Het roken als keuze gaat de laatste fase in nu de rookruimte moet sluiten

Het kabinet volgt het vonnis van het Haagse Gerechtshof en wil dat de rookruimten in de horeca binnen twee jaar sluiten. Tegelijkertijd gaat de staat in beroep tegen het vonnis. Verwarrend, maar dat is het antirookbeleid al sinds het begin ervan in 2004. Hoe zat het ook weer?

2004: Recht op rookvrije werkplek, horeca uitgezonderd 2008: Rookverbod horeca, kleine cafés uitgezonderd 2014: Kleine cafés verliezen hun uitzonderingspositie 2017: Stichting Clean Air Nederland eist verbod op rookruimten horeca, maar verliest 2018: CAN wint hoger beroep, kabinet gaat rookruimten horeca sluiten vanaf 2020 Beeld Getty Images/iStockphoto

Waarom is 2004 zo’n belangrijk jaar in de rookdiscussie?

In dat jaar werd in de Tabakswet vastgelegd dat werknemers recht hebben op een rookvrije werkomgeving. Dat was in zekere zin de eerste, duidelijke overheidsingreep in het roken. Tot dan beklemtoonde de overheid altijd dat het ieders vrije wil is om te roken en waar dat geschiedt. De aanpassing van de wet leidde tot het fenomeen rookruimten – op de werkvloer, nog niet in de horeca.

Waarom werd de horeca aanvankelijk uitgezonderd en waarom gaat het nu al jaren voornamelijk over roken en horeca?

De horeca werd uitgezonderd omdat die bedrijfstak onlosmakelijk verbonden leek met (veel) rokende klanten en de schade ingeval van een rookverbod onoverzienbaar zou zijn. Daarbij: de overheid verdient ook aan roken en drank. Dit jaar komt ruwweg 2,5 miljard euro binnen aan accijns op het roken. In 2008 bepaalde de overheid alsnog dat ook personeel in de horeca recht heeft op een rookvrije werkplek en kwam er een rookverbod voor de horeca. Kleine cafés werden uitgezonderd, tot 2014. Onderwijl kregen ook veel horeca-gelegenheden rookruimten.

En waarom moeten die rookruimten nu weer dicht?

Het hof bepaalde dat rookruimten in strijd zijn met de geest van een verdrag van de Wereldgezondheidsorganisatie, dat mede is ondertekend door Nederland. Daarin beloven landen onder meer roken op geen enkele manier te faciliteren. Interessant is ook de overweging van het hof dat niet-rokers door sociale druk aangezet kunnen worden tot het inademen van rook. Omdat horeca tot het publieke domein wordt gerekend, heeft de overheid een rol bij de sluiting van de rookruimten. Dat is de reden dat het kabinet de sector nu nog twee jaar heeft gegeven om de ruimten te sluiten. Dat is het verschil met rookruimten in andere bedrijfstakken. Die hoeven alleen gesloten te worden als de leiding van het bedrijf dat bepaalt.

Tegelijk tekent de staat cassatie aan tegen het vonnis. Waarom?

De staat wil beter begrijpen wat het hof bedoelt met de uitspraak dat hij het roken op geen enkele manier meer mag faciliteren. Is de overheid nu bijvoorbeeld ook verplicht op te treden als ergens in de publieke ruimte tabak wordt verkocht? Alles luistert nauw, omdat de overheid er zelf een dubbele moraal op nahoudt. In het regeerakkoord zegt het kabinet te streven naar ‘een rookvrije samenleving’, maar tegelijkertijd levert roken de schatkist veel geld op via de accijns. Daarbij is de overheid prudent in het ingrijpen in de persoonlijke levenssfeer. Roken is een keuze, vindt de overheid ruwweg. Welnee, zeggen de fanatiekste bestrijders van het roken: roken is een verslaving en dat verplicht de overheid tot ingrijpen.

Hoe nu verder?

Ondernemers die veel hebben geïnvesteerd in rookruimten, zullen schadeclaims indienen bij de overheid. Rokers houden zich vermoedelijk koest. Dan maar buiten roken. Dat wordt dan snel het volgende probleem: rokers die massaal voor de deur van een discotheek staan te paffen. En de overheid? Die zou de accijns fors kunnen verhogen. Dat is het beste wapen om in de buurt te komen van de ‘rookvrije samenleving’. Maar het slaat dus wel een gat in s Rijks schatkist.       

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden