vanzelfsprekend dat ze er voor me zouden zijn als ik ze nodig had. Nu denk ik eraan hoe bang ik ben ze te verliezen - of zij mij. Vooral mijn zus en ik hebben een hechte band. Ik denk niet meer zo vaak aan wat er is gebeurd, tenzij er iets bijzonders is, zoals een brandalarm dat afgaat. In het begin sliep ik met een kapmes onder mijn kussen. Niet dat ik dacht dat er iets zou gebeuren, maar het gaf me een gevoel van veiligheid. Ik heb datgene wat er is gebeurd op 22 juli nooit als een persoonlijke aanval gezien en ik kan me nu weer veilig voelen.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden