Column

'Het schrijven van een biografie is als het aangaan van een huwelijk'

Journalist Lidy Nicolasen schreef De eeuw van Sonja Prins over dichteres Prins. Afgelopen week overleed de tweede zoon van de dichteres. Door die gebeurtenis denkt Nicolasen terug aan de familie die zij portretteerde. 'Een enkele keer vraag ik me wel eens af wat ze gedaan zouden hebben als ze nu hadden geleefd en er een tv-presentator met een limousine voor de deur had gestaan.'

Sonja Prins op de omslag van De eeuw van Sonja Prins.

Afgelopen week is ook Joris, de tweede zoon van de dichteres Sonja Prins, overleden. Hij was 78. Zijn tweelingbroer Michiel stierf op 75-jarige in hetzelfde jaar als hun moeder. Zij is 96 jaar geworden.

Zij leefde als een kluizenaar in een vervallen vakantiehuisje in de bossen van Baarle Nassau dat zij - bijna werelds - de Boshut noemde. De laatste weken voor haar overlijden werd ze naar een verzorgingshuis gebracht, waar ze medebewoners en verzorgers met een vork te lijf ging. Ten einde raad en in de war.

Haar lichaam had ze bestemd voor de wetenschap. Het lag kort na haar overlijden onopgesmukt en kwetsbaar in een kale kamer te wachten om te worden opgehaald. Er was niemand om haar uit te zwaaien. Soms vraag ik me af waar ze is gebleven, misschien dat het lijk nog ergens in een vrieskist ligt te wachten op een paar studenten. Joris is gecremeerd deze week, Michiel werd begraven, beiden omringd door geliefden.

Huwelijk
Het leven van Sonja heb ik opgetekend in De eeuw van Sonja Prins. Toevallig zei van de week iemand me dat het schrijven van een biografie is als het aangaan van een huwelijk. Je weet tevoren niet wat je moet verwachten. Daar schuilt een waarheid in. Er ontstaat door het uitpluizen van iemands leven een verbintenis, die het best te duiden is met familie. Sonja's tweeling ontmoette ik pas toen ze al in de 70 waren. Ik zag de jongetjes van toen, niet de bejaarde mannen die ze waren. Het koste me ook grote moeite ze met u aan te spreken en niet met hun voornamen. Ik had ze immers geboren helpen worden, hen zien opgroeien en hun eigen weg zien kiezen. Op papier had ik ze tot leven gewekt aan de hand van de vele brieven en dagboeken die me waren toevertrouwd.

Zoon Michiel las mee terwijl ik Sonja's boek schreef en plaatste de gebeurtenissen in hun perspectief. Toen ik Joris ontmoette, haalden we oude herinneringen op alsof we ze samen hadden beleefd. En het kon gebeuren dat ik dan zei, nee, nee, zo was het niet, jullie hebben toen zus of zo gedaan.

De tweeling was verwekt door een Fries met de naam Fokke, een werkloze zeeman die rondhing in de Rotterdamse haven, zoals velen in de crisisjaren tussen de beide oorlogen. Sonja was verliefd op hem, maar de Communistische Partij dwong haar met hem te stoppen op straffe van royement. Het verhaal gaat dat hij met de handen in de CPN-kas had gezeten, anderen beweren dat hij een NSB'er was.

Toen hij ontdekte dat Sonja zwanger was van hem, stalkte hij haar en zij vluchtte van Rotterdam naar Den Haag. Ze was inmiddels getrouwd. De kinderen moesten immers de naam van een vader hebben. Haar kersverse man vertrok de volgende dag naar de oost. Haar baby's kreeg Sonja op de Vrouwenvroedschool in Amsterdam, waar ze als onderzoeksobject voor studenten onderdak had gekregen. De navelstreng van de een zat om de nek van de ander, maar de baby's waren kerngezond en in de kliniek waren ze apetrots op 'hun' tweeling.

Ze nam met haar baby's intrek in een kamer op de Achtergracht. De kinderen lagen in een bedje met een schotje ertussen. Om ze uit elkaar te houden, tekende Sonja op hun hemdjes een zonnetje en een maantje. Als ze sliepen, ging ze even de straat op om ergens een hap te eten en boodschappen te doen. Toen de tweeling ouder en bewerkelijker werd, keerde Sonja terug naar haar moeder in Rotterdam.

Montessorischool
Sonja liet de opvoeding grotendeels aan haar moeder over, aan wier ijver we mede de Montessorischool in Nederland te danken hebben. Zij was getrouwd met Api Prins, de laatste bohémien van Nederland. Soms kon het niet anders dan dat Sonja's moeder insprong, bijvoorbeeld toen Sonja in concentratiekamp Ravensbrück zat en later omdat iemand in huis de kost moest verdienen. Het huwelijk was nooit iets geworden, ook al was Sonja nog bevallen van een dochter. De dochter was depressief en pleegde op volwassen leeftijd zelfmoord.

Joris werd na de oorlog naar Engeland gestuurd om aan te sterken. Hij leerde er cricketten, wat hem in Nederland tot in het nationale team bracht. Hij was totaal anders dan Michiel, die intellectueel en fysiek meer naar zijn tengere moeder aardde. Joris was groot, mooi en sportief, zoals Fokke moet zijn geweest. Hij was Sonja's apegatje, beweerde Michiel altijd jaloers.

Pas toen de jongens een jaar of 18 waren, kregen ze te horen dat de man die ze vader noemden, hun natuurlijke vader niet was. Ergens zwierf er een Fokke rond, een stoere arbeider waarmee Sonja het uit idealisme had aangelegd. De jongens wilden er niks van weten. Sonja heeft ze wel eens gevraagd op zoek te gaan naar de vader. Ze hadden het er niet graag over, ook niet tegenover mij. Een zeeman lag mijlenver weg van het intellectuele milieu waarin zij verkeerden, misschien was dat het.

Misschien hadden ze ook genoeg van de oeverloze familieperikelen. Een warme onderlinge band was er niet. Joris kwam eens per jaar bij zijn moeder, maar zij was te doof en hij sprak te moeizaam. Michiel en hij leefden in onmin hun eigen leven, wat eigenlijk voor iedereen spijtig was. Een enkele keer vraag ik me wel eens af wat ze gedaan zouden hebben als ze nu hadden geleefd en er een tv-presentator met een limousine voor de deur had gestaan. Dineetje voor allemaal? De camera draait. Sonja zou zoals ze de laatste tijd was die aandacht prachtig hebben gevonden. De jongens niet. Misschien ook maar beter zo. We moeten niet proberen een heel leven te helen, alleen omdat ons dat beter lijkt.

Lidy Nicolasen is redacteur van de Volkskrant. Iedere zaterdag schrijft zij een column voor Volkskrant.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden