Het toovervischje zet de nostalgieklier in werking

Zowel kinderen als volwassenen die het dikke roodfluwelen gordijn in de Rotterdamse Kunsthal opzij schuiven om de tentoonstelling Wonderland - van Pietje Bell tot Harry Potter te betreden, houden de pas in en vallen even stil....

Dat is op zichzelf al een knappe prestatie. Want hoe exposeer je duizenden kinderboeken in een tijd waarin televisie, computer, rapmuziek en Georgina Verbaan zoveel aandacht vragen dat boeken, laat staan het lezen ervan, er wel eens bij inschieten.

Dat heeft de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag, daar komen al die kinderboeken vandaan, overgelaten aan Kossmann en De Jong, dezelfde tentoonstellingsmakers die vier jaar geleden, ter gelegenheid van het 200-jarig bestaan van de Koninklijke Bibliotheek, in de Nieuwe Kerk te Amsterdam de grootste boekenkast aller tijden bouwden. (Tegenover de kast stonden banken zodat de bezoekers rustig naar adem konden happen.)

Iets soortgelijks deden ze in de Kunsthal. De expositie is omheind met een wand die bestaat uit de ruggen van boeken. De wanden beslaan in totaal 160 meter en de boekenruggen werden opgeblazen tot een hoogte van vier meter. Wat oudere bezoekers wijzen elkaar enthousiast de titels uit hun jeugd aan: 'Kijk, dat boek heb ik nog steeds bewaard.' Het blijkt te gaan om Marjoleintje van het pleintje, een ongetwijfeld hartveroverend meisjesboek uit de jaren vijftig. Anderen wijzen elkaar op Biggles in het verre oosten, of op Het spookt op de spoorbaan, een ooit zeer populair jongensboek.

In de boekenwand zijn op ooghoogte een zestigtal vitrines aangebracht die gevuld zijn met de aantrekkelijkste edities van veelal beroemde kinderboeken. Een tijdlijn is leidraad en dus wordt gestart met oude leerboekjes en abc-boekjes uit de achttiende eeuw. Het boekje met de beroemde regel 'Jantje zag eens pruimen hangen' geldt als het eerste boekje van een Nederlandse schrijver (Hieronymus van Alphen) die zich rechtstreeks tot de jeugd richtte.

De vitrines zijn gevuld met prachtedities van, onder meer, Robinson Crusoë, Piet de Smeerpoets, de Baron van Münchhausen en Hector Malot's Alleen op de wereld dat tot op de dag van vandaag zowel kinderen als volwassenen naar de zakdoek doet grijpen. Voor de kast met Alice in Wonderland-boeken zouden we graag 's nachts terugkeren; ze zijn om te stelen zo mooi.

Veel boeken zijn geselecteerd op hun uiterlijk waarbij de grafische verzorging, de druktechniek en natuurlijk ook de illustraties een rol speelden. Neem Pinokkio van Carlo Collodi dat, zoals Bregje Boonstra in haar bijdrage aan de magnifieke catalogus meldt, in de afgelopen eeuw in vierduizend edities is verschenen, en een stoet van illustratoren wist te inspireren waaronder Roland Topor en, in Nederland, Rie Cramer en Dirkje Kuik.

De twintigste eeuw is vertegenwoordigd met een selectie van zowel joodse als ook roomse jeugdlectuur waartoe de Arendsoog-boeken worden gerekend maar zeker ook een boek als Bernadette, het kind van Lourdes. Ronduit teleurstellend is het weerzien, bijna vijftig jaar na lezing - vooral omdat de coverprent van het eens zo gekoesterde boek van een stuitende lelijkheid blijkt. Van het toovervischje stelt eveneens de nostalgieklier in werking; een hele generatie is er mee opgegroeid. Het boekje gaat over het ventje Piggelmee dat met zijn hebzuchtige vrouw in een Keulse pot woont. Van Nelle gaf het uit en om de in te plakken plaatjes compleet te krijgen moesten (koffie)bonnen worden gespaard.

De boeken van Dick Bruna en Annie M.G. Schmidt ontbreken evenmin terwijl natuurlijk ook een vitrine is gewijd aan het geesteskind van J.K. Rowling. In het handige bijschriftenboekje lezen we dat elke tien seconden ergens ter wereld iemand een Harry Potter-boek ter hand neemt.

Een aantal van de boeken kan virtueel worden bekeken. Bijzonder is dat steeds het hele boek kan worden doorgebladerd. Bewegen doet het ook veelvuldig in de elf speciaal ontworpen paviljoens die elk een afzonderlijk thema belichten. In een roze slaapkamer met kinderboekenbehang leest de 7-jarige Odette op video voor uit haar favoriete boek van Paul Biegel; in een nagebouwd scheepsruim komen we met de jongens van Bontekoe midden op zee terecht.

In het huis van de 'Maffe vormen' maken we kennis met pop-up-boeken, leporello's en andere driedimensionale uitgaven. En, net als in de Efteling, blijken er ook boeken te bestaan die kunnen zingen en praten; even verderop komen de griezels uit de boeken van Paul van Loon tot leven.

Kinderen die zelf aan de slag willen, kunnen terecht in de Kinderboekenfabriek. Om te tekenen, te knippen en te plakken, om zelf een boek te bedenken of om simpelweg te kijken naar de machtige uitvinding die alle moois dat ze zojuist hebben gezien, mogelijk maakte: een draaiende drukpers.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden