Het tijdperk van het Xi-isme begint: Xi wordt president voor het leven (als hij dat wil)

Het Chinese Volkscongres heeft ingestemd met de wetswijziging die het voor Xi Jinping mogelijk maakt om de rest van zijn leven president te blijven, als hij dat wil. Gehoorzaamheid aan de president is nog de enige norm.

Overal Xi is in China alomtegenwoordig, dus ook op de billboards.Beeld reuters

Ze staan niet bekend als historisch, de jaarvergaderingen van het Chinese stempelparlement. Het Volkscongres dankt die oneerbiedige bijnaam aan het feit dat deze volksvertegenwoordiging in haar 64-jarig bestaan nog nooit een voorstel heeft weggestemd.

Hoe dan ook, dit tandeloze Volkscongres zal de komende dagen geschiedenis schrijven, want vanaf maandag buigt het zich over de belangrijkste Chinese grondwetswijzigingen in decennia. Schrap de bepaling die het presidentschap van China beperkt tot twee termijnen, luidt het voorstel, dat pas een week geleden uit de hoge hoed is getoverd. En dan wordt China's sterke man Xi Jinping meteen president voor het leven, als hij dat wil.

Iedereen kon dit eeuwig presidentschap zien aankomen. Maar nu Xi de agenda van het Volkscongres ermee kaapt, is het toch een schok. Wereldwijd haalde die schok alle voorpagina's, maar in China wordt er nauwelijks openlijk over gesproken. De censuur houdt stevig huis. Woorden als 'tegenstemmen' en 'emigratie', worden gecensureerd.

Net zoals smeekbedes van 'bezorgde burgers' die in open brieven de duizenden volksvertegenwoordigers die op weg zijn naar Beijing smeken Xi's constitutionele verbouwing tegen te houden. Ze vrezen dat Xi China terugvoert richting het totalitaire tijdperk van Mao Zedong, die als een communistische keizer tot zijn dood zijn nukken en grillen uitleefde op het Chinese volk.

Stil protest

Staatspersbureau Xinhua stuurde zondag een eenregelige, Engelstalige nieuwsflits uit over de grondwetswijziging, die het schrappen van de beperking op de presidentiële termijn internationaal in de schijnwerpers zette. Het meest omstreden onderdeel van Xi's voorstellen sneeuwde in de Chineestalige staatsmedia echter onder als punt 14 in een lange reeks wetswijzigingen. Volgens de Hongkongse krant Apple Daily zou de Engelstalige nieuwsflits een stil protest zijn geweest van een onbekende Xinhua-journalist. Die zou inmiddels zijn bestraft.

Goddelijke status

Verzet uit het parlement is onwaarschijnlijk. Tegen Xi stemmen is politieke zelfmoord. Vorige maand lauwerde de propagandamachine hem nog als lingxiu, een woord voor leiders met een vrijwel goddelijke status. Nu neemt Xi het systeem van regels voor opvolging en pensionering op de schop, waarmee China de afgelopen dertig jaar het eenpartijsysteem overeind hield.

Waarom de traditie, die drie decennia lang Chinese politiek in redelijk ordelijke banen heeft geleid, plotseling verdwijnt, is geen onderwerp in de staatsmedia. Die lopen op eieren: aan de ene kant juichen ze het herschrijven van de grondwet toe als een noodzakelijke, fantastische maatregel, aan de andere kant negeren ze het onderdeel over de presidentiële termijn. Of ze stellen dat er niets aan de hand is. Niemand heeft automatisch recht op een baan voor het leven, aldus partijkrant Het Volksdagblad.

De strekking van de lofzangen op het gesleutel aan de grondwet: er is geen tijd te verliezen, het moet snel en het is goed. Gewoon, omdat het goed is. 'Het hart van de partij en het hart van het volk willen het', aldus Het Volksdagblad, dat een rechtsgeleerde uit Hebei citeert. 'Opgewonden zegt Xiao Keyi dat de constante ontwikkeling en vooruitgang van de grondwet de rechtsstaat van het Nieuwe Tijdperk doorlopend van nieuwe overwinningen zal voorzien.'

Sinds hij vijf jaar geleden aantrad, grijpt Xi steeds stoutmoediger macht terug die onder zijn voorgangers was verwaaid over facties binnen de partij, generaals en corrupte potentaten van economische bolwerken. Inmiddels is de communistische partij met zuiveringen zo gedisciplineerd dat gehoorzaamheid aan Xi de enige norm is. Xi en Partij zijn bijna synoniemen: Xi is de Partij, de Partij is Xi en niemand weet waar het zwaartepunt van de macht precies ligt.

Heb jij een Chinese partijbons in je?

Wie de macht heeft in China is van wereldbelang. Maar hoe kom je aan de top? Beantwoord de vragen en leer de do's en dont's kennen.

Extreem

Was Chinese politiek al ondoorgrondelijk, de komende jaren - of decennia - wordt totaal onduidelijk wat zich in de boezem van de macht afspeelt. In Xi's extreem centralistische koers heeft gezag maar één plek: in Xi's hand, in dienst van de partij. Of andersom, want de ongebruikelijke manier waarop Xi de grondwetswijziging doordrukt, geeft te denken. Wordt de man Xi zo langzamerhand niet machtiger dan de partij die hij vertegenwoordigt? Dat onderwerp is onbespreekbaar.

Er is wel iets raars aan de gang: in januari zou de partijtop er volgens persbureau Reuters over hebben vergaderd, maar bereikte deze geen consensus. Daarna werd een partijbijeenkomst naar voren gehaald voor een nieuwe overlegronde. Vlak voor die cruciale vergadering werd het pakket wijzigingen overwachts op straat gegooid. Een week na die overval ligt het voorstel bij het makke Volkscongres en dat is de laatste horde.

Huiver de regels voor termijnbeperking af te schaffen is er wel degelijk. China heeft die regels nog niet zo lang: in 1982 heeft Deng Xiaoping ze ingevoerd als reactie op de uitwassen en de politieke chaos onder Mao. Deng had net als andere Chinese leiders de neiging op het pluche te plakken en achter de schermen door te regeren. Hij wilde vooral de macht van zijn opvolgers beperken, dus wees hij twee generaties topmannen aan.

Langzaam groeide een mechanisme dat machtsoverdracht en verjonging van de politieke top zonder chaos en bloedvergieten regelde. Regering ging via een collectief leiderschap met regels voor opvolging. Dat maakte China veerkrachtiger dan bijvoorbeeld de Sovjet-Unie.

Beeld afp

Heilige missie

Nu wordt de hele grondwet doorregen met zogenaamd 'Xi-isme', Xi's politieke theorie. Xi's heilige missie voor de toekomst van China en de rest van de wereld, die onder een grote rode paraplu van 'modern socialisme met Chinese karakteristieken' wordt gezet, terwijl westerse politieke systemen een langzame dood sterven. Voor dat grote plan heeft hij een ultieme machtsconcentratie van de drie topfuncties - partijvoorzitter, legerleider en president - nodig. En tijd. Een presidentschap met een deadline in 2023 zit in de weg.


Zonder grondwetswijzigingen had Xi gemakkelijk partijvoorzitter en legerleider kunnen blijven, maar zo is hij niet. Xi is liefhebber van regels en wetten. Geen dag, geen minuut mag de indruk bestaan dat hij het spoor van zwakkere voorgangers volgt. Nu hij op het toppunt van zijn macht het ijzer zo heet heeft gemaakt dat hij het kan smeden, laat Xi het vuur niet afkoelen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden