'Het thema van het Holland Festival is democratie, nu belangrijker dan ooit'

De 70ste editie van 'haar' Holland Festival is ook Ruth Mackenzies een na laatste. Dit wordt een heel Engelse gids, waarschuwt ze. Dat blijkt nog best heel Hollands uit te pakken.

Beeld Els Zweerink

'Ik ben en blijf een Engels meisje en ik waarschuw je dus vast: mijn favorieten zijn ontstaan tijdens mijn jeugd in Engeland.' Vanuit haar werkkamer in het Muziekgebouw aan 't IJ in Amsterdam kijkt Ruth Mackenzie (59), artistiek leider van het Holland Festival, uit op een enorm cruiseschip dat aan de kade ligt. Op tafel een stapel Holland Festival-brochures waaruit ze tijdens het gesprek interessante producties aanwijst en die begeesterd toelicht. Het wordt haar een na laatste festival: na de editie van 2018 wordt ze directeur van Théâtre du Châtelet in Parijs.

Actuele thema's

Vanavond wordt in aanwezigheid van koningin Máxima het Holland Festival 2017 geopend met Mariavespers van Monteverdi, in regie van Pierre Audi, Mackenzies voorganger. Het is een feesteditie dit keer, want het HF bestaat zeventig jaar.

Mackenzie: 'Ook het Festival van Avignon en Edinburgh International Festival zijn in 1947 begonnen. Na de oorlog kwam er weer wat geld beschikbaar voor kunst en wilden kunstenaars van zich laten horen. En het publiek kreeg na alle ellende in Europa behoefte aan cultuur. Dit jaar is het HF-thema democratie, want dat is nu belangrijker dan ooit - met de Brexit, Trump in Amerika en alle verkiezingen in Europa die er zijn geweest en nog komen.'

CV

Ruth Mackenzie (1957) is sinds 2014 artistiek directeur van het Holland Festival. Daarnaast is zij adviseur van 14-18 Now, Imperial War Museum, Londen.

In Groot-Brittannië bekleedt zij onder meer de volgende nevenfuncties: lid Tate Modern Advisory Council en lid National Campaign for the Arts.

Zij was onder andere directeur van het Londen 2012 Festival (het officiële culturele programma voor de Olympische Spelen), algemeen directeur van de Schotse Opera en het Manchester International Festival en adviserend dramaturg bij de Wiener Festwochen.

Najaar 2018 vertrekt ze naar Parijs waar ze artistiek directeur wordt van Théâtre du Châtelet.

Wie door het programmaboekje bladert, ziet dat inderdaad nogal wat voorstellingen over de actualiteit gaan. Democracy in America van de Italiaan Romeo Castellucci, My Country door The National Theatre, The Nation door ons eigen Nationale Theater, The Gabriels (over het Amerika van Trump) en ook Peter Sellars' Flexn, over zwarte jongeren in Brooklyn die zich niet meer gehoord en gezien voelen. 'Sellars werkt nog steeds aan die show want het thema is urgenter dan ooit. Die jongeren voelen zich niet vertegenwoordigd, de kansen op een beetje mooie toekomst zijn weg.'

Opvallend: drie voormalige artistiek leiders zijn present in deze feestelijke HF-editie. Ivo van Hove zelfs met twee producties (Salomé bij De Nationale Opera en Obsession van Toneelgroep Amsterdam), Pierre Audi dus met Mariavespers en Jan van Vlijmen van wie een compositie te horen is in Het Weeshuis van het Holland Festival. Verder is het een mix van bekende namen en onbekende grootheden. 'We moeten in nieuwe talenten blijven investeren, anders verlies je het contact met het publiek van de toekomst. Dat doet het HF trouwens al vanaf het begin: toen in 1947 Benjamin Britten hier optrad, had niemand nog van hem gehoord. Spotting the stars of tomorrow dus.'

Tekst gaat verder onder de foto.

Beeld Els Zweerink

Zelf verheugt ze zich intens op het soloconcert van Jonas Kaufmann, tenor en wereldster: 'Behalve een fantastisch zanger is hij ook een groot dramatisch talent, een zanger die zijn repertoire ondersteunt met zeggingskracht. Een performer van wereldklasse. Hij is net zo beroemd nu als Maria Callas destijds.'

In het najaar van 2018 vertrekt Mackenzie uit Amsterdam om zich in Parijs te vestigen. Ze zal de stad missen, evenals haar dagelijkse wandelingen van huis naar kantoor en verder. Acht kilometer per dag is haar streven. Parttime is ze al actief in Théâtre du Châtelet, dat een roemruchte geschiedenis kent - van de Ballets Russes waarvoor Picasso ter plekke de decors schilderde, via Satie en Cocteau tot later Pina Bausch en Robert Wilson. Zelf wil ze daar ook voorstellingen gaan (co)produceren. 'Jazeker, ook met het HF. Zij delen op dit moment namelijk een artistiek leider met dezelfde smaak.'

Ruth Mackenzie is every inch an Englishwoman. Ze gidst ons dan ook van William Shakespeare en Jane Austen tot Alfred Hitchcock.

1. Cultureel gebouw: Paradiso

'Wat betreft culturele gebouwen in Amsterdam mag ik eigenlijk geen voorkeur hebben want bijna allemaal zijn het partners van het HF. Maar toen ik voor het eerst in Paradiso kwam, was ik diep onder de indruk. Het was liefde op het eerste gezicht. Het is niet alleen een prachtig gebouw, maar je voelt je er meteen welkom, er hangt een vriendelijke sfeer alsof je thuis komt bij een goede vriend. Het is een gebouw dat niet wil imponeren, dat bijna van jou is. Bovendien heeft het een geweldige akoestiek. Je kunt er op een ideale manier naar je favoriete muziek luisteren. Een concert bijwonen in Paradiso is voor mij een sensatie.'

Paradiso, Amsterdam. Beeld Martin Fisch via Wikimedia

2. Restaurant: Kaagman & Kortekaas

'In Amsterdam heb ik Kaagman & Kortekaas ontdekt, het beste restaurant van de stad en een van mijn favoriete adressen wereldwijd. Daar werken jonge talenten die de grote chefs van morgen gaan worden. Ze zijn uitermate vriendelijk, komen bij je aan tafel, vertellen over de gerechten die ze maken en zijn bijzonder innovatief. Echt, eten van wereldklasse en altijd prachtig gepresenteerd. Het is er zeker geen chique bedoening en helemaal niet posh - eerder informeel en relaxed. Je krijgt er ook letterlijk een kijkje in de keuken, want vanuit je tafel zie je hoe alles wordt bereid en op de borden gelegd.'

Als ik tegenwerp dat het er ook een ontzettende herrie is en je je tafelgenoot nauwelijks kunt verstaan, lijkt ze daar niet van onder de indruk: 'Ach ja, geen tapijt en geen gordijnen hè, dat heb je tegenwoordig in die hippe restaurants.'

Tekst gaat verder onder de foto.

Restaurant: Kaagman & Kortekaas. Mackenzie: 'Echt, eten van wereldklasse en altijd prachtig gepresenteerd.' Beeld Hollandse Hoogte

3. Stad: Venetië

'Ik pendel momenteel vooral tussen Amsterdam, Londen en Parijs en ik heb gewerkt in Wenen, Manchester en Edinburgh. Maar de stad waar ik niet buiten zou kunnen is Venetië. Als het even kan, verzin ik elk jaar een excuus om naar Venetië te gaan, die stad is volkomen up-lifting voor je ziel. Als je dan van het vliegveld met de waterbus aankomt op het San Marcoplein, met dat magische uitzicht - er is geen vergelijk. De Biënnale is natuurlijk een excuus om te gaan, maar eigenlijk hou ik meer van de Architectuur Biënnale.

'Uiteraard moet je de drukke periodes zien te mijden, hoewel er genoeg delen zijn waar je de drukte kunt ontlopen. Wij waren er met Kerstmis, met soms dagenlang magische mist en dan weer die koude, crispy, blauwe lucht. Wij huren meestal hetzelfde appartement boven een restaurant, want dat heeft een fantastisch uitzicht op de lagune van San Giorgio Maggiore. Nee, ik ga niet zeggen welk appartement dat is, want voordat je het weet wil iedereen daar logeren.'

'Venetië, die stad is volkomen up-lifting voor je ziel.'

4. Schrijver: Shakespeare

'In heel ons menselijk bestaan, met al zijn fasen van geluk en verdriet, is er niet één element waaraan Shakespeare niet heeft gedacht. Met zijn genialiteit heeft hij poëzie geschreven die ons kan voeden en troosten. Mijn favoriete stukken zijn The Tempest en King Lear. Er zijn namelijk drie zaken waarin Shakespeare briljant is: het beschrijven van de Liefde, het proberen te begrijpen van het Kwade en in de beschouwingen over Dood en Verlies. Dat alles doet hij het mooist, het meest troostend, in die twee stukken. Het is echt ongelooflijk hoe doorleefd dat allemaal is. Het gaat bij hem over eigenlijk alles waar het leven zelf over gaat.'

Tekst gaat verder onder de foto.

Beeld Els Zweerink

5. Componist en dirigent: Pierre Boulez

'Als tiener was ik lid van een koor dat alleen moderne, eigentijdse muziek zong. Daarom was ik zo intens blij dat in die tijd Pierre Boulez chef-dirigent van het Londen Symphony Orchestra was en ik af en toe bij een repetitie kon zijn. Ik herinner me vooral de keer dat hij zelf zijn meesterwerk Pli selon pli dirigeerde. Dat is een van de moeilijkste stukken in de moderne muziek, want het bestaat uit twee helften die je als dirigent ook met twee verschillende handen moet aangeven. En het is ook nog eens in twee verschillende tijden gezet. Een onmogelijk werk eigenlijk, maar ongelooflijk hoe hij dat deed - het is voor mij een life changing moment geweest.

'Zonder Bach zou ik ook niet kunnen, maar klassieke muziek en popmuziek ontdekte ik pas tijdens mijn studententijd in Cambridge. The Beatles kon ik meezingen, met de punkbeweging ging ik me misdragen, maar mijn passie gold en geldt Pierre Boulez.'

Tekst gaat verder onder het Spotifyfragment.

Pierre Boulez. Beeld Hollandse Hoogte

6. Schilder: Johannes Vermeer

'Ik vind het vaak lastig om over schilderkunst te praten - leg maar eens uit waarom Vermeer zo goed is. Maar als ik één schilder mag kiezen, dan is dat Johannes Vermeer. Daarom is het zo fijn dat ik met mijn Museumkaart af en toe naar het Rijksmuseum kan waar ik zijn mooiste werken dan even gedag kan zeggen. Die overzichtstentoonstelling destijds in het Mauritshuis - man, dat was een pelgrimage voor mij. Waarom? Het is het licht, zeg ik dan maar, het is zíjn licht.

'Je kunt je bij het kijken naar Brieflezend meisje bij het venster afvragen wie zij is, van wie die brief komt en wat er in staat. Maar dat interesseert me eigenlijk niet; ik bekijk dat schilderij meer op een abstract niveau van schoonheid.

'Mark Rothko komt direct daarna. In Tate Modern heb je de Rothko Room - daar kun je elk moment gratis naar binnen lopen en stil naar zijn werk zitten staren. Ook dat is moeilijk in woorden te vangen: hoe vaker je kijkt, hoe dieper het gaat.'

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

'Ik bekijk 'Brieflezend meisje bij het venster' op een abstract niveau van schoonheid.' Beeld Collectie Staatliche Gemäldegalerie, Dresden

7. Filmmaker: Alfred Hitchcock

'Ik ontdekte Alfred Hitchcock toen ik jong was, de jeugd is immers de fase waarin je je smaak ontwikkelt. Zijn films zijn buitengewoon slim omdat hij ogenschijnlijk met gemak switcht van humor en grappig naar kwaad en gevaarlijk, van een zorgeloze buitenkant naar duistere diepten. Hij is zeer geïnteresseerd in de donkere kant van de ziel en probeert daar vat op te krijgen. Hij neemt je als toeschouwer bij de hand en stuurt je een onverwachte richting op. Hij misleidt je waar je bij staat, met alle suspense van dien. Dat heeft hij, vermoed ik, van Shakespeare geleerd.

En dan die acteurs! Dat chique understatement en onderkoelde van James Stewart en Cary Grant en de gedisciplineerde schoonheid van Ingrid Bergman. Ja, als ik in een vliegtuig zit, en dat gebeurt nogal vaak, zoek ik vaak naar klassieke films en kom meestal uit bij Hitchcock - hij verveelt me nooit.'

Tekst gaat verder onder de video.

8. Actrice: Cate Blanchett

'Niet omdat ze in het Holland Festival te zien is (in de installatie Manifesto, red.) maar omdat ze een van de allergrootste acteurs van nu is, zowel in film als in het theater: Cate Blanchett. Ik had de eer met haar te werken toen we in de Wiener Festwochen in 2012 Botho Strauss' Groot en Klein deden, en Cate de hoofdrol speelde. Dat was een van haar favoriete toneelstukken, met daarin natuurlijk een van de mooiste vrouwenrollen. Het duurde vijf jaar voordat we die productie konden realiseren, maar het is het waard geweest.

Ik heb haar nog nooit iets slechts zien doen. Ik zag haar als Blanche in A Streetcar Named Desire. Dan denk je eerst: daar is ze eigenlijk veel te mooi voor, maar omdat ze een briljante actrice is, kon ze in die voorstelling volledig desintegreren. Als Blanche aan het eind door verplegers wordt afgevoerd, stort ze schreeuwend in elkaar en probeert ze zich vast te klampen aan de tafelpoten. Indrukwekkend. Daarnaast is ze gewoon ook heel erg aardig, zonder sterallures. We aten ooit bij elkaar in haar huis aan de keukentafel, terwijl haar man risotto maakte en zij met haar kind bezig was. Als onderdeel van een gezelschap of crew is ze zeer betrokken - echt een prachtmens.'

Cate Blanchett. Mackenzie: 'Een van de allergrootste acteurs van nu, zowel in film als in het theater.' Beeld Alberto E. Rodriguez / Getty

9. Schrijver: Jane Austen

'Mansfield Park van Jane Austen - dat boek kan ik van harte aanbevelen. Het is niet zo bekend als Pride and Prejudice of Emma, maar de combinatie van grappig en kwaadaardig is daarin heel sterk. En ze heeft met Henry Crawford bovendien een geweldig personage gecreëerd: een hoogst aantrekkelijke man met een slecht karakter. Hij heeft dezelfde aantrekkingskracht als Jago in Othello - de charme van het kwaad.

'Ik las Austen al in mijn jeugd, later ontdekte ik Flaubert en Proust. Mag ik een tip geven? Als je A la recherche du temps perdu van Proust wilt lezen, begin dan middenin, bij Le coté de Guermantes. Bijna iedereen maakt de fout bij het begin te beginnen, maar dat is langdradig en veel lezers haken dan af. En dat is erg jammer, want Proust kan bijzonder grappig zijn. Le coté de Guermantes is ook sexy, met allerlei fascinerende karakters en situaties. Proust lezen is hard werken, maar dat loont de moeite.'

Meer over het 70ste Holland Festival

Relevant en toegankelijk
Van Mariavespers tot Cate Blanchett tot Stravinsky. De programmering van het Holland Festival is geëngageerd, maar de toegankelijkheid is terug. Mis het niet.

Dit mag u niet missen
Vijf pareltjes (+) uit het immense programma van het Holland Festival.

Enigma Cate Blanchett
Actrice Cate Blanchett schittert in Manifesto. In dertien verschillende films draagt ze teksten voor uit beroemde kunstmanifesten, in dertien gedaanten. Maar wie is zij zelf? (+)

Jongensdroom komt uit
De hoogte bedraagt 5 meter, de ruimte tussen de tenors is 65 meter. De Franse dirigent Raphaël Pichon smeedt de Mariavespers van Claudio Monteverdi om tot driedimensionale klanksculptuur (+).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.