Het slimme prinsenkind van GroenLinks

Hij is zonder meer een groot politiek talent. Vandaag werd bekend dat hij de nieuwe leider is van GroenLinks. Wat is er nou echt en wat is er onecht aan Jesse Klaver? In 2013 werd hij geportretteerd door Jan Tromp.

Jesse Klaver, de nieuwe fractievoorzitter van GroenLinks. Beeld anp

Vaak is het alsof een oude geest huist in zijn jonge lichaam. Hij kan praten als Brugman. Maar de onwrikbaarheid waarmee hij spreekt, doet vermoeden dat hij meeloopt in de politiek sinds de jaren van Den Uyl. Dat is niet zo.

Hij is 26, Jesse Klaver is Kamerlid sinds 2010. Hij ging in 2012 de op voorhand hopeloze verkiezingscampagne leiden voor GroenLinks. Op zichzelf was dat dapper, er waren er genoeg die hun snor drukten voor de ondankbare klus. Bij de start van de campagne hield hij een peptalkje, Corneliani colbert over de rug van de stoel, de mouwen van het goed gesneden overhemd opgestroopt. Het ging zo: 'Ik heb nieuws voor jullie. Ik heb nieuws voor heel Nederland. GroenLinks is meer. GroenLinks is meer dan die ene leider. Wíj zijn GroenLinks.' Sowieso klinkt het als een rare, geforceerde tekst; uit de mond van een 26-jarige is het eigenlijk niet te plaatsen.

Maar zijn geestdrift (en zijn slimheid en zijn doelgerichtheid) kunnen ook overtuigen. In de late zomer van dat jaar leidde hij de debatten tussen Sap en Dibi over het lijsttrekkerschap van de partij. Opnieuw die opgestroopte mouwen, maar daar ook een flux de bouche en flair zoals je die bij weinig gespreksleiders aantreft.

Hij weet veel, zo jong als hij is. Van de wet Werken naar Vermogen wist hij als het erop aankwam misschien wel meer dan de verantwoordelijke staatssecretaris. Hij is een perfectionist, in alles. Hij let op details. Al een jaar zijn hij en zijn vriendin het huis dat ze hebben gekocht in Den Haag aan het verbouwen. Hij leeft gedisciplineerd. Pas toen hij 21 was, dronk hij alcohol. Voordien geen druppel. Hij hield zichzelf voor: het is niet goed voor je. Bovendien: er is werk te doen.

Grenzeloze ambitie

De ambitie is grenzeloos. 'Het is iets in mij', zei hij in 2011 in Trouw. 'Toen ik zestien was, werd ik iedere ochtend al wakker met het gevoel: hoe gaan we de wereld vandaag weer eens verbeteren?' Mensen uit zijn omgeving weten dat hij op zijn achttiende voor het eerst verklaarde minister-president van Nederland te willen worden. Hij was 23 en het jongste lid ooit van de SER, verzamelplaats van grijze mannen. Tegen de Volkskrant zei hij over zijn keuze de politiek als werkterrein op te zoeken: 'Als politicus krijg je de kans om geschiedenis te schrijven.' Veel relativering zit er niet in zo'n zinnetje. Daar worden de dingen oud van.

Wie je ook spreekt, iedereen ziet in Jesse Klaver een uitzonderlijk politiek talent, een aantal mensen beschouwt hem als een groot cadeau voor een partij in de rui. Maar altijd is er ook de moeilijk te beantwoorden vraag: wat is nou echt aan hem en wat is onecht? Er zijn er genoeg die geen greep op hem krijgen. Het kan zijn dat hij gewoon nog te jong is voor een uitgebalanceerd politicus. 'Jesses tijd komt misschien nog', zegt een van zijn observanten binnen GroenLinks. 'Hij is zichzelf nog aan het polijsten', zegt een ander. Dat polijsten doet hij altijd, of bijna altijd op een innemende manier. 'Het is moeilijk om een hekel aan Jesse te hebben', zegt een derde.

Desondanks blijft het een intrigerende vraag, de vraag naar de authenticiteit van het jonge Kamerlid. Zijn moeder heeft voor hem gezorgd, zijn opa heeft hem gevormd. Moeder was al jong alleenstaand, omdat zijn Marokkaanse vader uit het zicht verdween. Ze beschermde haar jongen als een prinsenkind. Toen hij twaalf was bracht ze hem nog steeds naar school. Hij mocht niet alleen de stad in. De 'stad' was Roosendaal.

Zijn vorming kreeg hij van zijn grootvader. Opa had altijd verhalen over de wereld, opa probeerde hem altijd iets bij te brengen. Over de bouwkunst of over de landbouw of over de geldzucht. Dan zei hij: 'Jesse, de crises zullen zich steeds sneller gaan opvolgen. Het probleem zit in de geldcreatie.' Waarna Jesse de aan het marxisme ontleende visie op het bankwezen kreeg uitgelegd. Op den duur zou het systeem aan zichzelf te gronde gaan, beloofde opa. Voordien was er nog veel werk aan de winkel. Opa spoorde hem aan zich met de wereld te bemoeien, juist als jongeling: 'Je moet jong zijn, Jesse, om verandering voor elkaar te krijgen. Want dan breek je nog door muren. En dan zie je de gevaren nog niet.'

Voor een politicus is Jesse Klaver behoorlijk straight. Tegelijk beheerst hij de finesses van het spel. Tussen het een en het ander zit een zekere spanning. Bruno Braakhuis, voormalig fractiegenoot: 'Hij is behendig. Hij is goed in staat om zijn opvattingen even opzij te zetten, omdat het even geen zin heeft die opvattingen in het spel te brengen.' Klaver zelf heeft over zijn opstelling gezegd: 'Je moet ook overleven.'

Anderen bevestigen die overlevingsdrift. Klaver zou Jolande Sap al lang hebben afgeschreven als fractieleider, maar het verhinderde hem niet haar campagneleider te zijn. Het vertrouwen van de fractie in het leiderschap van Sap was naar een dieptepunt gedaald toen ze nagenoeg solistisch besloot dat GroenLinks de politiemissie naar Kunduz zou steunen. Dat was begin 2011. Het vertrouwen is nadien niet meer hersteld.

In de zieke fractieverhoudingen die daarvan het gevolg waren, wordt Jesse Klaver 'een stille rol' toegeschreven. Het betekent dat hij zo weinig mogelijk positie koos. Hij heeft niet meegedaan aan de afbraak van Sap, hij heeft niet geprobeerd tot een wederopbouw te komen van de verstandhouding. Hij liet de bal zijn werk doen. De richtingenstrijd is onverminderd nog niet geconsolideerd. Klaver houdt zich erbuiten. Hoe leuk hij het ook vindt om te leiden, als de toestand link is, zal hij niet interveniëren, zeggen mensen uit zijn omgeving,

Ideale leider GroenLinks?

Is hij straks de ideale leider van GroenLinks na het interregnum van Van Ojik? Het belangrijkste bezwaar dat rondgaat is dat hij te weinig van de partij zou zijn, te veel een carrièrepoliticus zonder echte binding met de achterban. Juist nu GroenLinks diep is weggezakt, is een man/vrouw nodig met een warm kloppend hart voor de partij, zo wil dit verhaal. Het is een enigszins omslachtige wijze om te zeggen: Klaver is het niet.

Klaver gaat te veel zijn eigen gang, dat is wat je hoort. Hij gaat te snel. Op het partijcongres in het voorjaar van 2011 waar Jolande Sap werd gelanceerd stond Jesse Klaver in een bijprogramma. Hij hield een groot verhaal over de toekomst van de verzorgingsstaat. Het had de allure van de speech van de partijleider. Het was zíjn verhaal, het kwam uit zijn hoofd en uit zijn hart. Alleen, hij had niet door dat hij op dat moment de verhoudingen met voeten trad. Hij vroeg zich nadien af waarvoor hij zich moest verontschuldigen. Hoe kon hij nu zijn licht onder de korenmaat plaatsen?

Er is nog iets. Zoals Klaver moeilijk te grijpen is als persoon, zo is hij ook als politicus niet gemakkelijk te plaatsen. Hij wil ideologisch ongebonden zijn; het is de vraag of GroenLinks dat kan verdragen. Hij staat zich erop voor dat hij tot een generatie behoort die zonder zuilen is opgegroeid. Hijzelf is Brabander die woont in Den Haag, Nederlander met Indisch bloed van oma, half Marokkaans vanwege zijn vader. Hij beschouwt zich als katholiek, in zijn huis heeft het boeddhabeeld het kruisbeeld vervangen. 'Wij, mijn generatie, denken buiten vaste kaders', zegt hij dan. 'Grenzeloos.' En alsof hij het de klassieke GroenLinkser wil inwrijven: 'Ik denk niet in stromingen.'

Oudere GroenLinksers, mensen van de eerste uren van de partij, zijn geneigd hem als onbestemd te kwalificeren. Ze willen niet met naam en toenaam in de krant, maar ze maken duidelijk dat ze Klaver vinden thuishoren bij het libertaire D66. In deze vleugel van de partij zit men niet te wachten op 'een tweede Femke Halsema'.

Er staan supporters tegenover, GroenLinksers die gecharmeerd zijn van het zelfvertrouwen en de onverschrokkenheid van de kandidaat. Voor een twintiger is het misschien een beetje afwijkend, maar waarom zou dit opeens een handicap moeten zijn?

Jesse Klaver is zich ervan bewust dat hij in de gaten wordt gehouden. Onveiligheid is permanent aanwezig. Zo werkt het, hij vindt het spannend. Hij vertrouwt op zijn eigen drijfveren. Zijn vrienden zeggen: het is je kracht, Jesse, maar het is ook je valkuil.

Bart Eigeman is voormalig wethouder van Den Bosch. Hij volgt Jesse Klaver al vanaf diens achttiende. 'Ik gun hem dat hij zijn authentieke ambitie niet hoeft te verhullen. Wat ik hem gun is dat zijn onervarenheid hem niet wordt verweten. Maar dat de partij juist zegt: Yes, we hebben er een. Yes!'

CV Jesse Klaver

1986
Geboren in Roosendaal

2004
Vmbo-t aan Michael College in Prinsenbeek

2006
Stage Tweede Kamerfractie GroenLinks

2008
Social Work, Avans Hogeschool in Den Bosch

2006-2009
Bestuurslid en voorzitter Dwars, jongeren GroenLinks

2008-2010
Voorzitter CNV Jongeren

2009-2010
Lid Sociaal-Economische Raad

2010-heden
Lid Tweede Kamer voor GroenLinks

Jesse Klaver woont in Den Haag met zijn echtgenote Jolein.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.