Reportage

Het theorie-examen van het rijbewijs is voor veel jongeren een (te) grote opgave

Het slagingspercentage voor het theorie-examen voor het rijbewijs is al jaren laag. Kandidaten klagen dat het te moeilijk is. Aanbieders – soms louche – van eendagscursussen profiteren daarvan. Is het examen aan herziening toe? ‘Vroeger, toen ik mijn theorie moest halen, werd ik in een klaslokaal gezet.’

Steeds meer cursisten hebben moeite met het theorie-examen. In 2002 lag het slagingspercentage op 56 procent, nu is het al jaren net iets boven de 40 procent. Beeld ANP
Steeds meer cursisten hebben moeite met het theorie-examen. In 2002 lag het slagingspercentage op 56 procent, nu is het al jaren net iets boven de 40 procent.Beeld ANP

Vijf jaar geleden is het inmiddels, dat Lisa Helvesteijn (23) haar eerste poging waagde voor het theorie-examen in Rijswijk. ‘Hoeven we niet voor te leren’, zei ze tegen haar toenmalige vriend. ‘Dat halen we makkelijk.’ Maar dat viel vies tegen. Hoe vaak ze het sindsdien heeft geprobeerd, weet ze niet. Ze is de tel kwijt. ‘Maar god, wat heeft het me een hoop geld gekost.’

Waarom het telkens niet lukt, weet ze niet precies. Ook schoolexamens vond ze lastig, haar moeder moest haar soms ‘echt op de stoel zetten’. Maar voor haar opleiding Helpende Zorg en Welzijn haalde de medewerker in de gehandicaptenzorg, zonder te leren, haar toetsen. ‘Als iets me interesseert, kost het me geen moeite. Ik heb weliswaar een concentratieprobleem, maar ik ben niet dom. Het is gewoon moeilijk.’

Obscure cursussen

Steeds meer cursisten hebben moeite met het theorie-examen. In 2002 lag het slagingspercentage op 56 procent, nu is het al jaren net iets boven de 40 procent, blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen (CBR). Ongeveer 6 procent doet een eerste poging en haakt dan definitief af. Van degenen die wel slagen, doen velen dat met behulp van (soms obscure) eendagscursussen waarvan het de vraag is in hoeverre die bijdragen aan structurele verkeersveiligheid. Want: ezelsbruggetjes leren ze daar, de antwoorden worden in het hoofd gestampt. Werkt het examen wel, op deze manier?

Lisa overweegt de hulp van Sait Cinar in te schakelen. Cinar – die waarschijnlijk in Turkije verblijft omdat hij door het Openbaar Ministerie wordt gezocht; in november 2020 bracht hij beelden naar buiten waarin hij kogels afvuurt op een foto van Geert Wilders – is vermoedelijk het beruchtste gezicht in de grote markt van aanbieders van eendagscursussen, een miljoenenindustrie. Hij kreeg eerder landelijke bekendheid door beledigende filmpjes online, met teksten als: ‘Ik neuk het CBR in hun kont’. Lisa: ‘Hij zegt misschien rare dingen, maar veel mensen slagen bij hem.’

Op zijn cursus, die 180 euro kost, leer je trucjes. Een voorbeeld uit het verleden: ‘Staat in de vraag het woordje ‘invloed’, dan is het antwoord altijd: ja.’ Heeft het rijden met open raam invloed op het brandstofgebruik? Ja, dus. Elk jaar maken tienduizenden mensen gebruik van dit soort cursussen.

Strikvragen

De gepensioneerde Leidse rij-instructeur Beer Krol (70) zet vraagtekens bij het theorie-examen. ‘Die examens worden ontwikkeld met de bedoeling leerlingen erin te laten tuinen’, zegt hij. Hij geeft een voorbeeld: ‘Heeft alle verkeer van rechts voorrang? Nee, want voetgangers zijn ook verkeer’.

Ook vindt Krol het examen te uitgebreid. ‘Al die maten en gewichten…’ Wat is de maximale toegestane lengte van een aanhangwagen? (12 meter). Wat is de wettelijke minimale profieldiepte van een autoband? (1,6 mm). Krol: ‘Wat heeft dat voor een zin? Geen mens weet dat nog na acht weken.’ Hij merkt dat leerlingen simpelweg moeite hebben om zulke grote hoeveelheden informatie te verwerken.

Volgens CBR-directeur Alexander Pechtold is het verkeer, met elektrische fietsen en technologisch geavanceerde auto’s, nu eenmaal complexer geworden. Dat vraagt om een doorwrochte toetsing. Hij herkent zich niet in een ‘te moeilijke’ toets of ‘strikvragen’. ‘Er vindt continue evaluatie plaats. Vragen die te slecht of te goed gemaakt worden, halen we eruit.’

Mentaliteit

De lage slagingspercentages wijt Pechtold vooral aan ‘maatschappelijke verandering’. ‘Toen ik mijn theorie moest halen, werd ik in een klaslokaal gezet. Dan kreeg je les, met een dik boek erbij. De mentaliteit is veranderd. Men neemt het niet serieus genoeg. Tien procent komt niet eens opdagen. Dit pand (in Rijswijk, red.) is zelfs door een kandidaat in brand gestoken. Als je kijkt hoeveel ongelukken er zijn met jonge bestuurders en je ziet het huftergedrag op de weg, dan vinden we onze toets, waarvoor je inderdaad goed moet leren, zeer verantwoord.’

Opleidingskundigen hebben niettemin al jaren hun bedenkingen. Volgens hoogleraar Filip Dochy van de European Academy of Science (AE) leidt het apart toetsen van de verkeerstheorie vooral tot stress. Als je al slaagt, doe je dat voor één toets, in plaats van dat je kennis opdoet voor de lange termijn. ‘Het is veel beter om theorie en praktijk doorlopend, en door middel van zeer frequente feedback, aan te leren.’

Een complicerende factor is dat het CBR geen sanctiemiddelen heeft voor rijscholen. De scholen zijn verantwoordelijk voor de opleiding, het CBR voor het examen. Het CBR kan slecht-presterende rijscholen, die hun leerlingen niet goed voorbereiden, niet berispen. De Commissie Roemer, die in april dit jaar het rapport Van rijles naar rijonderwijs uitbracht, adviseerde educatieve eisen te stellen aan de rijscholen. Ook zou het ‘verkeersonderwijs’ kunnen worden ingelijfd bij het reguliere onderwijs, met periodieke toetsen. Pechtold: ‘Beleidsuitspraken horen bij de minister, maar dit soort initiatieven zou kunnen helpen.’

‘Rare vragen’

Dat velen moeite hebben met het theorie-examen, blijkt ook nu weer in Rijswijk, waar een groep cursisten het examenlokaal uitloopt. Vol goede moed zijn ze naar het CBR afgereisd, nu zijn er veel doffe blikken. Een enkeling heeft vochtige ogen. Een jongen die met ferme halen de code van zijn locker indrukt – mobieltjes mochten niet mee de zaal in – vond het een ‘kankergare’ toets. ‘Het was niet moeilijk, maar ze stelden rare vragen.’ Ter voorbereiding had hij een eendagscursus gevolgd, maar het mocht niet baten. En nu? ‘Ik ga meteen een nieuwe afspraak maken.’

Lindsay Drieling (18) heeft het wel gehaald. In één keer. Zij heeft zich voorbereid via een uitgebreid onlinepakket, met instructies en toetsen. Enkele dagen per week verdiepte ze zich in de stof. ‘Zo heb ik het bij mijn scooterrijbewijs ook gedaan.’ Ze kijkt om zich heen en glimlacht. ‘Je moet gewoon goed leren.’

Lisa Helvesteijn wil in september een nieuwe poging wagen. ‘Het moet nu maar eens gaan gebeuren. Een auto zou relaxed zijn. Ik drink geen alcohol, dus dan kan ik de bob zijn als we uitgaan. Mijn vrienden vragen ook: wanneer haal jij nou een keer je rijbewijs?’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden