Het speelgoed was beter

Eerst was er het speelgoed naar de film, nu zijn er de films naar het speelgoed. Van Captain America en de smurfen tot de verfilming van Zeeslag en Monopoly.

Vroeeeeeem - daar scheurt Captain America voorbij door het bos, op zijn met tal van snufjes opgetuigde WO II Harley-Davidson motor, op de hielen gezeten door een roedel gemotoriseerde nazi's. Ho, nu is er plots ook vijandig kanonvuur van voren. Wat doet de held? Die leunt voorover over het brede stuur, trekt zijn onverwoestbare en multifunctionele schild van zijn rug en klikt het in een beweging vast als kogelvrij motorscherm - handig!


Het is een voor de plot volstrekt overbodige, maar wervelend gefilmde achtervolgingscène uit Captain America: The First Avenger, de 3D-film die vorige week in wereldpremière ging, en vanaf deze week ook in de Nederlandse bioscoop te zien is. Precies het soort scène waar speelgoedfabrikanten op aanslaan, want ideaal te vertalen naar een speelgoeduitvoering, inclusief zo'n vastklikbaar schild.


Waar de mal voor plastic poppetjes en voertuigjes voorheen pas na de filmopnames in werking werd gezet, schuiven vertegenwoordigers van speelgoedbedrijven tegenwoordig al in het vroegste stadium aan bij de Hollywoodstudio's. Hun scenariowensen, of -eisen: veel kostuumwisselingen, veel bijfiguren, veel uiteenlopende voertuigen en veel accessoires. 'Speelgoedvriendelijk' filmen, heet dat.


Deze zomer riep het Amerikaanse tijdschrift Time de speelgoedfabrikanten enigszins cynisch uit de tot 'de nieuwe Hollywood-auteurs'. Paramount-president Adam Goodman, productiehoofd van de studio achter Captain America en Transformers, liet weten dat een afgevaardigde van speelgoedkolos Hasbro inmiddels standaard deel uitmaakt van het artistieke blockbuster-team. Zijn collega Brad Globe, van Warner Bros, die dan weer intens samenwerkt met fabrikant Mattel, benadrukte het belang van elementen 'waar kinderen mee kunnen spelen'.


Wie een Nederlandse speelgoedzaak binnenstapt, hoeft slechts een blik te werpen op de Lego-schappen om het financiële belang achter de kruisbestuivingen op waarde te kunnen schatten. Star Wars, Pirates of the Caribbean en Harry Potter-kliksteentjes bepalen het aanbod, voor de allerkleinsten is er Cars-duplo. Net vorige week gepresenteerd op de Comic-Con in San Diego, 's wereld voornaamste presentatiepodium voor filmspeelgoed: de nieuwe Batman-Lego lijn, rondom The Dark Night Rises (verwacht in 2012) van Christopher Nolan. Uiteraard stond er dit jaar in San Diego ook een kolossale smurf opgesteld, vanwege The Smurfs in 3D, de film die de blauwe wezentjes weer terug in het Amerikaanse speelgoedschap moet brengen, vanaf volgende week te zien.


De eerste Star Wars film, uit 1977, bracht een revolutie teweeg in Hollywood én de speelgoedzaak. Regisseur George Lucas wist de rechten op de merchandising grotendeels in eigen hand te houden, daar de filmstudio zich onvoldoende realiseerde hoe waardevol het intellectueel eigendom was. Volgens schattingen garandeert de Star Wars-franchise, los van de verdiensten van de films zelf, inmiddels een jaarlijkse omzet van 500 miljoen dollar. Een fors deel van het geld gaat naar het bedrijf Lucasfilm, dat daar praktisch niks voor hoeft te doen. 'Dat was de klassieke manier', zegt Nikolaj Hansen, directeur van de Nederlandse tak van speelgoedfabrikant Hasbro, 'waarbij speelgoedmakers Disney, Star Wars of Marvel betaalden voor een licentie.'


Door die volgorde in 2007 om te keren, bewerkstelligde Hasbro, een van 's werelds grootste speelgoedbedrijven, een tweede speelgoedrevolutie in Hollywood. Transformers, de al decennia oude speelgoedrobots van de speelgoedfabrikant, werden middels een blockbuster nieuw leven ingeblazen, waarna de verfilming van G.I. Joe-poppetjes al snel volgde (G.I. Joe: The Rise of Cobra, 2009). Films naar het speelgoed, in plaats van andersom.


De Nederlandse Hasbro-directeur Hansen: 'Ik mag niet ingaan op de details van de overeenkomsten, maar wij bezitten zelf de rechten op Transformers en G.I. Joe. Tegelijk hebben we ook nog steeds een langlopende overeenkomst met Marvel, waarmee we nu de Captain America-producten aanbieden. In Nederland is die held minder bekend, dus hier brengen we een beperktere speelgoedlijn uit.'


Dat een geslaagde blockbuster geen garantie is voor een spectaculaire speelgoedverkoop, bewees Avatar (2009) van James Cameron. De blauwe poppetjes naar 's werelds (wat verkochte kaartjes betreft) meest lucratieve film werden geacht een plaats in te nemen naast Star Wars, maar presteerden vooralsnog slechts matig in het schap. Een mogelijke reden: Avatar was net niet infantiel genoeg voor een speelgoeddoorbraak. Een soortgelijk effect werd geconstateerd bij de vorige Batman film The Dark Night; die was zo naargeestig dat de speelgoeddoelgroep (jonge kinderen) geen aansluiting kon vinden - een marketingdilemma.


Na de eerste filmsuccessen van het eigen speelgoed, schokte Hasbro een paar jaar geleden Hollywood met de aankondiging van verfilmingen van de populairste bordspelen uit de speelgoedstal. Zeeslag, Monopoly en Risk worden momenteel omgebouwd tot speelfilm. Daar werd in de media lacherig op gereageerd; de ideeënarmoe te Hollywood kende kennelijk geen grenzen. Hasbro-topman Brian Goldner begreep de kritiek niet; een bekend merk is een bekend merk. Dat de genoemde bordspelen vrij zijn van welk verhalend element dan ook, deed er voor de speelgoedman niet toe.


Voor de verfilming van Monopoly zegt Goldner de Britse sterregisseur Ridley Scott (Blade Runner, Alien) te hebben gestrikt. 'Het wordt een familiefilm', verklaarde de speelgoedfabrikant op een filmpremière. En over Zeeslag: 'Alles wat je van een zeeslag-film verwacht.'


Battleship gaat als eerste van de reeks in première, in 2012. R&B zangeres Rihanna zal haar debuut maken als actrice, en speelgoedpoppetje.


Joe Johnston (61), regisseur van Captain America: The First Avenger, werkte als ontwerper aan de eerste Star Wars film uit 1977, die de relatie tussen films en speelgoed voorgoed veranderde. Hij bepaalde - onder meer - het design van de legendarische film én speelgoedfiguurtjes Yoda en Boba Fett. Ook won Johnston een Oscar voor zijn visuele effecten in het eerste Indiana Jones-avontuur Raiders of the Lost Ark.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden