Reportage

Het tijdperk van demonstraties is springlevend: ‘Met ons klimaat moet je niet fucken’

Deelnemers met borden en spandoeken tijdens de klimaatmars. Beeld Freek Van Den Bergh

Bij de ouderen roept de klimaatdemonstratie zondag in Amsterdam herinneringen op aan de protesten tegen de kruisraketten in de jaren tachtig. Want het was massaal.Het stikte weer van de originele slogans en liederen zondag, tijdens de grootste klimaatmars ooit in Nederland. Vergeleken met de protesten tegen nucleaire wapens in de jaren tachtig vallen de aantallen nog mee, maar de apocalyptische toekomstvisioenen zijn er niet minder om.

Vloeien de bakken regen die uit de hemel vallen als Amsterdam zich vult met deelnemers aan Nederlands grootste klimaatmars ooit, ook voort uit de klimaatverandering? Dat kan een leek niet met zekerheid stellen. Wel zeker is dat Nederlanders een traditie hebben in het trotseren van weer en wind als ze bezorgd zijn, én een traditie in het creatief samenvatten van grote zorgen op kartonnen borden.

Charlotte uit Utrecht liet zich inspireren door de krukken waarop ze zich tijdelijk verplaatst: ‘Ik loop hier zelfs op krukken, met ons klimaat moet je niet fucken!’ Een zeiknatte heer haalde zijn slogan uit Floddertje van Annie M.G. Schmidt: ‘Wij eisen ijs!’ – in dit geval poolkappen in plaats van bollen vanille.

Wouter is hier met zijn moeder Dorien en tante Berthilde uit Arnhem en maakte een prachtig bord met een rood kruisje voor het woord Ego en een groen vinkje voor het woord Eco. Leden van Loesje delen stickers uit met het Loesjiaanse imperatief ‘Stop de uitstoot van loze beloften.’ Een papa scandeert met zijn kroost ‘CO2, weg ermee!’ Even verderop hebben vrouwen een mobiliserend klimaatlied gecomponeerd op de melodie van We Will Rock You van Queen. 

De grote stoet mensen die tezamen is gekomen in Amsterdam voor de klimaatmars. Beeld Freek van den Bergh

Alle linkse oppositiepartijen zijn er, in rode dan wel groene regenjassen. Regeringspartijen zijn hier ook, behalve die grote die ‘de Partij van de Auto’ wordt genoemd. Er zijn fossielvrij reizende Friezen, er zijn Braziliaanse Nederlanders, er zijn Groene Kerken, er zijn boeddhistische centra (‘Zolang de wereld bestaat is de Boeddha er om ons leed te verlichten’). Ten minste 35 duizend mensen, naar schatting van de gemeente Amsterdam, geven om één uur ’s middags acte de présence op de Dam.

Dresscode ANWB

Nog nooit mobiliseerde het klimaat in Nederland zo veel mensen. Minder dan de 70 duizend die in januari in een droog Brussel deelnamen aan de grootste Belgische klimaatmars ooit, maar vijf keer zoveel als er meeliepen in de klimaatmars van 2017. In de tussenliggende jaren warmde de aarde verder op, sneuvelden wereldwijd temperatuurrecords en beleefde Nederland zijn warmste zomer ooit. Noem dat een aansporing om aan het eind van alweer een zachte winter met protestborden op de trein te stappen.

De regen houdt de mensen niet tegen om te lopen voor het klimaat. Beeld Freek van den Bergh

Naar een klimaatmars gá je niet met ‘VVD-voertuigen’. Op zondagochtend veranderen flink wat sprinters en intercity’s in ‘ecotreinen’. Op natte perrons wachten hordes mensen gekleed conform de ‘dresscode ANWB’, in windjacks en fleece-gevoerde regenjassen. De delegatie van de duurzaamheidsorganisatie Transitie Boxtel gaat de trein in met borden als ‘System Change, Not Climate Change’. Van het bord ‘Geef iedereen een jaarlijks CO2-budget vrij besteedbaar’ hebben Jan en David uit Boxtel er een aantal in voorraad, ter beschikking voor onbekenden die nog geen draagbare boodschap aan de regering bij zich hebben.

Op zondagmiddag om 12 uur staan meer mensen in de trein opeengepakt dan in een drukke spits, via de intercom betuigt de conducteur zijn solidariteit met de klimaatreizigers. Nog niet zo lang geleden kon je horen dat met de 20ste eeuw ook het tijdperk van de protestdemonstratie was geëindigd. Dat was, zeg je midden in een enorme verkleumde menigte die zich op de Dam geplaagd door regen en windstoten in beweging zet, een voorbarige conclusie in de trant van Fukuyama’s ‘einde van de geschiedenis’. 

Vanuit het openbaar vervoer wordt gekeken naar de grote aantallen demonstranten. Beeld Freek van den Bergh

Apocalyptische visioenen

Desalniettemin: de aantallen Nederlanders die het klimaat op de been brengt zijn nog altijd gering vergeleken met de aantallen die 35 à 40 jaar terug uitliepen tegen de kruisraketten: meer dan 400 duizend in Amsterdam in 1981, 550 duizend op het Malieveld in Den Haag in 1983.

Maar wat niet is, kan nog komen: de opwarming van de aarde appelleert aan minstens zulke apocalyptische toekomstvisioenen als de nucleaire wapenwedloop. ‘Red het klimaat, straks is het te laat!’, is een slogan die scholieren vandaag scanderen. Een echte klimaatramp, die heeft minstens zulke grote gevolgen als een echte kernramp. Een verschil tussen een klimaatramp en kernramp is dat we in de eerste zelf ons aandeel hebben, we zijn daders en slachtoffers tegelijk.

Mensen kijken vanuit een tentje naar de passerende klimaatmars. In de condens op het raam staat klimaat geschreven. Beeld Freek van den Bergh

Vraag vandaag aan mensen onder capuchons en paraplu’s of ze de afgelopen tijd nog hebben gevlogen, en je raakt een gevoelig onderwerp. Sommigen willen het niet meer doen, anderen zijn aan het ‘minderen’. Wat dat betreft hadden de antikernwapendemonstranten het vroeger makkelijker: die produceerden zelf geen kernwapens, de 35 duizend betogers vandaag produceren zelf wel hun eigen beetjes CO2. Als je helemáál geen ecologische voetafdruk achter wilt laten, dan moet je eigenlijk de aarde verlaten – van de omstreden Amerikaanse activiste Chris Korda is de slogan ‘Save the planet, kill yourself’.

Ook kleine kinderen lopen mee in de mars voor het klimaat. Beeld Freek van den Bergh

Heldere oplossingen

De antinucleaire demonstranten van vroeger stonden ook voor heldere oplossingen: politici, sluit vrede en vernietig die kernwapens! Maar hoe stop je de opwarming van de aarde? Je moet je levensstijl veranderen, en dan maar hopen dat een paar miljard anderen dat ook doen. De grootste CO2-uitstoot heeft de Volksrepubliek China. Klimaatdemonstraties heb je daar nog niet.

Zó moet je niet denken, zegt Bas uit Wolfheze, veteraan van de grote antikernwapendemonstraties uit de vroege jaren tachtig. ‘Dit probleem is óók op te lossen, allemaal een beetje anders gaan leven, en geloven in de kracht van het collectief.’ Dat doen ze hier zondag in de regen. Op de terugweg in een overvolle trein naar het zuiden klinkt uit een verkleumd gezelschap: ‘Echt bijzonder, die sfeer.’

Meisje met een bord: ‘We zullen overstromen als Rutte zo blijft dromen.’ Beeld Freek van den Bergh
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden