'Het stormde, hagelde en bliksemde in dit proces'

Donderdag komt na tien jaar een eind aan het geruchtmakende Passsageproces. Is hoofdverdachte Dino S. schuldig aan een reeks liquidaties in de onderwereld? Zijn advocaten Nico Meijering en Christian Flokstra kijken terug. Hun oordeel: de politieke cultuur van koste wat het kost scoren is leidend geweest in deze zaak.

Nico Meijering (links) en Christian Flokstra, de advocaten van hoofdverdachte Dino S.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Het leek zo'n gewone vrijdag, in september 2014. In de extra beveiligde rechtbank op Schiphol zat slechts een handjevol mensen. Ineens zwaaide een deur open en kwam een rijtje 'hoge omes' van het Openbaar Ministerie binnen. De aanwezige advocaten wisten: er staat iets te gebeuren. Advocaat-generaal Posthumus stond op en sprak in de microfoon: 'Wij hebben een overeenkomst gesloten met een nieuwe kroongetuige, Fred R.'

Advocaat Nico Meijering: 'Dat was een mokerslag.'

Kantoorgenoot Christian Flokstra: 'Wat er dan door je heen gaat...'

Meijering: 'De verbijstering.'

Flokstra: 'Je weet: dit proces gaat nog minstens twee jaar duren.'

Meijering: 'Terwijl we net aan het afronden waren.'

Flokstra: 'Posthumus las de belastende verklaringen voor.'

Meijering: 'Moesten we weer hetzelfde kunstje gaan doen. Ik ging die dag heel verslagen naar huis.'

Flokstra: 'Wat mooi was: hier op kantoor gingen alle partners helpen. Een heel weekend met z'n allen lezen-lezen-lezen in die dikke ordner met verklaringen. En voortdurend bellen met elkaar.'

Meijering: 'Ik moet je bekennen dat ik dat die vrijdag en zaterdag nog niet kon opbrengen.'

Flokstra: 'Komt-ie nu mee.'

Meijering schiet in de lach.

Nico Meijering (55) en Christian Flokstra (35) verdedigen hoofdverdachte Dino S. in het Passageproces, dat al loopt vanaf 2007. Donderdag oordeelt het hof in hoger beroep of hun cliënt, net als in eerste aanleg op 29 januari 2013, wordt vrijgesproken van betrokkenheid bij een reeks liquidaties in de onderwereld. Meijering loopt al tien jaar mee, vanaf het eerste uur in 2007; Flokstra schoof aan in het hoger beroep. Zij blikken terug op een proces vol verrassingen.

Over welke eigenschappen moet een advocaat beschikken om zo'n groot proces zo lang vol te houden?

Meijering: 'Discipline.'

Flokstra: 'Stressbestendig.'

Meijering: 'Voor de duvel niet bang zijn.'

Flokstra: 'Oneindig veel geduld.'

Meijering: 'Je moet er veel voor laten. Als je een feestbeest bent: jammer dan.'

Meijerings ultieme dieptepunt was toen hij werd gebeld door de vrouw van zijn cliënt Ali Akgün, eveneens verdachte in Passage. Haar man was voor haar ogen doodgeschoten in Istanbul.

'Ali had zes moorden op z'n naam gekregen van het OM', zegt Meijering. 'We hebben alle aantijgingen afgepeld totdat hij, na 3,5 jaar vastzitten, met z'n vrouw en kinderen werd herenigd. Dat telefoontje, die stem... ver-schrik-ke-lijk. Dan flitst toch even door je hoofd: als ik hem niet had vrijgekregen, was hij ook niet doodgeschoten.'

De komst van Flokstra was z'n redding, zegt Meijering. Zo'n zaak trekt een zware wissel op je. Flokstra is, net als hijzelf, een 'beest' in het strafrecht. 'Christian is creatief, werkt snel, heeft een feilloos geheugen en gaat tot het gaatje.'

Voor Flokstra is Meijering juist een leermeester - 'fenomenaal' in het horen van leugenachtige getuigen. 'Een veelgemaakte fout is dat advocaten een vragenlijst afwerken en niet goed luisteren. Nico maakt geen vragenlijst - dat doe ik nu ook niet meer - maar thema's. Daar gaat-ie omheen cirkelen, details vragen, dóórvragen. De leugenaar ontregelen. En ineens slaat hij toe.'

Meijering: 'Ik praat met een getuige alsof ik met hem in de kroeg zit. De antwoorden kunnen reden zijn om een heel andere route te bewandelen dan een advocaat in zijn vragenlijstje heeft bedacht.'

Flokstra: 'Zeker in een zaak met zo veel media-aandacht willen advocaten vaak veel te snel scoren.'

Hoe is het om een zaak met zo veel media-aandacht te doen?

Flokstra: 'Nico heeft vaker zulke grote zaken gedaan, voor mij was dat in deze omvang nieuw. Het is altijd maar afwachten hoe lelijk rechtbanktekenaars je nu weer tekenen. En ineens verschijnt ook je foto op allerlei media. Sta je daar ook weer op alsof je net door een trein bent overreden.'

Meijering: 'Dit is gewoon een heel mooi proces. Dan neem je de druk van de media-aandacht op de koop toe. Je ijdelheid vlakt in de loop der jaren af. Het zal me een biet zijn hoe ik eruitzie.'

Passage is zo'n mooi proces, zegt Meijering, omdat het alles in zich heeft waarom hij advocaat is geworden. 'Wij zijn verdedigers. De afgelopen jaren blijkt steeds meer dat verdachten verdediging nodig hebben als nimmer tevoren. In grote zaken zie je steeds vaker dat het Openbaar Ministerie totaal niet meer openstaat voor de mogelijkheid dat iemand weleens onschuldig kan zijn. En daarbij geen oog meer heeft voor tegenstrijdigheden en ontlastend bewijs.'

Het OM zal zeggen: niet waar, wij doen aan waarheidsvinding.

Meijering: 'Ontroerend.'

Flokstra: 'Het Passageproces is een schoolvoorbeeld van het tegendeel. Als je, zoals het OM deed, in eerste aanleg levenslang eist tegen Fred R., en in hoger beroep, omdat hij kroongetuige is, 180 graden draait ten aanzien van zijn strafbare feiten, en bovendien aantoonbare leugens en ongerijmdheden wegredeneert zoals alleen slechte advocaten dat doen, kun je alleen maar vaststellen dat niet waarheidsvinding, maar veroordeling het doel is. Een gewone verdachte zou daar nooit mee wegkomen.'

Zeggen jullie nu eigenlijk: dit zijn kwalitatief slechte aanklagers?

Meijering: 'Deze twee mensen zijn bepaald niet dom. Dacht het niet! Die zijn veel te slim om tegenstrijdigheden over het hoofd te zien. Maar dat deden ze keer op keer. Er stonden olifanten van leugens in de rechtszaal, en zij zagen ze niet. Maar ze zagen wel ieder miertje in Dino's zaak - kleine, irrelevante dingen van jaren voor het tenlastegelegde. Dat is geen waarheidsvinding, dat is het gevolg van de politieke cultuur waar we in dit land in verwikkeld zijn geraakt, van: kijk mensen, we pakken de criminaliteit keihard aan. Een cultuur waarin koste wat het kost moet worden gescoord. Als je dan ook nog eens het juridisch zeer twijfelachtige middel van kroongetuige inzet...'

Flokstra: 'Twee keer.'

Meijering: 'Twee kroongetuigen die je heel kort na de inwerkingtreding van de zeer omstreden kroongetuigeregeling een halvering van de strafeis en veel geld toezegt. Die hele kroongetuigeregeling staat in dit proces op het spel. Als het hof beslist dat deze twee kroongetuigen onbetrouwbaar zijn, heeft het OM een groot probleem. Zij hebben met miljoenen gegooid om met deze twee mensen in zee te kunnen gaan. Hun opzet móést slagen.'

Had het OM een keus? Een kroongetuige zet je pas in als alle andere middelen hebben gefaald.

Flokstra: 'Een kroongetuige mag niet liegen en deze twee kroongetuigen spreken elkaar tegen. Het OM had de deal moeten opzeggen of er nooit aan moeten beginnen.'

Meijering: 'Of op z'n minst in hun requisitoir aangeven: we zien een aantal tegenstrijdigheden, en we laten het oordeel over aan het hof.'

Maar dan zeg je feitelijk: het is mislukt.

Meijering: 'Jammer dan. Het zijn toch magistraten? Juist jegens kroongetuigen moeten zij heel kritisch zijn, maar er werd met twee maten gemeten. Belastende getuigen werden niet aangepakt, en getuigen die de kroongetuigen tegenspreken werden tot aan hun enkels afgezaagd. Dat doet iets met mij, als advocaat en als mens. Het stormde, hagelde en bliksemde in dit proces. En zij bleven maar mooi weer spelen en in hun zwembroek rondlopen.'

Is deze zaak onder uw huid gekropen?

Meijering: 'Meer dan dat.'

U bent boos.

'Ik ben fel, ja. En daar is alle reden toe. Weet je dat wij in alle serieusheid hebben overwogen om het pleidooi heel kort te houden?

Flokstra: 'Gewoon alleen de kern.'

Meijering: 'Omdat de tegenstrijdige feiten zo overduidelijk zijn.'

Flokstra: 'En de leugens.'

Meijering: 'We overwogen om maar één kort dagje te pleiten.'

Flokstra: 'Je hebt steeds die angst: ziet het hof dit wel? Zien zij ook dat dit niet klopt?'

Meijering: 'Daarom hebben we toch zo'n enorm pleidooi, van 2.250 pagina's, geschreven.'

Flokstra: 'Voor mij is dat overigens pure arbeidsvreugde. Dat is waarom ik advocaat ben geworden. Natuurlijk is er ergernis, maar soms ook lekkere ergernis, dat je tegen elkaar loopt te ijlen: moet je dit nou weer zien, het is toch niet te geloven.'

Nico Meijering en Christian Flokstra.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Hebben jullie weleens informeel contact met deze aanklagers?

Meijering: 'Nooit. Ik wil dit beeld overigens wel nuanceren: zo'n houding van het OM zien we alleen in grote, mediagenieke zaken. Mijn beeld van het OM in Nederland is heel positief. Maar in Passage is alles heel persoonlijk geworden. Tegen Dino en tegen mij. Dan sta je niet te popelen om met elkaar te gaan dijenkletsen in de kroeg.'

Flokstra: 'Met sommige officieren sta je nou eenmaal liever in de kroeg dan met andere. Dat geldt voor advocaten overigens ook.'

Lagen jullie weleens wakker van deze zaak?

Meijering: 'Het gekke is, sinds het hof zei: over twee weken doen we uitspraak, word ik elke nacht wakker. Daarvoor nooit. Ik schrik wakker en zie het moment voor me dat we daar zitten - er zijn maar vijf mensen die weten wat de uitspraak wordt: drie raadsheren en twee griffiers - en die gaan ons dat dan vertellen. Dan krijg ik zo'n scheut door m'n maag van o shit, lig ik een uurtje wakker en loop in gedachten alles nog eens na...

Flokstra: 'Ik slaap als een roos.'

Meijering: '...totdat ik weet: nee, dit kan haast niet misgaan.'

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Waarom het Passageproces zo omstreden is

Wat is het passageproces?
In het liquidatieproces Passage stonden aanvankelijk elf verdachten terecht voor mogelijke betrokkenheid bij tien liquidaties in de onderwereld, in de periode 1993-2006. Twee verdachten overleden gedurende het proces (door ziekte en liquidatie). De zaak telde 180 zittingsdagen in eerste aanleg en 150 dagen in hoger beroep.

Wie zijn de hoofdverdachten?
Hoofdverdachte is Dino S. Hij wordt verdacht van betrokkenheid bij de moord op Kees Houtman (2005) en Thomas van der Bijl (2006). Hij ging in eerste aanleg vrijuit en kreeg slechts een half jaar cel wegens witwassen. In hoger beroep is nu levenslang geëist, net als tegen vijf andere verdachten. Tegen de rest 8 jaar cel of meer.

Wie zijn de kroongetuigen?
Peter la S. en Fred R. legden belastende verklaringen af. La S. benaderde het OM omdat hij vreesde voor zijn leven. Hij meldde zich in 2007; Kroongetuige Fred R. kwam tijdens het hoger beroep in 2013 in beeld.

Wat was de deal?
Het OM beloofde hen halvering van de strafeis; La S. 8 jaar, R. 15 jaar. In 2010 verklaarde La S. dat hij betaald had gekregen voor zijn getuigenis. Justitie bevestigde hem 'een lening' te hebben beloofd om een nieuw leven te beginnen. 'Alle bedragen die in de overeenkomst met La S. staan, zijn gebaseerd op veilig leven, wonen en werken', aldus de advocaat-generaal.

Wat is de kritiek?
Dat door de inbreng van de twee kroongetuigen niet waarheidsvinding maar veroordeling het doel is geweest van justitie. Ook de betaling leidde tot discussie. De twee kroongetuigen spraken elkaar bovendien op sommige punten tegen tijdens het proces.

Wat is het antwoord van justitie hierop?
Het OM heeft de deal met de kroongetuigen altijd verdedigd. In november van vorig jaar zei het daarover: 'Zonder het instrument kroongetuige ontlopen criminelen hun straf. Als La S. niet had verklaard, was er geen Passageproces geweest, waren er meer slachtoffers gevallen en waren daders en opdrachtgevers de dans ontsprongen. Dit is maatschappelijk niet te verantwoorden. Zonder de twee kroongetuigen waren we niet zover gekomen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden