REPORTAGE

Het stokpaardje van de Conservatieven: particuliere topscholen in arme wijken

Michaela Community School in Brent

Traditioneel en heel serieus zijn de Free Schools, het stokpaardje van de Conservatieven in de verkiezings-schoolstrijd met Labour. Particuliere topscholen in arme wijken.

Fatima bij de computer met achter haar Amrutha (midden) en twee andere klasgenootjes. Beeld Thijs Wassink

Zes schoolkinderen kijken geduldig maar vol verwachting naar mijn handen waarin een mes en vork rusten. 'We kunnen pas na u beginnen met eten', fluistert de 12-jarige Fatima. Kort na aanvang van de middaglunch, vlekkeloos opgediend door haar klasgenootje Ashauni, neemt Amrutha het woord. Zij fungeert als tafelhoofd.

'Meneer', zegt het Brits-Indiase meisje, terwijl ze haar gebakken aardappel (in de schil) aansnijdt, 'vindt u dat het stemrecht moet worden verlaagd naar 16 jaar?' Het is het begin van een geanimeerd gesprek.

Lunch is een serieuze aangelegenheid op de Michaela Community School in Brent, een berooide buurt in Noordwest-Londen. De 120 strak geüniformeerde leerlingen zitten aan twintig tafels die elk zijn vernoemd naar een land. Ze praten over het thema van de dag. Net voor het toetje (cake of ijs) brengt het tafelhoofd verslag uit aan de zaal, waarna een kort applaus volgt.

Aan elke tafel zit een volwassene. Dat kan een docent zijn, een ouder of een bezoeker, niet zelden een onderwijskundige.

Educatief vlaggenschip

Michaela is een van de vierhonderd zogeheten gratis Free Schools die in de afgelopen vijf jaar zijn geopend. Dit educatieve vlaggenschip van de Conservatieve Partij biedt plek aan 230 duizend kinderen. Het woordje 'Free' betekent dat ze niet onder de controle van de plaatselijke overheden vallen, zoals bij openbare scholen het geval is. Ze kunnen - met overheidsgeld - worden opgezet door ouders, docenten, liefdadigheidsorganisaties, bedrijven of zelfs door voetbalclubs. De meeste van deze scholen zijn traditioneel van karakter, waarbij kennis en discipline centraal staan.

Dat Michaela, begin dit schooljaar geopend, een geval apart is, heeft te maken met de oprichter en rectrix, Katharine Birbalsingh. In het najaar van 2010 werd ze van de ene op de andere dag de bekendste onderwijzeres van Engeland toen ze een toespraak hield op het congres van de Conservatieve Partij. Daarin uitte ze kritiek op het onderwijsbeleid van Labour dat volgens haar funest is gebleken, met name voor achtergestelde jongeren, door een gebrek aan structuur en door lage verwachtingen op intellectueel gebied.

Ze werd meteen ontslagen door de St Michael & All Angels school in het Zuidlondense stadsdeel Lambeth waar ze Frans doceerde.

Soorten scholen

STATE SCHOOL
Gewone openbare school, bestuurd door de gemeente

CHURCH SCHOOL
Religieuze staatsscholen, alleen toegankelijk voor kinderen van kerkgaande ouders

PUBLIC EN INDEPENDENT SCHOOLS
Privéscholen

GRAMMAR SCHOOLS
Staatsgymnasia (alleen middelbaar onderwijs), ontstaan in de middeleeuwen

ACADEMY SCHOOLS
Staatsscholen die onder toezicht van de rijksoverheid staan en geld mogen aannemen van (particuliere) sponsors. Ontstaan onder New Labour

Labour vs. Conservatieven

Het geeft aan hoe politiek gevoelig onderwijs ligt in het Verenigd Koninkrijk. De Free Schools zijn daarvan het symbool geworden. Labour, daarbij gesteund door de onderwijsbonden, ziet het liefst dat de overheid controle houdt over het basis- en middelbaar onderwijs, terwijl de Conservatieven de macht willen leggen bij burgers en organisaties.

In 2010 gaf toenmalig minister van Onderwijs Michael Gove ruim baan voor de Free Schools, door voorstanders geroemd als gratis scholen met het ethos van privéscholen. Ze zouden het klassenonderscheid verkleinen.

Het grote probleem bleek het vinden van gebouwen, zeker in gemeenten met een sceptisch, progressief bestuur. Dat merkte Birbalsingh bij het stichten van haar Free School. 'Ik heb jarenlang geprobeerd iets te vinden in Lambeth en Wandsworth, tevergeefs. Er was te veel weerstand. Nu zitten we hier, in Brent. De gemeente mag er blij mee zijn.'

'Hier' is een jarenzeventig-kantoorgebouw naast metrostation Wembley Park, aan het begin van de beroemde Olympic Way die uitkomt bij het beroemde stadion. 'Kennis is macht' staat er op een groot bord dat voor Arena House staat.

Met het gezicht naar de leraar

Dat blijkt. In de klaslokalen zitten de 12-jarige scholieren niet in groepjes, zoals op de meeste openbare scholen, maar allemaal met hun gezicht naar de leraar. Eerst kennis, dan vaardigheden, is het devies. Bij geschiedenis heeft een docent het over koning Oedipus, een deur verder ondervraagt zijn wetenschapscollega de kinderen over het atomisme en bij Frans leren kinderen zinnen, hun stem verheffend boven de akoestiek van de voorbijrazende metro's.

'Frankly, wat is frankly in het Frans', vraagt Barry Smith wanneer een leerling dit woordje is vergeten mee te nemen in een vertaling. 'Je ziet, we werken hier niet met plaatjes, zoals op andere scholen', zegt de talendocent, die niet alleen met 'mister' wordt aangesproken maar de jongens ook met 'mister' aanspreekt. 'Geletterdheid staat voorop en het werkt. Ze gaan bewijzen dat Engelsen wel degelijk een vreemde taal kunnen spreken.' De leerlingen volgen een traditioneel curriculum, met Mandarijn en Latijn als extra's, conform de filosofie van de genoemde bewindsman Gove. Deze is inmiddels vervangen omdat hij te slecht lag bij het onderwijsestablishment en daardoor een electoraal gevaar was.

Die gevestigde orde vindt Free Schools kostbaar, onnodig en elitair. Birbalsingh reageert fel. 'Geen enkel kind uit mijn school komt uit de middenklasse. De gemeente selecteert onze leerlingen, allemaal kinderen die de wijk weerspiegelen.' De meeste docenten komen uit Teach First, een project waarbij talentvolle personen uit het bedrijfsleven zijn gaan doceren op scholen in mindere buurten.

Niet allemaal succesvol

Niet alle Free Schools, hoe populair ook bij ouders, zijn een succes gebleken. In Derby werd de Al-Madinah basisschool onder curatele gesteld wegens financiële malversaties, vriendjespolitiek en seksediscriminatie. In Durham en Greenwich kregen Free Schools slechte rapportcijfers van de inspectie. In Harrow, niet ver van Brent en bekend van de gelijknamige kostschool, zijn er liefst zes, met steun van het Conservatieve gemeentebestuur. Dat beleid is geen toeval omdat Harrow twee kiesdistricten omvat waar het erom spant. De Tories hopen dat de schoolstrijd stemmen oplevert.

Bij monde van de onderwijswoordvoerder Tristram Hunt, een privaat opgeleide historicus, heeft Labour een stop op Free Schools aangekondigd, terwijl de Tories er nog eens vijfhonderd bij willen. 'We zijn waarschijnlijk net op tijd geweest,' zegt Birbalsingh. 'Net op tijd ook voor onze kinderen. Eentje vertelde me laatst dat ze het gevoel had haar jeugd te hebben verpest omdat ze naar een slechte basisschool is geweest. Dat ontroerde me.'

De school gebruikt twee verdiepingen; over vijf jaar zullen ze alle zeven in gebruik zijn. Tegen die tijd hopen mijn tafelgenoten klaargestoomd te zijn voor het hoger onderwijs. Fatima wil tandarts worden, Badr accountant, Ashauni denkt aan 'iets met sport'. Mogelijk is ze geïnspireerd door de gymlessen in het voetbalstadion.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.