Epicentrum Huizinge.

AnalyseDe cruciale momenten in de jaren tien

Het tijdperk vóór en na ‘Huizinge’

Epicentrum Huizinge.Beeld Harry Cock / de Volkskrant

Al sinds 1986 veroorzaakt gaswinning in Groningen aardschokken. Maar er is een tijdperk vóór en een tijdperk na ‘Huizinge’. 

Heviger en langer. Zo werd de aardbeving bij Huizinge in de late avond van donderdag 16 augustus 2012 ervaren. ‘Met een plots aanzwellend zwaar gerommel uitlopend op een grote harde doffe knal’,  noteerde een bewoner van Middelstum een dag later. ‘Heel Nederland profiteert ervan en wij schrikken ons dood.’

Al sinds 1986 veroorzaakt gaswinning in de provincie aardschokken. Maar er is een tijdperk vóór en een tijdperk na ‘Huizinge’. Met een kracht van 3,6 op de schaal van Richter is het nog steeds de zwaarste beving die Groningen ooit trof. 

‘De beving veroorzaakte veel schade en leidde tot bezorgdheid. Na deze aardbeving veranderde de stemming bij de bevolking’, concludeerde de Onderzoeksraad voor Veiligheid in 2015. Een halve eeuw was het Groningerveld een lot uit de loterij geweest. Ruim 300 miljard euro vloeide er vanuit het noorden rechtstreeks naar de schatkist. Voor veel Groningers bleek het een noodlot.

Naschok

Misschien meer nog dan de beving zelf was de naschok een half jaar later het kantelpunt. Op 22 januari 2013 publiceerde het Staatstoezicht op de Mijnen een alarmerend onderzoeksrapport. Huizinge had gespot met de geldende seismische modellen. De aanname dat de bevingen in Groningen een kracht van 3,9 op de schaal van Richter niet zouden overschrijden, was ‘niet langer houdbaar’. Met een beving van 5 op de schaal van Richter moest rekening gehouden worden. Een latente schadekwestie veranderde in een indringend veiligheidsvraagstuk. Het advies: de gaswinning zo snel mogelijk naar beneden.

Dat gebeurde niet. In 2013, dus na Huizinge en na de waarschuwing van de toezichthouder, werd de productie opgeschroefd tot bijna 54 miljard kuub. Toenmalig minister Kamp wilde eerst meer onderzoek laten doen. Het luidde de vertrouwensbreuk in tussen Groningen en Den Haag. Die is nooit meer hersteld. 

Tot ‘Huizinge’ stond geld verdienen in Groningen voorop, oordeelde de Onderzoeksraad voor Veiligheid in 2015 vernietigend. Veiligheid was ondergeschikt, risico’s werden gebagatelliseerd, klokkenluiders weggehoond. 

Ruim honderd gasdebatten voerde de Tweede Kamer afgelopen decennium, die vaak ontaardden in een gasbingo waarbij de miljarden kuubs in het rond vlogen. De gaswinning ging eindelijk naar beneden,  aanvankelijk schoorvoetend, soms zelfs afgedwongen bij de Raad van State. 

Wingewest

Er werd ook eindeloos gesteggeld over schade. Instanties – CVW, NCG, TCMG – werden op- en weer afgetuigd. Ze vergrootten de frustratie eerder dan dat ze die verminderden. Er werd geprocedeerd en gedemonstreerd. ‘Wingewest’ – dat woord balde veel van het Groningse ongenoegen samen.

Rustig werd de aarde nooit meer. Inmiddels zijn we ruim 100 duizend schademeldingen verder – en de teller loopt. Want ook het dichtdraaien van de gaskraan temt de verstoorde ondergrond niet ineens. Daarvoor is er ook onder het aardoppervlak te veel spanning opgebouwd.

Terugkijkend betekende Huizinge vooral een waterscheiding in de bewustwording. Onder wetenschappers, bestuurders en Groningers groeide het besef dat het gasreservoir een als zegen vermomde vloek was.

Voor volledig dichtdraaien van de gaskraan (naar verwachting in 2022) gaf Huizinge niet de doorslag. Daarvoor was bijna zes jaar later ‘Zeerijp’ nodig. Als schok minder hevig (3,4 op de schaal van Richter), maar het definitieve bewijs dat de bodem zich niet liet dresseren met minder dan een forse draai aan de kraan.

Het besluit van – inmiddels – minister Eric Wiebes in 2018 markeerde een cultuurhistorische grens. De ontdekking van het gas onder de akker van boer Boon nabij Slochteren luidde voorspoed en vooruitgang in. Moderne cv-ketels maakten smerige kolenkachels overbodig. De verzorgingsstaat was gefundeerd op gasmiljarden.

Schadeherstelservice

Maar de gaswinning heeft inmiddels elke glans verloren door ‘overheidsfalen van on-Nederlandse proporties’, zoals de minister het zelf eerder noemde. Het was de staat die aanvankelijk de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) opzadelde met de scheuren. Juridisch juist, maar bestuurlijk een mispeer. Want de gasboer bleek alles behalve een adequate schadeherstelservice. Moreel bedenkelijk ook, aangezien de Nederlandse overheid 90 procent van de baten incasseerde. Een parlementaire enquête ligt in het verschiet. Het is wijsheid achteraf waar Groningen amper troost aan ontleent. 

Onbedoeld zou het gasdebacle ook wel eens een katalysator kunnen blijken in een andere omwenteling die afgelopen decennium voorzichtig op gang kwam. Dat in Nederland de energietransitie in de volksmond haast synoniem is voor ‘van het gas af’, kan niet los worden gezien van Groningen. Bestuurders gebruiken de provincie gretig om steun te vergaren voor klimaatplannen.

De provincie zelf kijkt inmiddels  weer voorzichtig vooruit. Er zijn ambities om de energieprovincie van Nederland te blijven. Het nieuwe gas heet wind, zon en waterstof. Waarbij meteen alweer die kwestie uit het verleden opspeelt: hoe kunnen in een duurzame toekomst lusten en lasten wel eerlijk verdeeld worden?

Tien keer de jaren tien

Een perfecte golf stuwt Mark Rutte in 2010 tot grote hoogte
Het was in 2010 nog niet vanzelfsprekend dat Rutte premier werd. Wanneer de liberalen voor het eerst in honderd jaar weer eens de premier kunnen leveren, borrelen de twijfels op. Is Rutte wel klaar voor het premierschap? Is hij niet te studentikoos, te licht, te lacherig? Hoe Mark Rutte op het nippertje premier werd.

Hoe Draghi in 2012 de euro redde
In de zomer van 2012 rekenden speculanten zich rijk. Massaal hebben de aasgier- of hefboomfondsen gegokt op de ineenstorting van de eurozone. Maar dat was buiten de nieuwbakken ECB-president Mario Draghi gerekend.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden