Column

Het sterven der blanken

Zo rond de laatste eeuwwisseling beleefde de VS de meest verontrustende verandering in de sterftecijfers sinds de aidsepidemie. Die verandering werd veroorzaakt door drugs, alcohol en zelfmoord en voltrok zich voornamelijk onder oudere, laagopgeleide blanken.

null Beeld anp
Beeld anp

We wisten dat onder mensen van middelbare leeftijd het aantal zelfmoorden toenam, dat blanke vrouwen zonder middelbareschooldiploma veel gezondheidsklachten hadden, dat in arbeidersmilieus drugsverslaving een plaag was. Wat we niet wisten, was dat het zo erg was dat het sterftecijfer onder blanken enigszins steeg, en dat in het rijkste land ter wereld.

Nu weten we het wel, dankzij een nieuwe publicatie van Nobelprijswinnaar Angus Deaton en zijn echtgenote Anne Case. En natuurlijk zijn hun bevindingen meteen de nieuwe ideologische Rorschachtest in de discussie over hoe de Amerikaanse werkende klasse kan worden gered.

Veel conservatieven zien dit schokkende sterftecijfer als de zoveelste aanklacht tegen het moderne liberalisme met zijn mengeling van morele rekkelijkheid en verzorgingsstaat-bemoeizucht.

Maar, werpen progressieve mensen tegen, als sociaal-liberalisme en de verzorgingsstaat het probleem zijn, waarom gaat dan het sterftecijfer van de arbeidersklasse alleen in de VS zo omhoog? In de meer seculiere en socialistischer regio van de Europese Unie gaat het sterftecijfer onder blanken nog steeds omlaag, wat Deaton en Case niet nalaten te benadrukken.

Dat steunt het aloude argument van de liberalen dat de Amerikaanse arbeidersklasse niet het slachtoffer is geworden van afhankelijkheid en losbandigheid, maar van stagnerende lonen, gaten in het sociale vangnet en een economisch beleid dat de rijkdom wel alleen naar boven herverdeelt.

Maar ook in dit opzicht zijn de gegevens van Deaton en Case verwarrend, want als het alleen aan economische stress zou liggen, zou je verwachten dat de sterftestijging scherper zou zijn onder zwarten en Latino's. Onder hen is de werkloosheid immers veel hoger en ook in rijkdom lopen ze achter.

Ross Douthat

Lees hier het verhaal uit The New York Times.

Sterftecijfer stijgt bij Amerikaanse blanke mannen van middelbare leeftijd.

Toch is het sterftecijfer onder minderheden in de VS juist tussen 1999 en 2013 steeds lager geworden, net als in Europa, en met name onder Afrikaans-Amerikanen is het enorm gedaald. Onder de spanningen van de dotcom-crisis en de recessie gaven alleen de blanke Amerikanen zich steeds meer over aan drank, drugs en de eeuwige rust.

Waarom alleen zij? Een mogelijk antwoord op die vraag is te vinden in een artikel uit 2012 van onder meer Andrew Cherlin en Brad Wilcox, respectievelijk vooraanstaand links en rechts geleerde, over huwelijk en gezin. Zij stellen vast dat het praktiserend geloven de afgelopen jaren sneller is afgenomen onder laagopgeleide blanken dan onder laagopgeleide Afrikaans-Amerikanen en Latino's.

Het artikel stelt dat blanke maatschappelijke instituties onder arbeiders van oudsher een 'burgerlijke morele logica' uitstraalden die werk, kerkbezoek, het kerngezin en opwaartse mobiliteit in zich verenigde. Maar in een tijdperk van stagnerende lonen, gebroken gezinnen en maatschappelijke ontwrichting lijkt deze logica niet langer op te gaan. Het gevolg is een toenemend gevoel dat er beloften verbroken zijn.

Om historische redenen hebben de Latijns-Amerikaanse en de zwarte gemeenschappen andere verwachtingen ontwikkeld, een ander model van gemeenschap en familie (breder en matriarchaal), een andere opvatting van succes. Deze verschillen brengen hun eigen problematiek met zich mee, maar ze scheppen wellicht een soort veerkracht, het vermogen om te gaan met stilstand en teleurstelling.

Als die mogelijkheid bestaat, lijkt het erop dat de liberalen gelijk hebben als ze de nadruk leggen op het economische aspect van de crisis in de arbeidersklasse. Maar het waarschuwt ook tegen de gedachte dat uitkeringen kunnen compenseren voor het gevoel van betekenis dat de blanke werkende klasse tot voor kort aan de samenhang tussen werk, geloof en gezin ontleende.

Wellicht kunnen groei, werkgelegenheid en een betere verzorgingsstaat helpen die samenhang nieuw leven in te blazen. Of misschien moet de blanke werkende klasse van Amerika zich cultureel aanpassen aan dit tijdperk van betrekkelijke stilstand en iets opsteken van de veerkracht van gemeenschappen die eraan gewend zijn een moeizaam bestaan te leiden in de schaduw die de veronachtzaming door de elite over hun leven werpt.

Vertaling: Leo Reijnen © NYT

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden