Het rode achterhoedegevecht

Jongens waren ze, radicale communistische studenten-arbeiders. En de haven was hun strijdperk. Was. Deze week is aan dit tijdperk een eind gekomen met de sluiting van Multi Terminals Waalhaven, ooit de frontlinie van de arbeidersstrijd....

Bij Quick Dispatch, Müller Thomsen en Multi Terminals Waalhaven, daar werd de strijd op het scherpst van de snede gestreden. Voor een betere maatschappij, zij aan zij met de arbeiders, stonden jonge studenten in Rotterdam op de havenkade.

Het beeld van de strijdbare arbeiders in de haven is vervaagd. Eind jaren zeventig en begin jaren tachtig was een reeks splintergroepjes actief in de bedrijven en op de kades: de Kommunistische Stroming Wereldrevolutie, de Groep Marxisten-Leninisten, de Internationale Kommunistenbond, de Rode Morgen, de Socialistiese Arbeiders Partij en de Kommunistische Eenheidspartij Nederland.

Alles stond in het teken van de voorbereiding op de revolutie. Het proces is bekend: het gereformeerde geloof werd met het grootste gemak geruild voor het maoïsme en de Arjos werd vervangen door de CPN. Net afgestudeerd aan de universiteit in Amsterdam en vooral in Nijmegen, trokken de verse doctorandussen in de sociologie en filosofie naar Rotterdam.

Vijftien jaar later is het einde van de radicale stroming in zicht. De meeste studenten-arbeiders hebben het sjorren en stuwen inmiddels achter zich gelaten. Eén van de meest prominente voorbeelden is Paul Rosenmöller, fractievoorzitter van Groen Links in de Tweede Kamer, en voormalig lid van de Rode Morgen. De beweging, in feite een handjevol mensen, is in elkaar gezakt. Alhoewel de nog bestaande hoeders van het revolutionaire gedachtengoed dat zullen bestrijden.

Afgelopen week was voor de radicale stroming een mijlpaal. Multi Terminals Waalhaven, een klassiek stukgoedbedrijf, onderdeel van Pakhoed, sluit de poort. De ondernemingsraad, waarin hard-liners als Bert Voogt en Lex Linnenbank de boventoon voeren, ging maandag akkoord. Daarmee verdwijnt het laatste bolwerk van de radicale arbeidersbeweging.

De radicale stromingen hebben nog slechts een voet tussen de deur bij Multi Terminals en bij de arbeidspool Samenwerkende Havenbedrijven (SHB). Bij Multi zit Bert Voogt en bij de SHB Dolf Toussaint. Het zijn nog de enige twee werknemers in de haven die eind jaren zeventig als student binnenkwamen met het idee de arbeidersbeweging te steunen in de strijd tegen het kapitaal.

De socioloog Voogt: 'Je doet het vanuit een gevoel voor rechtvaardigheid. Ik zou 's nachts niet rustig in bed kunnen liggen als ik dit niet zou doen. De arbeiders vormen de belangrijkste kracht om iets te veranderen in de maatschappij. Zij maken de spullen. Het kapitalisme heeft steeds minder te bieden aan de arbeiders. Toen ik jong was ging het steeds beter met mijn vader. Dat kan ik tegen mijn kinderen niet zeggen.'

Zelf vindt Voogt zich niet radicaal. 'Ach, wat is radicaal. Het schrappen van banen en verslechtering van het werk van de arbeiders is niet gestopt. Daartegen vechten kun je radicaal noemen, maar ik vind het normaal.'

Voogt is lid van de Rode Morgen. Deze organisatie telt volgens hem bij Multi Terminals een tiental leden. Weliswaar zijn er steeds minder doctorandussen zoals hij actief, maar steeds meer echte havenwerkers sluiten zich aan, aldus Voogt. Lex Linnenbank is zo iemand. Hij is sympathisant, geen lid, want hij wil 'geen stempeltje op het hoofd'.

De Rode Morgen geeft het gelijknamige blad uit en produceert het verenigingsorgaan De Volle Lading. Hoeveel leden er precies zijn kan Voogt niet onthullen. 'Dat vertellen wij nooit omdat de geheime dienst dat ook wil weten. Wij hebben een keer een nota te pakken gekregen waarin stond dat bij een inval van de Russen de haven geïsoleerd zou worden.' De geheime dienst is nog steeds bang voor oproer, meent Voogt.

Multi Terminals gaat dicht, maar de strijd is gewonnen, meent Linnenbank. Een deel van de 150 werknemers gaat naar zusterbedrijf Seaport (laden en lossen van fruit), een deel vertrekt met een ouderenregeling en voor de rest wordt een baan elders in de haven gezocht. 'Het bedrijf bestaat niet meer maar mijn baan wel', zegt Linnenbank.

De twee or-leden twijfelen er niet aan dat de hele haven in beweging zou komen als Multi Terminals zonder 'baangarantie' de poort zou sluiten. 'Zeker weten, de solidariteit is 100 procent', zegt Linnenbank. Oproepen aan andere havenbedrijven, het streekvervoer en de bouw om het werk neer te leggen en de banen van Multi Terminals te redden, lagen klaar.

Voogt en Linnenbank zijn nog vol goede moed, maar volgens Gerard Krul, directeur van Multi Terminals, is de Rode Morgen bezig met een achterhoedegevecht. Volgens Krul was het vertrek van Rosenmöller uit de Rode Morgen 'de doodklap voor de beweging'. Toen hij een baan aanvaardde als vakbondsbestuurder werd dat gezien als verraad. Maar het gaf andere kameraden de gelegenheid ook voor carrière te kiezen.

Bij de overblijvende strijders is volgens Krul in theorie en praktijk niets veranderd. 'Ze rijden in huurauto's; maken gebruik van organisaties als de FNV en de ondernemingsraad'. Joop Verroen, bestuurder van de Vervoersbond FNV: 'Ze proberen overal sleutelposities te verwerven.'

Evenals Krul is Verroen voor de radicale havenwerkers vaak de gebeten hond. Verroen kent de methodes van de Rode Morgen. Hij werkte als bootwerker en kraanmachinist in de haven en was actief in de CPN voordat hij naar de vakbond ging. Ook bij de CPN was het zaak 'te infiltreren' en belangrijke bestuursposten te bezetten.

Krul omschrijft de taakverdeling als volgt: 'De CPN organiseerde en de Rode Morgen mobiliseerde. En dat konden ze verschrikkelijk goed. De toenmalig burgemeester van Rotterdam Thomassen sprak van ''die gevaarlijke elementen die zijn opgeleid in Albanië''. Dat was natuurlijk helemaal niet zo. Ze kwamen gewoon van de universiteit in Amsterdam of Nijmegen.'

'De macht van deze groeperingen is zo groot als je hen toestaat', meent Krul. Pakhoed zat met het verlieslijdende dochterbedrijf Multi Terminals in de maag en Krul beloofde 'een oplossing' voor het einde van het jaar. Uiteindelijk is de oplossing gevonden in de vorm van liquidatie.

Krul vertelt hoe de top van Furness, een divisie van Pakhoed, over Multi Terminals vergaderde. 'Elke vergadering ging over Voogt en Linnenbank. Dit bedrijf zou niet te besturen zijn omdat Voogt en Linnenbank de dienst uitmaken.'

Krul spreekt over 'een klassieke linkse stammenstrijd'. Drie linkse mannen vechten tegen de Rode Morgen. Joop Verroen bij de Vervoersbond FNV, Jan Schermer (ex-Industriebond FNV) reorganiseerde de havenpool SHB en Krul (ook ex-Industriebond) werd ingezet bij Multi Terminals.

Maandenlang onderhandelde Krul met Voogt. Krul spreekt met grote waardering over zijn opponent: 'We hebben vreselijk gevochten en vreselijk gelachen. Het is geen oorlog, eerder een schaakspel. Hoe kun je oorlog voeren met iemand als Bert Voogt? We zijn het niet eens en we zijn opponenten, anders hadden we vrienden voor het leven kunnen zijn. 's Zomers staan we op dezelfde gezinscamping in Frankrijk. Voogt brengt grote persoonlijke offers voor zijn ideëen. Ik vraag me af hoe iemand met een universitaire opleiding ervoor kiest al twintig jaar stuwer bij een havenbedrijf te zijn.'

De handelwijze van de radicalen is volgens Krul 'niet rationeel'. 'Er is een tegenstelling tussen kapitaal en arbeid en deze werknemers komen op voor de arbeid. Dat gaat met hart en ziel. Winnen of verliezen is er niet bij. Niet de uitkomst van het gevecht telt, maar de schoonheid van de de strijd. Gun ze hun strijd. Ik wist van begin af aan dat we een keer bij de rechter zouden belanden. Dat moet. Dat hoort erbij.'

'Als de rechter hen in het gelijk stelt winnen ze en als ik gelijk krijg, winnen ze ook want dan staat het recht in dienst van het kapitalisme. Ik heb bij mij aan tafel de Haven Vrouwen Groep gehad. Twee vrouwen van havenwerkers en verder sympathisanten van buiten de haven. Die maken je een uur uit voor rotte vis. Dan heb je dat ook weer gehad.'

Met het vertrek van Rosenmöller begon de aftakeling. De verandering bij de Vervoersbond FNV en de ontwikkeling van de haven deed de rest. De vakbond zat eind jaren zeventig in een ivoren toren. De bestuurders wisten niet wat er op de kades leefde en dat bood volop ruimte aan splintergroepen met radicale opvattingen.

Nadat mensen als Rosenmöller en Verroen aantraden ging de bond een andere koers varen. Met de taal van de havenarbeiders vonden zij weer aansluiting bij de leden. De bond radicaliseerde en ondertussen raakte de overslag van stukgoed (pallets, balen en dozen) steeds meer op de achtergrond en ging alle aandacht uit naar de containers. Automatisering en opleidingen deden hun entree en de salarissen gingen omhoog. Het bezit van een caravan of zelfs een tweede huisje is allang geen uitzondering meer.

Daarna viel de Berlijnse muur en verdween de CPN tussen de coulissen. Het communisme is op sterven na dood. Met het wegvallen van de CPN ontbrak de infrastructuur voor het revolutionair elan in de haven.

Voogt denkt dat de strijd nog lang niet voorbij is. 'Het gaat erom dat onvrede omslaat in daadwerkelijke actie', zegt hij. Het volk mort, want er is onvrede over de WAO, verlies aan banen en de toename van het inhuren van tijdelijke arbeidskrachten, denkt hij. 'Een klein clubje rijke mensen vecht over onze rug een concurrentiestrijd uit.'

Verroen: 'De werknemers in de haven hebben een behoorlijke rechtspositie en een goed inkomen. We hebben de afspraak dat er geen gedwongen ontslagen in de haven plaatsvinden. Om dat te bereiken hebben de radicale groepen een belangrijke rol gespeeld. Dat is nu voorbij. Het radicalisme is ver in de minderheid. De opleiding en emancipatie van de werknemers leiden ertoe dat niemand zich meer de les laat lezen. Er zijn geen onderwerpen meer voor de klassestrijd.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden