Bellen metOnze vrouw in Libanon

‘Het stadshart van Beiroet lijkt nog het meest op een warzone, ik voel me er niet meer veilig’

Vlak voor correspondent Ana van Es op reis zou gaan, legde een grote explosie de Libanese hoofdstad Beiroet, haar standplaats, in puin. Nu, bijna twee maanden later, is ze weer thuis en vertelt hoe de stad erbij ligt. ‘Mensen gaan zich raar gedragen als alles om hen heen stuk is.’

'Beiroet werd vroeger het Parijs van het Oosten genoemd; dat is een belachelijk cliché. Maar je kon de stad wel vergelijken met bijvoorbeeld Napels: er waren prachtige gebouwen. Nu is het in grote delen van de stad een onverlichte puinzooi.' Beeld EPA

Ha Ana, na een korte vakantie ben je net weer terug op je standplaats in Beiroet. Hoe ligt de stad er nu bij?

Ik was net uit eten met een vriendin en we staan nu op het punt om naar een café te gaan. Er zijn dus delen van de stad waar zaken weer open zijn, ja. Niet het hele centrum is geraakt.

Maar de wijk waar ik woon – het stadshart – ligt nog wel in puin. Het was daar vóór de explosie heel bruisend, een plek waar 24 uur per dag alles doorging. Achter mijn huis was zelfs een straat vol cafés. Je kon daar van woensdag tot zaterdag echt over de hoofden lopen. Midden in de nacht kon je er veilig over straat. 

Maar nu is die plek heel grimmig, zonder straatverlichting, daar valt niet meer uit te gaan. Het lijkt nog het meest op een warzone, ik voel mij niet meer veilig om alleen over straat te gaan. Als ik daar in m’n eentje moet wachten op een taxi, is dat echt creepy. Eigenlijk is het hele ‘stadshart’ - met name de christelijke wijk Ashrafieh - nu dus een griezelige, verlaten plek, vooral ’s avonds. Dat baart mij erg veel zorgen.

Er is het gevaar van kleine criminaliteit. Zaterdagavond liep ik vanuit mijn huis naar het dichtstbijzijnde winkeltje en toen werd ik klemgereden door een auto met een vent erin die god weet wat wou. Ik had een grote zaklamp bij me en scheen hem vol in zijn gezicht. Toen taaide hij weer af. Zoiets heb ik nooit eerder meegemaakt in Beiroet.

Het zegt iets over de sociale verhoudingen die veranderd zijn: mensen gaan zich raar gedragen als ze geen eigen huis meer hebben en alles om hen heen stuk is. Ze hebben tekort aan geld en dat voel je ook. Je moet op je spullen letten. Dat was vroeger niet zo.

Is er wel iets gerepareerd of hersteld de afgelopen weken?

Zo op het eerste gezicht is er vooral veel opgeruimd. De straten zijn weer grotendeels schoon. Met name particuliere bewoners doen dat. Ze vegen het puin bijeen en ze kopen van hun eigen geld nieuwe ramen. Er gebeurt dus veel.

Maar het grote herstelwerk moet echt nog beginnen. Veel huizen staan nog leeg, omdat ze te kapot zijn om erin te wonen. Veel winkeltjes zijn nog dicht en gaan misschien helemaal niet meer open.

Het geld ontbreekt voor wederopbouw. Libanon zat al in een zware economische crisis vóór de explosie plaatsvond, het land was praktisch failliet. Dus de overheid heeft niet genoeg geld. Veel mensen zijn daarom elders gaan wonen of vertrokken.

Het gaat me erg aan het hart. Beiroet werd vroeger het Parijs van het Oosten genoemd; dat is een belachelijk cliché. Maar je kunt de stad wel vergelijken met bijvoorbeeld Napels: er waren prachtige gebouwen, het was er gezellig en qua veiligheid was er nooit enig probleem. Nu is het in grote delen van de stad een onverlichte puinzooi waar soms wat figuren doorheen struinen met vage bedoelingen.

Waar wonen de 300 duizend daklozen die de explosie veroorzaakte inmiddels?

Het is niet zo dat mensen hier onder een stukje zeil op straat slapen. Dat heb ik tenminste niet gezien.  Veel Libanese families hebben een zomerhuisje in de bergen. Dat klinkt chiquer dan het is – het zijn vooral simpele huisjes om in de zomer de drukte en hitte van de stad te ontvluchten. Anderen wonen tijdelijk bij familie. Of ze zijn het land uit. Veel Libanezen hebben een tweede paspoort. Dat komt door de vele oorlogen die in deze regio hebben gewoed. Libanon is echt een migratieland. Dus sommige mensen trekken weg.

Hoe houden mensen de moed erin?

Nou, niet eigenlijk. Iedereen is een beetje depressief. Bij iedereen met wie ik spreek merk ik hetzelfde: deze explosie is nog niet goed verwerkt. ‘Hoe moet dit nu verder?’, vragen mensen. Niemand weet het antwoord eigenlijk.

Hoe lang gaat het herstel nog duren denk je?

Lang. Men is eerst nog bezig om een nieuwe regering te vormen. De vorige regering viel een week na de explosie. Er wordt nu nog volop door partijen onderhandeld over ministersposten. Hezbollah wil een vinger in de pap, anderen willen dat absoluut niet. De politiek staat daarom een beetje stil. Dus de wederopbouw staat ook een beetje stil.

Op straat zie je wel een paar internationale hulpverleners aan het werk: het Rode Kruis en Artsen zonder Grenzen zag ik. Maar mijn indruk is toch vooral dat Libanezen zelf zo goed en zo kwaad als het gaat de boel opknappen.

De knal sloeg destijds ook een glazen pui uit jouw eigen appartementencomplex. Kan je daar wel blijven wonen?

Ik woon nog in hetzelfde appartement. De schade binnen is hersteld door de verhuurder. Maar de voorgevel beneden bij de ingang van het complex ligt er nog wel uit. Ik blijf er voorlopig wel. Ik red me wel. 

Is er al meer duidelijk over de oorzaak en de schuldigen van deze ramp?

Dat blijft een vaag verhaal. Het is wel zeker dat er een enorme lading ammoniumnitraat in de haven is ontploft. Het is ook zeker dat al jaren bekend was bij de autoriteiten dat dit er lag. Ze zijn meerdere keren gewaarschuwd, maar er is nooit ingegrepen.

Maar hoe de initiële brand is ontstaan waardoor de boel kon ontploffen, is nog steeds onduidelijk. Ik betwijfel of we dat ooit te weten komen. Probleem is dat er niet meteen toestemming is gegeven voor internationaal onderzoek. En Libanon is niet echt in de positie om zo’n onderzoek zelf onafhankelijk uit te voeren. Daarvoor zijn de belangen van diverse partijen te groot.

Gaat Europa er nog wat van merken als het niet lukt om Beiroet op te bouwen?

We zitten nu op een omslagpunt. Als het politici lukt om snel allemaal dezelfde kant op te gaan kijken, dan zie ik de herbouw uiteindelijk ook wel vlotten. Maar op dit moment hangt er geen optimistische sfeer. Je hoort twijfel als je met mensen praat. Twijfel of ze willen blijven.

Als de wederopbouw niet lukt, gaat Europa daar zeker wat van merken. Op dit moment gaat bijvoorbeeld het gerucht dat de 1,5 miljoen Syrische vluchtelingen die in Libanon wonen niet meer welkom zijn. Onlangs hoorde ik zelfs dat er zowel Syriërs als Libanezen zijn opgepakt toen ze met bootjes naar Cyprus probeerden te komen. Dat laat wel zien dat het niet goed gaat. 

Als het hier in Libanon politiek onrustig blijft en de wederopbouw uitblijft, krijg je voor Europa een zeer onwenselijke situatie. Want dan komen mensen linksom of rechtsom naar Europa toe.

Meer lezen over de explosie in Beiroet?

Een ooggetuigeverslag van Volkskrant-correspondent Ana van Es direct na de explosie Beiroet: ‘De klap die volgt, bezorgt mij hoofdpijn en suizende oren’

Ahmed overleefde de oorlog in Syrië, om nu alsnog alles te verliezen bij de explosie in Beiroet. Lees hier zijn hartverscheurende verhaal.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden