Het spook van de opera

Zijn opera Sunken Garden kreeg forse kritiek. Inmiddels moet schrijver David Mitchell erom lachen.

David Mitchell, de Britse succesauteur van romans als het vorig jaar verfilmde Cloud Atlas, heeft over recensies doorgaans niet te klagen. Maar toen hij half april de eerste besprekingen onder ogen kreeg van Sunken Garden, de '3D-filmopera' van Michel van der Aa waarvoor hij de tekst schreef, moest hij er even bij gaan zitten.


'Zo bijtend had ik het nog nooit meegemaakt', bekent Mitchell vanuit Ierland aan de telefoon. 'Het leek alsof Britse operacritici gezamenlijk ten strijde waren getrokken en hadden besloten: deze opera moet dood.'


In het avondvullende stuk, deels met geavanceerde 3D-filmtechniek gemaakt, gaat een documentairemaker op zoek naar verdwenen personen. Hij vindt ze in een tropische tuin, waar hun zielen door een raadselachtige miljonaire worden leeggezogen. Door dit horrorachtige verhaal vervlecht Mitchell noties over lichaam en ziel, geestelijke trauma's en schuldgevoel. Na de Londense wereldpremière signaleerden operakritieken een 'ingewikkeld en ondoorzichtig libretto', met 'dunne personages' en een 'armzalige plot'. En al pakten latere recensies gunstiger uit, van welwillend tot ronduit positief, Mitchell moest eerst nog door de zure appel van The Telegraph heen bijten. 'Zelden was het mijn lot', opende de criticus, 'om zoiets opgeblazens te moeten doorstaan als het gewauwel dat opstijgt uit dit ding.'


Je zou denken: een gelauwerd auteur haalt daar z'n schouders over op.

'Inmiddels wel, maar die ochtend trof het me als een volslagen verrassing. Over de heftige reacties heb ik nog weken nagedacht. Ik vermoed dat operarecensenten zichzelf zien als de poortwachters van een kostbare traditie. Wie daar aankomt, bemoeit zich met iets dierbaars.'


Werkt operakritiek wat dat betreft anders dan de literaire?

'Dat is wel mijn ervaring. Recensenten kunnen een roman nooit kapot schrijven. Sterker nog: het komt voor dat een boek louter slechte kritieken krijgt, maar door mond-tot-mondreclame toch uitgroeit tot een bestseller. Het operawereldje zit anders in elkaar. Over de toekomst van Sunken Garden beslissen wereldwijd misschien vijftig operadirecteuren. Dan hebben recensies veel invloed.'


Voor een eerdere opera, Wake, hebt u in 2010 samengewerkt met Klaas de Vries. Wat hebt u met Nederlandse componisten?

'Zowel Klaas als Michel heeft me benaderd na het lezen van Cloud Atlas. Aanvankelijk hield ik de boot af met als argument: geen tijd. Maar ja, als je ze eenmaal leert kennen zijn het intelligente, geestige en fantasierijke mensen, voor wie ik mijn isolement graag verlaat.'


Inmiddels bent u een volleerd librettist?

'Eerlijk gezegd kon ik over zaken als karakterontwikkeling en plot van Wake weinig leren. Dat had te maken met de bijzondere aanleiding: het herdenken van de vuurwerkramp in Enschede. Als er echte slachtoffers zijn gevallen, schrijf je met waardigheid en respect. Voor Sunken Garden kreeg ik evenwel carte blanche. In essentie is het libretto een novelle in dialoogvorm, met ruimte voor muziek en film.'


Hebt u zich verdiept in aloude discussies over de relatie tussen muziek en woord?

'Dat had ik misschien moeten doen, maar Michel bood me een gemakkelijke uitweg. Als ik de tekst leverde, zou hij de noten wel fiksen.'


Op zijn verzoek hebt u allerlei cultuurhistorische verwijzingen geschrapt. Van der Aa hield de tekst liever eigentijds.

'Maar onder de oppervlakte sluimeren nog altijd de oude archetypes van de opera. De held die in de onderwereld afdaalt om zijn meisje te redden: Orpheus. De repercussies van een pact met de duivel: Faustus.'


Staan componisten nu en masse voor uw deur?

'Eh, ik heb mijn uitgever plechtig moeten beloven dat ik voorlopig geen zijwegen meer insla. Mijn volgende roman laat alweer te lang op zich wachten.'


Sunken Garden zou daarvan een vroege uitloper zijn.

'Aanvankelijk ging het inderdaad die kant op. Nu resteert alleen de naam van een personage: Marinus. Die krijgt in mijn nieuwe boek twee incarnaties: een oude Chinese man en een jonge Afrikaans-Amerikaanse vrouw.'


Wat wordt de titel?

'Wist ik het maar. Gisteravond was ik nog op titeljacht, maar ik heb wederom niets gevonden.'


Uitverkocht

Alle voorstellingen van Sunken Garden zijn uitverkocht. Op 2 juni wordt David Mitchell door Wim Brands geïnterviewd in de Amsterdamse Vondelkerk; hf.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden