Het teddybeertrauma van Willem van Oranje

In 1493 schreef de graaf van Meurs een brief aan de hertog van Gelre, waarin hij zich beklaagde over niet nagekomen beloften van de hertog, die hem geld schuldig was....

Vandaag de dag wordt de historische figuur 'hertog van Gelre' alleen nog geassocieerd met de Floris van Rutger Hauer. Zonder zijn faam in de beeldcultuur was hij misschien al volkomen in de vergetelheid geraakt - net als Ivanhoe wellicht, die zijn roem in de vorige eeuw niet aan Walter Scott maar aan Roger Moore te danken had. Daaruit mag je concluderen dat elitair en populair, subliem en triviaal, elkaar maar beter te vriend kunnen houden.

Subliem is in elk geval de manier waarop Willem de Zwijger herleefde in het gelijknamige stripalbum van Hanco Kolk (tekeningen) en Peter de Wit (tekst) uit 1996, nummer zeven uit de serie Gilles de Geus. Het boek begint met een variatie op de bekende Asterix-ouverture, dus met een loep boven een landkaart waarin een falanx is geprikt. Alleen staat er nu: '1578. Heel Holland is bezet door de Spanjaarden. Heel Holland? Ja hoor, heel Holland.' Waarna de molen die we door het brandglas zien, in de fik vliegt. Zogenaamd, want het is maar een nachtmerrie van Willem van Oranje, die in een diepe midlife crisis is beland en hysterisch wordt als hij de naam 'Meneer de Bruin' hoort.

Net als bij 'Asterix' zijn het de anachronismen die voor de grappen zorgen. De raadsman van Willem, een zekere Desiderius Erasmus, treedt op als zielknijper en besluit dat de prins alleen te genezen is als 'Meneer de Bruin' kan worden gevonden. Daarop begint een reis naar het Escorial, waar Filips II een (bruine) teddybeer blijkt te koesteren die onze vader des vaderlands een jeugdtrauma heeft bezorgd. Wie wordt hier belachelijk gemaakt: de freudiaan (Peter 'Sigmund' de Wit heeft het draaiboek geschreven) of de nationalist?

Als je de geschiedenis verstript wilt zien zonder lachspiegel, kun je terecht bij Thom Roep en Co Loerakker, die samen de reeks Van Nul tot Nu - de vaderlandse geschiedenis van 1648 tot heden hebben gemaakt. Van Bataven tot Krakers, met zorg in beeld gebracht voor scholierend Nederland. 'Als je begint te lezen in Van Nul tot Nu, ontdek je meteen dat geschiedenis hartstikke leuk kan zijn. In de serie maak je kennis met Ankie, een meisje dat op school niet veel van geschiedenis moet weten. Ze ontmoet Methusalem de Tijdt die haar vertelt dat geschiedenis geweldig leuk en spannend kan zijn.' Aldus Uitgeverij Big Balloon Educatief, die in de loop der jaren meer dan een miljoen exemplaren van de afzonderlijke albums heeft verkocht. Doelgroep: leerlingen vanaf groep acht, maar ook studenten van de pabo, want laagdrempelige methoden om geschiedenis te onderwijzen zijn altijd welkom.

Het nut van de koppeling tussen strips en educatie werd een week geleden - op de dag van de Februaristaking - onderstreept door staatssecretaris Clémence Ross (Volksgezondheid), die in scholengemeenschap De Meergronden in Almere het Nationaal Geschenk 2005 ten doop hield. Aangestaard door een batterij televisiecamera's presenteerde zij een speciale editie van het stripboek De Ontdekking, dat is getekend door Eric Heuvel en mogelijk is gemaakt door de Anne Frank Stichting, het Verzetsmuseum Friesland en haar eigen ministerie van VWS. In een oplage van tweehonderdduizend exemplaren wordt het album gratis verspreid onder tweedeklassers in heel Nederland, en hun docenten krijgen er een uitgekiende docentenhandleiding bij om het thema uit te spitten. 'Het is een spannend verhaal, maar er zit veel narigheid achter!', hield Ross de Almeerse leerlingen voor.

In De Ontdekking wordt de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog verteld aan de hand van de belevenissen van de meisjes Helena en Esther, van wie de laatste joods is. Het verhaal is vooral interessant vanwege de vader van Helena, die bij de politie werkt en door de Duitsers wordt gedwongen mee te helpen met razzia's. Zijn gewetensnood ('Als je het niet doet, word je op staande voet ontslagen! Ik ben er ook niet gelukkig mee') staat centraal op de tentoonstelling Menselijke dilemma's - de oorlog in beeldverhalen, die nu te zien is in het Oorlogsverzetsmuseum te Rotterdam. Hier wordt tekenwerk van Heuvel getoond in combinatie met het fotomateriaal dat hij voor zijn boek heeft gebruikt, maar er liggen ook authentieke documenten over de moeizame rol van de politie.

Daar blijft de musealisering van de oorlogsstrip niet bij, want Heuvels laatste boek, De Schuilhoek/Das Versteck, was voor het Markt 12 Museum in Aalten ook al aanleiding voor een tentoonstelling. Grensplaats Aalten had in de oorlog het grootste aantal onderduikers van Nederland, en Heuvel heeft in beeld gebracht wat je je daarbij moet voorstellen. Geschiedschrijving zonder jaartallen, maar 'met echte pijn', zoals staatssecretaris Ross het uitdrukte.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden