Reportage Gaspijpleiding

Het Russische gas blijft stromen, en voortaan eindelijk ook naar China

De Power of Siberia is de eerste gaspijpleiding tussen Rusland (energie-exporteur nr 1) en China (energiegebruiker nr 1). Beeld Max Avdeev

Vroeger gingen de inwoners van het Russische Blagovesjtsjensk boodschappen doen in het Chinese Heihe, aan de overkant van de grens. Nu is het omgekeerd. Een nieuwe gaspijplijn verbindt nu beide landen, en Rusland kruipt dichter tegen China aan.

Bij de Amoer-rivier verdwijnt de gasleiding van 55 miljard euro plots uit het zicht. Drieduizend kilometer lang is de leiding te volgen geweest vanuit de lucht. Over besneeuwde heuvelruggen en dwars door de boreale naaldbossen van Siberië. Tot de duik onder de Amoer, de rivier op de grens tussen Rusland en China.

Na tien jaar onderhandelen en vijf jaar bouwen openen de Russische president Poetin en de Chinese president Xi maandag de Power of Siberia, de eerste gasleiding van Rusland naar China. Voor het eerst zal Russisch gas van west naar oost stromen. Daarmee komt er een einde aan het tijdperk waarin Rusland vrijwel volledig afhankelijk was van de Europese vraag naar gas.

De Power of Siberia is zo imposant als de naam doet vermoeden. Het project is de grootste investering uit de geschiedenis van Gazprom, het gasbedrijf dat onder controle staat van het Kremlin. Met 55 miljard euro aan pijpleidingen en gasfabrieken zet Rusland groots in op een toekomst dichter bij China.

Blagovesjtsjensk, de plek waar het gas maandag na drieduizend Siberische kilometers China in zal stromen. Beeld Max Avdeev

In Blagovesjtsjensk, de stad waar het gas in een tunnel onder de Amoer doorgaat, is ook boven het bevroren wateroppervlak te zien hoe Rusland China in de armen valt. Een paar kilometer stroomafwaarts hangt een gloednieuwe rode hangbrug: de eerste autobrug tussen Rusland en China, afgelopen vrijdag ingehuldigd. Stroomopwaarts ligt de bouwplaats van een futuristische kabelbaan: de eerste kabelbaan tussen Rusland en China, ontworpen door een Nederlands architectenbureau. De eerste treinbrug, die volgend jaar opengaat, hangt een paar rivierkronkels verderop.

Maar een blik op de Chinese overkant van Amoer verraadt dat Rusland niet de sterkste kaarten in handen heeft bij het bouwen van gezamenlijke bruggen en gasleidingen. De Chinese stad Heihe steekt het provinciale Blagovesjtsjensk de loef af met een skyline van reuzenraden, nieuwe winkelcentra en hoge flatgebouwen.

‘Ze bouwen als termieten’, zegt Sergej, een sneeuwruimer die vanaf de boulevard zag hoe de Chinese overburen zijn stad inhaalden: ‘Zie je die hoogste wolkenkrabber? Hebben ze in twee maanden neergezet.’

Blagovesjtsjensk was niet de plek die de Russen in gedachten hadden voor de gasverbinding met China. Een leiding ten westen van Mongolië zou korter zijn geweest. Dan zou Rusland de leiding ook nog kunnen gebruiken om andere landen van gas te voorzien in geval van teruglopende vraag of geopolitieke problemen met China. Maar de Chinezen eisten een oversteek bij de Amoer, naar het dichter bevolkte noordoosten van China, en kregen hun zin.

In vijf jaar hakten de Russen zich een weg door taigabossen waar de mens zich niet eerder gewaagd heeft. Tussen beren, en in temperaturen tot min 60 leverden ze een infrastructureel bouwwerk af dat qua omvang doet denken aan de megaprojecten uit de voormalige Sovjet-Unie. Alleen waren die bedoeld om grondstoffen makkelijker te vervoeren naar de eigen bevolking, niet naar een buurland.

Constructiewerk aan de gaspijplijn. Beeld Max Avdeev

Met de pijpleiding bereidt het Kremlin zich voor op een toekomst waarin de Europese gasmarkt minder zeker is dan de afgelopen decennia. Het is geen toeval dat Poetin in 2014 toch maar instemde met de Chinese eisen: dat was het jaar waarin de spanningen met de Europese Unie begonnen op te lopen door een annexatie en een gewapend conflict in Oekraïne. Een nieuwe gasleiding naar Europa, Nord Stream-2, liep vertraging op door kritiek van sommige EU-lidstaten over afhankelijkheid van Russisch gas. Een klant als Nederland wil zelfs helemaal van het gas af.

Met de Power of Siberia kan Rusland de komende 30 jaar 400 miljard euro aan gasopbrengsten tegemoet zien uit China. Als Gazprom maandag de gaskraan opendraait bij de Amoer, is China in een klap het grootste exportland – net iets groter dan Duitsland. Analyses voorspellen dat de Chinese vraag naar gas de komende decennia snel blijft groeien.

Een man staat aan de oever van de bevroren Amur rivier in Blagoveshchensk. Op de achtergrond is de Chinese grensstad Heihe te zien. Beeld REUTERS

Toch neemt president Poetin een gok met de pijpleiding. China kan veel makkelijker een andere gasleverancier vinden dan Rusland een importeur voor gas uit de Power of Siberia. Het is dus zaak voor Rusland om de verhoudingen met China niet te laten verslechteren tot die van periodes die opzettelijk zijn weggelaten in het streekmuseum van Blagovesjtsjensk, zoals slagen om de Amoer in 1900, een Chinese aanval op Russische grensposten in 1969 en andere militaire spanningen tijdens de tweede helft van de Sovjet-Unie.

Maar als het aan Rusland ligt, wordt de relatie juist inniger. Poetin heeft al plannen ontvouwd voor een tweede Power of Siberia, maar dan door Mongolië. ‘Ik weet dat die route ook niet eenvoudig is, maar een verkenning wijst uit dat het realistisch is, en onze Chinese partners neigen ook naar deze optie’, aldus de Russische president. In de grensprovincie Amoer stelde hij vorig jaar een gouverneur aan die vloeiend Chinees spreekt en sindsdien regelmatig door het noordoosten van China trekt om de samenwerking uit te breiden.

Ondanks de toekomstige inkomsten uiten wandelaars op de boulevard van Blagovesjtsjensk zich ingetogen over de snelle welvaartsgroei van hun zuiderburen. Zwijgend kijken ze toe hoe er ieder halfuur een hovercraft over het ijs suist met aan boord Chinezen die koopjes komen jagen of vakantie komen vieren. Een paar jaar geleden was het andersom.

‘Die gaspijp laat me niet warm of koud’, zegt Semjon Tretjakov ’s avonds in de neonlichten van de gebouwen aan de overkant. ‘Vroeger konden wij op bezoek bij hun, nu komen ze met z’n allen hier.’

Lees verder over Russisch gas
Zo verdeelt Nord Stream-2 Europese landen door de aanleg van een gaspijplijn. Gas en olie spelen een cruciale rol in Poetins staatskapitalisme Ondertussen bouwde Gazprom een nieuw hoofdkwartier , met als bijnaam de naald, in Sint-Petersburg: ‘de naald’ is het hoogste gebouw van Europa. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden